Ҳаёт бир жойда тўхтаб турмайди. Кўз очиб-юмгунимизча, кунлар изидан тунлар, тунлар изидан ойлар, йиллар ўтиб бормоқда. Вақт шу қадар тез суръатларда ўтаяптики, баъзан ҳаёт ташвишлари билан бўлиб, ҳатто кўз ўнгингизда вояга етаётган фарзандингизнинг бўйи чўзилиб, фикрлаши ўзгаргани, катта бўлиб қолганини ҳам сезмай қоларкансиз.
Бундай хулосага келишимга сабаб, эндигина 10 ёшга тўлган қизимнинг саволлари, фикр-мулоҳазалари, аксар ҳолларда шошма-шошарлик билан бўлса-да, ўзига чиқарган ҳаётий хулосалари баъзан ёш она сифатида ақлимни шошириб қўяди. Ўзимнинг айнан шу ёшимдаги фикрларим, тасаввур ва хаёлот дунёимни эслашга ҳаракат қиламан. Ўйлаб кўрсам, ўн ёшлигимда анча содда бўлган эканман. Шундай вақтда психологларнинг ҳозирги ўсмирлар ўтмишдошларига нисбатан жисмоний ва ақлий жиҳатдан бирмунча устунликка эгалиги, уларда жинсмоний етишиш, ижтимоийлашув жараёни, психик ўсиш олдинроқ намоён бўлаётгани ҳақидаги хулосаси қанчалик тўғри эканлигига амин бўлади, киши.
Ўсмирлик даври ҳақида сўз юритилганида, бир неча ўн йиллик педагоглик тажрибасига эга онамнинг гаплари ёдимга тушади:
— Ўсмирлик даври болаларнинг энг нозик палласидир, — дейди онам. — Бу даврда болаларнинг жисмоний ва руҳий тараққиёти жуда тезлашади, қизиқиши ортади, феъл-атвори ва маънавий дунёси шаклланади, илк қарама-қаршиликларга дуч келади. Энг асосийси, бу даврда уларнинг ахборот, маълумотларга бўлган интилиши кучаяди. Шу боис биз, катталар болаларнинг янгиликларга бўлган эҳтиёжини доимо ҳисобга олишимиз, бадиий ва ҳужжатли адабиётларни мутолаа қилдириш орқали маънавият асослари мустаҳкам бўлишига эришишимиз лозим. Доно халқимиз бежиз бўш қоп тик турмайди, демайди. Агар сен фарзандларингга ўз вақтида керакли билим ва янгиликларни бера олмасанг, у ташқаридан ахборот излай бошлайди ва бундай ҳолатдан манфур мақсадли кимсалар устомонлик билан фойдаланмаслигига ҳеч ким кафолат бермайди.
Айни дамда интернет, ижтимоий тармоқлар, турли оммавий ахборот воситаларида ёшларни, ўсмир ва ўспирин болаларни ўз жонига қасд қилишгача ундаётган “Синий кит”, “Море китов”, “Фея”, “Ф-57” ва “Ф-58”, “Мен ўйинда”, “Богатая узбечка” сингари ўйинлар кўплаб мамлакатлар аҳолисига, айниқса, ўсмирларига катта хавф туғдираётгани ҳақидаги мақолалар, кўрсатув ва эшиттиришларни ўқиб, эшитиб, кўриб турибмиз.
“СИНИЙ КИТ” ҚАНДАЙ ЎЙИН?
Фарзанди мактаб, коллеж ёки академик лицейда таҳсил олаётган ва айни пайтда уларнинг қўлига ижтимоий тармоқ, интернетга уланиш имкониятига эга смартфонларни тутқазиб қўйган ота-оналарга маълумот тариқасида “Синий кит” онлайн ўйини ҳақида қуйидагиларни келтирамиз:
