Сунъий интеллект даври қироли: Nvidia феномени

Микросхемалар ишлаб чиқарувчи ягона компания шундай улкан кўламга етдики, унинг бозор капиталлашуви энди “Катта еттилик”даги айрим давлатлар иқтисодиёти билан таққосланади.

Yahoo Finance баҳоси ҳамда ХВЖнинг World Economic Outlook базасидаги номинал ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) кўрсаткичларига таянилса, Nvidia’нинг бозор капитализацияси тахминан 4,5–4,6 трлн доллар атрофида бўлиб, шартли равишда уни дунёдаги энг йирик иқтисодиётлар қаторида 4-ўринга қўйган бўлар эди — АҚШ, Хитой ва Германиядан кейин.

Nvidia қийматининг сўнгги бир неча йилдаги ўсиши тарихий даражада. 2025 йилда компания капитализацияси Япония, Ҳиндистон ва Буюк Британия каби йирик иқтисодиётлар ЯИМдан ҳам ошиб кетгани ҳақида маълум қилинган.

Бу ердаги рақамлар Nvidia’нинг миллий иқтисодиётлар билан таққосланганда “қандай ўринда” туришини кўрсатади ва унинг чиплари сунъий интеллект инқилобида қанчалик марказий рол ўйнаётганини яққол намойиш қилади. Албатта, бозор капитализацияси (акциялар умумий қиймати) билан ЯИМ (бир йиллик ишлаб чиқариш ҳажми) бир хил тушунча эмас — бу қатъий иқтисодий солиштириш эмас, лекин кўламни ҳис қилишга ёрдам беради.

Айниқса самарадорлик ҳайратланарли: Nvidia’да тахминан 36 минг ходим бор, аммо компаниянинг бозор қиймати Япония каби улкан иқтисодиёт ЯИМ атрофидаги кўрсаткичларга яқинлашган.

Nvidia қийматининг кескин ўсиши ортида бир нечта омил бор.

СИ инфратузилмасига катта сармоя: дата-марказлар, тезлаштирилган ҳисоблашлар ва GPU’га талаб жуда юқори бўлиб қолмоқда.

СИни қўллаш соҳаларининг кенгайиши: компания кейинги босқични “физик СИ” (роботлар, автоном тизимлар, саноат автоматлаштириши) сифатида кўриб, бозорни янада катталаштиряпти.

CUDA ва дастурий экотизим: Nvidia’нинг устунлиги фақат “темир”да эмас — CUDA атрофидаги экотизим мижозлар ва ишлаб чиқувчиларни “боғлаб”, муқобил вариантга ўтиш харажатини оширади.

Бугунги кунда Nvidia номи сунъий интеллект, суперкомпьютерлар, дата-марказлар ва юқори технологиялар билан чамбарчас боғлиқ. Лекин компаниянинг тарихи оддий видеокарта ишлаб чиқарувчидан дунёдаги энг қиммат компаниялардан биригача бўлган узоқ ва кутилмаган йўлдир.

Nvidia 1993 йилда Калифорнияда уч муҳандис — Женсен Хуанг, Крис Малаховски ва Кертис Прием томонидан ташкил этилган. Ўша пайтда уларнинг ғояси оддий эди: компютер графикасини тезлаштирадиган махсус процессор яратиш.

Компаниянинг биринчи маҳсулотлари муваффақиятсиз бўлди, Nvidia ҳатто банкротлик ёқасига келиб қолган. Аммо 1999 йилда чиқарилган GeForce 256 видеокартаси ҳақиқий бурилиш нуқтаси бўлди — у биринчи марта GPU (график процессор) атамасини оммалаштирди.

2006 йилда Nvidia CUDA технологиясини тақдим этди. Бу GPU’ни фақат графика эмас, балки умумий ҳисоблаш ишлари учун ҳам ишлатиш имконини берди.

Шу қарор Nvidia’ни илмий ҳисоблашлар, тиббиёт, молия, ҳарбий соҳалар ва кейинчалик сунъий интеллект учун асосий платформага айлантирди.

Айнан CUDA туфайли миллионлаб дастурчилар ўз кодини Nvidia архитектурасига мослаб ёза бошлади. Бугун бу компаниянинг энг кучли стратегик устунлиги ҳисобланади.

2010-йиллар охирида нейротармоқлар, deep learning ва катта тил моделлари ривожлана бошлади. Бу соҳада ҳисоблаш қуввати ҳал қилувчи аҳамиятга эга эди — ва энг қулай чиплар Nvidia’ники бўлиб чиқди.

OpenAI, Google, Microsoft, Meta, Amazon, Tesla каби компаниялар моделлар ўқитиш, дата-марказлар қуриш, генератив СИ хизматларини ишга тушириш учун оммавий равишда Nvidia GPU’ни сотиб ола бошлади.

Натижада, талаб таклифдан бир неча баробар ошиб кетди, H100, A100, B200 каби чиплар ойлаб олдиндан сотилиб кетди, компания даромади ва акция қиймати экспоненциал ўсди.

Женсен Хуанг сўнгги чиқишларида СИ’нинг кейинги тўлқинини Physical AI (жисмоний сунъий интеллект) деб атаяпти. Бу дегани: роботлар, автоном машиналар, дронлар, саноат автоматлаштириши, ақлли фабрикалар.

Бу соҳаларда ҳам Nvidia ўз платформасини таклиф қилмоқда: Omniverse, Isaac, Jetson, махсус роботика чиплари ва симуляция муҳитлари. Яъни компания фақат “чип сотувчи” эмас, балки бутун технологик экотизим қурмоқда.

Nvidia муваффақиятининг марказида унинг раҳбари — Женсен Хуанг туради. У 1993 йилдан бери CEO ҳисобланади. Унинг услуби: узоқ муддатли стратегик фикрлаш, трендларни жуда эрта пайқаш, рискдан қўрқмаслик, муҳандислик маданиятини биринчи ўринга қўйиш.

Бугун уни Стив Жобс ёки Илон Маск каби технологик лидерлар қаторида тилга олишмоқда.

Nvidia’нинг заиф томонлари ҳам бор. Мутахассисларга кўра, компания ҳаддан ташқари СИ бозорига боғланиб қолган, рақобатчилар (AMD, Intel, Google TPU, Amazon Trainium) босими кучаймоқда, давлатлар ўз миллий чипларини яратишга ҳаракат қилмоқда, АҚШ–Хитой санкциялари бозорни чекламоқда. 

Лекин ҳозирча Nvidia устунлиги сақланиб турибди. Nvidia тарихи шундан далолат берадики, тўғри стратегия, муҳандислик маданияти ва узоқни кўра билиш компанияни кичик стартапдан глобал технологик гегемонга айлантира олади.