Sun’iy intellekt davri qiroli: Nvidia fenomeni

Mikrosxemalar ishlab chiqaruvchi yagona kompaniya shunday ulkan ko‘lamga yetdiki, uning bozor kapitallashuvi endi “Katta yettilik”dagi ayrim davlatlar iqtisodiyoti bilan taqqoslanadi.

Yahoo Finance bahosi hamda XVJning World Economic Outlook bazasidagi nominal yalpi ichki mahsulot (YaIM) ko‘rsatkichlariga tayanilsa, Nvidia’ning bozor kapitalizatsiyasi taxminan 4,5–4,6 trln dollar atrofida bo‘lib, shartli ravishda uni dunyodagi eng yirik iqtisodiyotlar qatorida 4-o‘ringa qo‘ygan bo‘lar edi — AQSh, Xitoy va Germaniyadan keyin.

Nvidia qiymatining so‘nggi bir necha yildagi o‘sishi tarixiy darajada. 2025 yilda kompaniya kapitalizatsiyasi Yaponiya, Hindiston va Buyuk Britaniya kabi yirik iqtisodiyotlar YaIMdan ham oshib ketgani haqida ma’lum qilingan.

Bu yerdagi raqamlar Nvidia’ning milliy iqtisodiyotlar bilan taqqoslanganda “qanday o‘rinda” turishini ko‘rsatadi va uning chiplari sun’iy intellekt inqilobida qanchalik markaziy rol o‘ynayotganini yaqqol namoyish qiladi. Albatta, bozor kapitalizatsiyasi (aksiyalar umumiy qiymati) bilan YaIM (bir yillik ishlab chiqarish hajmi) bir xil tushuncha emas — bu qat’iy iqtisodiy solishtirish emas, lekin ko‘lamni his qilishga yordam beradi.

Ayniqsa samaradorlik hayratlanarli: Nvidia’da taxminan 36 ming xodim bor, ammo kompaniyaning bozor qiymati Yaponiya kabi ulkan iqtisodiyot YaIM atrofidagi ko‘rsatkichlarga yaqinlashgan.

Nvidia qiymatining keskin o‘sishi ortida bir nechta omil bor.

SI infratuzilmasiga katta sarmoya: data-markazlar, tezlashtirilgan hisoblashlar va GPU’ga talab juda yuqori bo‘lib qolmoqda.

SIni qo‘llash sohalarining kengayishi: kompaniya keyingi bosqichni “fizik SI” (robotlar, avtonom tizimlar, sanoat avtomatlashtirishi) sifatida ko‘rib, bozorni yanada kattalashtiryapti.

CUDA va dasturiy ekotizim: Nvidia’ning ustunligi faqat “temir”da emas — CUDA atrofidagi ekotizim mijozlar va ishlab chiquvchilarni “bog‘lab”, muqobil variantga o‘tish xarajatini oshiradi.

Bugungi kunda Nvidia nomi sun’iy intellekt, superkompyuterlar, data-markazlar va yuqori texnologiyalar bilan chambarchas bog‘liq. Lekin kompaniyaning tarixi oddiy videokarta ishlab chiqaruvchidan dunyodagi eng qimmat kompaniyalardan birigacha bo‘lgan uzoq va kutilmagan yo‘ldir.

Nvidia 1993 yilda Kaliforniyada uch muhandis — Jyensen Xuang, Kris Malaxovski va Kertis Priyem tomonidan tashkil etilgan. O‘sha paytda ularning g‘oyasi oddiy edi: kompyuter grafikasini tezlashtiradigan maxsus protsessor yaratish.

Kompaniyaning birinchi mahsulotlari muvaffaqiyatsiz bo‘ldi, Nvidia hatto bankrotlik yoqasiga kelib qolgan. Ammo 1999 yilda chiqarilgan GeForce 256 videokartasi haqiqiy burilish nuqtasi bo‘ldi — u birinchi marta GPU (grafik protsessor) atamasini ommalashtirdi.

2006 yilda Nvidia CUDA texnologiyasini taqdim etdi. Bu GPU’ni faqat grafika emas, balki umumiy hisoblash ishlari uchun ham ishlatish imkonini berdi.

Shu qaror Nvidia’ni ilmiy hisoblashlar, tibbiyot, moliya, harbiy sohalar va keyinchalik sun’iy intellekt uchun asosiy platformaga aylantirdi.

Aynan CUDA tufayli millionlab dasturchilar o‘z kodini Nvidia arxitekturasiga moslab yoza boshladi. Bugun bu kompaniyaning eng kuchli strategik ustunligi hisoblanadi.

2010-yillar oxirida neyrotarmoqlar, deep learning va katta til modellari rivojlana boshladi. Bu sohada hisoblash quvvati hal qiluvchi ahamiyatga ega edi — va eng qulay chiplar Nvidia’niki bo‘lib chiqdi.

OpenAI, Google, Microsoft, Meta, Amazon, Tesla kabi kompaniyalar modellar o‘qitish, data-markazlar qurish, generativ SI xizmatlarini ishga tushirish uchun ommaviy ravishda Nvidia GPU’ni sotib ola boshladi.

Natijada, talab taklifdan bir necha barobar oshib ketdi, H100, A100, B200 kabi chiplar oylab oldindan sotilib ketdi, kompaniya daromadi va aksiya qiymati eksponensial o‘sdi.

Jyensen Xuang so‘nggi chiqishlarida SI’ning keyingi to‘lqinini Physical AI (jismoniy sun’iy intellekt) deb atayapti. Bu degani: robotlar, avtonom mashinalar, dronlar, sanoat avtomatlashtirishi, aqlli fabrikalar.

Bu sohalarda ham Nvidia o‘z platformasini taklif qilmoqda: Omniverse, Isaac, Jetson, maxsus robotika chiplari va simulyatsiya muhitlari. Ya’ni kompaniya faqat “chip sotuvchi” emas, balki butun texnologik ekotizim qurmoqda.

Nvidia muvaffaqiyatining markazida uning rahbari — Jyensen Xuang turadi. U 1993 yildan beri CEO hisoblanadi. Uning uslubi: uzoq muddatli strategik fikrlash, trendlarni juda erta payqash, riskdan qo‘rqmaslik, muhandislik madaniyatini birinchi o‘ringa qo‘yish.

Bugun uni Stiv Jobs yoki Ilon Mask kabi texnologik liderlar qatorida tilga olishmoqda.

Nvidia’ning zaif tomonlari ham bor. Mutaxassislarga ko‘ra, kompaniya haddan tashqari SI bozoriga bog‘lanib qolgan, raqobatchilar (AMD, Intel, Google TPU, Amazon Trainium) bosimi kuchaymoqda, davlatlar o‘z milliy chiplarini yaratishga harakat qilmoqda, AQSh–Xitoy sanksiyalari bozorni cheklamoqda. 

Lekin hozircha Nvidia ustunligi saqlanib turibdi. Nvidia tarixi shundan dalolat beradiki, to‘g‘ri strategiya, muhandislik madaniyati va uzoqni ko‘ra bilish kompaniyani kichik startapdan global texnologik gegemonga aylantira oladi.