Bankda oltin quymasini qanday sotib olish mumkin?

Biz banklarda oltinni qanday sotib olish mumkinligini o‘rgandik: qanday hujjatlar kerak, qo‘lga qanday hujjatlar beriladi va spred tufayli qancha yo‘qotish bo‘ladi.

Oltin quymasi narxi qancha?

O‘zbekiston Markaziy banki 999,9 probadagi oltin quymalarini chiqaradi va ularni tijorat banklari orqali aholiga sotadi.

Besh xil nominal mavjud: 5, 10, 20, 50 va 100 gramm. Uni pasporti bor har qanday shaxs sotib olishi mumkin. Uni faqat bankka qayta sotish mumkin. 2025 yil noyabridan boshlab butun jarayon Markaziy bankning 3698 -sonli yagona reglamentiga bo‘ysunadi; ushbu reglamentda qamrab olinmagan sotib olish va qayta sotib olish masalalari esa Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 30 iyundagi 412-sonli qarori bilan tartibga solinadi.

Markaziy bank narxlarni har kuni belgilaydi. Formula uchta parametrga bog‘langan: London birjasidagi (LBMA) oltinning jahon narxi, so‘mning dollarga nisbatan kursi va quymalarni ishlab chiqarish xarajatlarini qoplaydigan Markaziy bank marjasi.

Endi spredni hisoblaymiz, ya’ni sotib olish narxi bilan bank quymani butun qadoqda qayta sotib oladigan narx o‘rtasidagi farqni.

• Besh grammlik quyma. 9 394 000 so‘mga sotib olasiz, 8 816 000 so‘mga sotasiz. Yo‘qotish 578 000 so‘mni yoki 6,1 %ni tashkil qiladi. Bu xuddi kirish uchun 578 ming so‘m komissiya to‘lagandek.
• O‘n grammlik. 18 344 000 so‘mga sotib olasiz, 17 631 000 so‘mga sotasiz. Yo‘qotish 713 000 so‘mni, ya’ni 3,9 %ni tashkil qiladi.

10 grammdan boshlab barcha nominallar uchun spred bir xil — 3,9 %. Ammo besh grammlik quymada u bir yarim baravar yuqori. Shuning uchun budjet imkon bersa, ikkita besh grammlik o‘rniga bitta o‘n grammlik olish foydaliroq.

Pulni qanday yo‘qotmaslik mumkin?

Besh grammlik quymada zararsiz chiqish uchun oltin kamida 6,1 %ga qimmatlashishi kerak. 2025 yilda bunday o‘sish o‘rtacha 3–4 haftada kuzatilgan. Ammo 2020–2021 yillarda oltin narxi tushib ketgan va quyma egalari oylab zararda qolishgan.

Quyma sotib olishda QQS hisoblanmaydi. Banklar ham Markaziy bank narxidan tashqari alohida komissiya olmaydi. Bundan tashqari, 3698-sonli Nizomning 22-bandiga ko‘ra, Markaziy bank quymalarni banklarga yetkazib berishda foyda olishni maqsad qilmaydi: marja va chegirma faqat operatsion xarajatlarni qoplaydi.

Bank Markaziy bankdan quymalarni sotib olib, mustaqil sotganda (Nizomning 3-bobi), u LBMA hamda talab va taklif asosida o‘z narxlarini belgilaydi (26-band). Narxlar operatsion kun davomida o‘zgarishi mumkin. Ya’ni muayyan bankdagi narx Markaziy bank saytidagi narxdan farq qilishi mumkin.

Sotib olish uchun qanday hujjat kerak?

Pasport yoki ID-karta yetarli. Fuqarolik bo‘yicha cheklovlar yo‘q, xorijliklar ham sotib olishi mumkin.

Agar bitim summasi POD/FT to‘g‘risidagi qonunda belgilangan chegaradan oshsa (2026 yil holatiga ko‘ra bu 500 bazaviy hisoblash miqdori, ya’ni taxminan 190 mln so‘m), bank kengaytirilgan identifikatsiya o‘tkazadi.

Amaliyotda bu shuni anglatadiki, yuz grammli quymani sotib olishda bank qo‘shimcha ma’lumotlar so‘rashi mumkin: mablag‘ manbasi, ish joyi. BHMning aniq miqdorini bankdan aniqlashtirish kerak, chunki u qayta ko‘rib chiqiladi.

Xarid qanday kechadi?

2025 yil noyabridan O‘zbekistonda ikki xil ssenariy amal qiladi: bank kassasida sotib olish va mobil ilova orqali sotib olish. Ularda harakatlar tartibi va ruxsat etilgan to‘lov usullari turlicha.

Bank kassasida sotib olish

1. MB saytida oltin mavjudligini tekshirasiz. «O‘lchovli quymalar qoldiqlari haqida ma’lumot» bo‘limida qaysi nominallar qayerda borligi real vaqt rejimida ko‘rinadi.

2026 yil 1 may holatiga 14 ta hududdagi 129 ta nuqta orqali sotuvda 6 995 dona o‘lchovli quyma mavjud. MB reyestrida 135 ta nuqta ko‘rsatilgan, ammo solishtirish vaqtida ularning oltitasida qoldiq nol bo‘lgan.

Taqsimot keskin asimmetrik: barcha oltinning uchdan ikki qismi poytaxtda jamlangan. Toshkent shahrida 4 668 ta quyma mavjud bo‘lib, bu umumiy taklifning 66,7 %ini tashkil qiladi. Keyingi o‘rinlarda Samarqand (409), Xorazm (390) va Buxoro (390) turibdi. Eng oxirgi o‘rinda esa uchta nuqtada 37 ta quyma bilan Jizzax.

Toshkentdagi manzara yanada qiziq. Bitta filial — Xalq bankining Yakkasaroy bo‘limi 1 883 ta quyma saqlamoqda. Bu mamlakatdagi barcha quymalarning 27 %ini va Toshkentdagi zaxiraning 40 %ini tashkil qiladi.

Taqqoslash uchun: hajm bo‘yicha ikkinchi o‘rindagi nuqta (Ipak yo‘li banki Mirobod ) atigi 130 ta quymani saqlamoqda, bu birinchi o‘rindagidan 14 barobar kam. Eng yirik 12 ta nuqtaning barchasi Toshkent shahrida joylashgan.

Bu yerda mamlakatdagi barcha 50 va 100 grammli quymalarning yarmidan ko‘pi jamlangan: 396 ta “elliklik” (milliy zaxiraning 61 %i) va 352 ta “yuzlik” (50 %). Agar sizga 50 yoki 100 grammli quyma kerak bo‘lsa va Toshkentda bo‘lsangiz, to‘g‘ri Xalq bankining Yakkasaroy bo‘limiga (Ko‘hinur ko‘chasi, 40-uy) boring.

Toshkentdagi boshqa nuqtalar bo‘yicha zaxiralar bir xil taqsimlangan: Kapitalbankning poytaxtdagi 7 ta filialida quymalar qoldiqlari 23 tadan (M. Ulug‘bek) 129 tagacha (markaziy ofis) o‘zgarib turadi; Ipoteka bankning 5 ta nuqtasida esa 47 tadan 119 tagacha quymalar mavjud; Hamkorbank, Ipak yo‘li va Oriyent finansning markaziy ofislarining har birida 120–130 ta atrofida quyma saqlanmoqda.

Yirik nominallar bo‘yicha vaziyat hududlar kesimida ayniqsa yaqqol ko‘rinadi.

Uchta hududda yirik quymalar umuman yo‘q: Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Navoiy viloyati va Surxondaryo viloyati. Yana uchta hududda 50 grammlik quymalar mavjud emas: Toshkent, Qashqadaryo va Jizzax viloyatlari. Agar yirik summaga xarid qilishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, eng qulay variant — Toshkent, Samarqand, Xorazm yoki Buxoroga borish.

Nuqtalar hamma joyda ham bir xil ishlamaydi:

Surxondaryo viloyatida reyestrdagi 8 ta nuqtaning faqat 4 tasida haqiqiy qoldiq bor. “Nol” holatida turganlar orasida Ipoteka-bankning “Karvonsaroy” va “Sharq” mehmonxonalaridagi ikki filiali, Milliy bankning Denov boshqarmasi va Biznesni rivojlantirish bankining Termiz bo‘limi bor. Buxoro va Samarqand viloyatlarida ham shunga o‘xshash holat (har birida Hamkorbankning bittadan bo‘limi).

Bankni tanlaysiz

Quymalar butun mamlakatdagi 19 ta bankda sotiladi. Manzillarning to‘liq ro‘yxati MB saytida.

Toshkentda eng ko‘p sotuv nuqtasi Kapitalbank (7ta filial) va Ipoteka bankda (5ta nuqta).

Pasport bilan kelasiz va pulni to‘laysiz

Kassada istalgan shakldagi to‘lov qabul qilinadi: naqd pul, hisob raqamidan o‘tkazma, bank kartasi. Ayrim banklarda HUMO PAY va QR-kod orqali to‘lov ham mavjud. Narx to‘lov amalga oshirilgan paytga belgilanadi. Agar bankka yetib kelguningizcha narx o‘zgarsa, to‘lovni yangi narx bo‘yicha amalga oshirishga to‘g‘ri keladi.

Shartnomani imzolaysiz va quymani olasiz

Kassada oldi-sotdi shartnomasi rasmiylashtiriladi. Qonunga ko‘ra, xaridorga shu kunning o‘zida oltin quyma himoya qadog‘ida topshiriladi (qadoq bir vaqtning o‘zida sertifikat ham hisoblanadi), va o‘ramdagi seriya raqami quymadagi raqam bilan bir xil bo‘ladi.

Qadoq qanday ishlangan va nima uchun uni ochish mumkin emas?

Qadoq oddiy plastik emas. U Italiyaning Certiline Srl kompaniyasi bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan va bir vaqtning o‘zida haqiqiylik sertifikati vazifasini ham bajaradi. Qadoqdagi seriya raqami oltin quymadagi raqam bilan to‘liq mos keladi.

Qadoqda uchta himoya darajasi mavjud:

1. Kriptoprint. Qadoq ochilganda ko‘rinadi.
2. Himoya membranasi. Qadoq ochilganda rangi o‘zgaradi.
3. QR-kod. Real vaqt rejimida Certiline ilovasi orqali quymaning aslligini tekshirish uchun.

Agar qadoq ochilsa, qayta sotishda qo‘shimcha ravishda xarid narxining taxminan 1 %ini yo‘qotasiz. 100 grammli quymada bu 1 781 000 so‘m (taxminan 135 dollar)ni tashkil qiladi. Qo‘shimchasiga, 20 ish kunigacha ekspertiza o‘tkazilishini kutishga to‘g‘ri keladi.

Oltin quymani bankka qayta sotish?

Qonunga ko‘ra, oltin quymani xususiy shaxsga sotish mumkin emas. U faqat bankka qaytariladi hamda sotuv Markaziy bankning rasmiy saytida ko‘rsatilgan ayni sotuv nuqtalari orqali amalga oshiriladi.

Agar qadoq butun bo‘lsa. Pasport va oltin quymasi bilan bankka boring, bank qadoqning butunligini tekshiradi va shu kunning o‘zida qayta sotib olish narxi bo‘yicha to‘lovni o‘tkazadi. Yirik nominallarda quymani sotib olgan narxning taxminan 96,1 %ini olasiz (yo‘qotish 3,9%); 5 grammlik quymada esa taxminan 93,9 %ini olasiz (yo‘qotish 6,1%).

Agar qadoq shikastlangan bo‘lsa. Bank quymani qabul qiladi va Davlat probir palatasiga texnik ekspertizaga yuboradi; bu 3698-Nizomning 29-bandida ko‘rsatilgan. Ekspertiza muddati 20 ish kunigacha. Standart yo‘qotishga yana taxminan 1 % qo‘shiladi, natijada yirik nominallarda quymani sotib olgan narxdan 4,9 % yo‘qotish bo‘ladi.

Agar quyma bank saqlovida bo‘lsa. Uni bankka bormasdan, mobil ilova orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri qayta sotish mumkin. amalga oshirilishi mumkin, bank bo‘limiga borish talab qilinmaydi (17-band). Bu bankda saqlashning asosiy afzalliklaridan biri.

Soxtalashtirish alomatlari aniqlansa. VMning 412-sonli qaroriga ko‘ra Davlat probir palatasi quymani xavfsizlik organlariga topshiradi. Bunday quyma egasiga qaytarilmaydi va qayta sotib olinmaydi.

2026 yildan buyon MB saytida quymani qayta sotib olish narxlarini e’lon qilib kelinmoqda.

Oltinni qayerda saqlash kerak?

Uyda. Bepul, lekin xavfli: o‘g‘irlik, yong‘in, qadoqda shikastlanish bo‘lishi mumkin. 183 mln so‘mlik 100 grammlik quyma uchun bu jiddiy tavakkal.

Bank yacheykasi. O‘lcham va bankka bog‘liq ravishda har oy 30 000 so‘mdan 250 000 so‘mgacha. Po‘lat eshiklar, ikkitalik kalit, videokuzatuv tizimi.

Bank mas’ulligida. Bu vosita 2025 yil noyabridan 3698-reglament bilan joriy qilingan. Agar quyma mobil ilova orqali sotib olinsa va besh ish kuni ichida olinmasa, avtomatik ravishda majburiy saqlashga o‘tadi (10 va 14-bandlar).

Qayd etiladi: metall turi, proba, vazn, ishlab chiqaruvchi, seriya (12-band). Qayta sotish mobil ilova orqali bankka bormasdan amalga oshiriladi (17-band).

Soliqlar

Oltin quymalar uchun soliq rejimi mamlakatdagi eng yumshoq rejimlardan biridir.

• QQS hisoblanmaydi.
• Aksiz qo‘llanilmaydi.
• Quymalar uchun mulk solig‘i solinmaydi (u faqat ko‘chmas mulkka tegishli).

12 %li JShDS nazariy jihatdan qayta sotishdan olinadigan daromadga qo‘llanilishi mumkin. Amaliyotda 3698-Nizomda bank tomonidan JShDSni ushlash ko‘rsatilmagan, demak, daromadni deklaratsiyalash mas’uliyati uning egasida qoladi. Quymani sotayotganda bankdan aniq ma’lumot oling.

Oltin quymani chetga olib chiqib ketish mumkinmi?

Prezidentning PQ-6066 farmoni bilan jismoniy shaxslarga Markaziy bankning o‘lchamli quymalari va tangalarini miqdori va vazni bo‘yicha cheklovsiz olib chiqib ketishga ruxsat berilgan.

Ikkita shart bor: asllik sertifikati (bu qadoqning o‘zi) va yo‘lovchilar uchun tovarlarni olib chiqish me’yoridan oshganida bojxona deklaratsiyasini to‘ldirish.