Дунёнинг ривожланган давлатларидаги машинасозлар электр қуввати билан, ҳаттоки ҳайдовчисиз ҳаракатланувчи автомобилларни оммавий ишлаб чиқариш арафасида турган бир пайтда GM Uzbekistan корхонасининг ўзи ишлаб чиқараётган машиналарда янгилик ўлароқ, метан газ баллонларини ўрнатишни бошламоқчилиги Ўзбекистонда илм фан ва технология соҳаларининг қай савияда эканини яққол кўрсатади.
Бундай ачинарли ҳолатдан чиқишнинг ягона йўли эса миллатимиз онгида илм-фан, изланишга бўлган қизиқишни уйғотиш, уни оддий қизиқишдан ҳаётий эҳтиёжга айлантира олишдир. Фақат шу йўл билан биз келажакда буюк кашфиётлар қила оладиган олимларни тарбиялашга замин яратган бўламиз. Фан соҳасида юксак чўққиларни эгаллаш игна билан қудуқ қазишга тенглаштирилиши ҳеч кимга сир эмас. Шундай экан, аллақачон «суяги қотган» авлод вакилларини бу хайрли ишга йўналтириш амри маҳолдир (агар улар аллақачон бу йўлни танлаб улгуришган бўлмаса). Қолаверса, инсон ўзининг ҳаётини илм-фанга бағишлашга ва бутун умрини илмий изланишлар, янгиликлар яратиш кетидан қувиб ўтказишга рози бўлиши учун бундай қизиқиш унга ҳаётининг илк йилларидан сингдирилиши лозим.
Машҳур рус адиби Чернишевский берган савол беихтиёр инсон хаёлига келади: «Нима қилмоқ керак?». Қизиғи шундаки, ёш авлод, айниқса мактабгача таълим ва бошланғич синф ёшидаги ўқувчиларни замонавий илм-фанга қизиқтириш учун велосипедни қайтадан ихтиро қилишга ҳожат йўқ. Илғор тажрибаларни маҳорат билан «кўчирсак», кифоя (кўчириш сўзи бу ўринда балки қўполроқ янграр, лекин миллатимиз учун зарарли бўлган кўплаб бошқа нарсалар кўчирилиб ётган бир пайтда, халқ манфаати учун илғор тажрибаларни «кўчириш» кечиримли бўлса керак). Илғор тажрибалар ҳақида батафсил тўхталишдан олдин, айнан мактабгача таълим ҳамда бошланғич синф ўқувчилари ҳақида фикр юритаётганимнинг яна бир сабабини айтсам: айни шу ёшдаги болажонлар берилган янги билимларни тез ўзлаштира оладиган даражада зеҳнли ва ҳамма нарсага жуда қизиқувчан бўлишни тақозо қиладиган даражада ижобий маънода билимсиз бўладилар.
Ривожланган давлатлардаги музейларнинг Ўзбекистон музейларидан битта катта фарқи бор. Одатда, «марказий» ёки «миллий» мавқеига эга бундай музейларда албатта илм-фан бўлими мавжуд. Лувр музейига кирган зиёратчи мактаб ўқувчиларининг қадимги Миср бўйича реферат тайёрлаш учун «жонли тарих»дан фойдаланаётганини кўрмай иложи йўқ. Сингапур илм-фан музейида эса салгина чизишни билган боғча боласи ҳам ўз ижод намунаси бўлмиш фазовий кема расмини 3 ўлчам кўринишида фазода учаётганига гувоҳ бўла олади. Шотландия миллий музейи илм-фан бўлимига борган болакай Долли исмли қўйни клонлашга оид қизиқарли фильмни томоша қилиб завқланади. Бундай муҳитда мактабда ўқитилаётган билимларни ҳақиқий ҳаётда жонли тарзда қўллай олган болада илм-фанга нисбатан кучли иштиёқ туғилиши табиий, албатта.
