Ўзбек олими Ойбек Кимсанбоев Россия пахта лойиҳаси муаллифига айланди. Шу йилнинг ўзидаёқ 1000 гектар майдонда рус пахтаси етиштирилади. Бу эса яқин орада Россия ушбу маҳсулотни импорт қилишдан воз кечишига сабабчи бўлиши ҳам мумкин. «Очиқ Осиё онлайн» Россияда пахта плантацияларини қандай қилиб яратганини ҳикоя қилиб берган Ойбек Кимсанбоев билан суҳбатлашди.
– Ойбек, Россияда пахта етиштириш ғояси хаёлингизга қандай қилиб келиб қолди?
– Бу ғоя менда 20 йилча муқаддам туғилган, ўшанда мен Ўзбекистон пахта селекцияси ва уруғчилиги илмий-текшириш институтида ёшгина қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди эдим. Ўшанда биз географик узоқ шароитларда пахтанинг ультратезпишар навларини яратиш устида иш олиб бораётган эдик. 2006 йилга келиб биз жаҳон пахта майдонларининг «шимолий кенгликлари»да экиш учун яроқли селекция материали сифатида ишлатиш мумкин бўлган тайёр линиялар ва гибридларга эга эдик. Бунга мисол тариқасида — «Сурхон-9» ингичка толали пахта навини келтириш мумкин, унинг асосида барча «Сурхон» навлари яратилган.
Тадқиқот учун материал тайёр эди, лекин у 2013 йилгача «консерваланган» ҳолатда ётди! Шу вақтда мен Россияга келдим ва ўз тадқиқотларимни давом эттиришга қарор қилдим, боз устига изланишларимиз билан анчадан буён ҳам россиялик, ҳам ғарб мутахассислари қизиқишаётган эди. Ўшанда менинг ишим янги интерпретацияга эга бўлди: биз шунчаки материалимизни синовдан ўтказиш билангина чекланиб қолмасдан, янада олға боришга — россиялик ҳамкасбларимиз билан жаҳон пахтачилигининг энг шимолий нуқтасини топиш ва янги нав яратиш учун материал ажратиб олишга киришдик.
– Янги тадқиқотларингизда қандай муаммоларга дуч келдингиз ёки келмоқдасиз?
– Россия шароитларида қандай навларни экиш мумкин ва лозим? У ёки бу навлардан қандай натижалар кутса бўлади? Гарчи ўтган 5 йил ичида 100 дан ортиқ нав ва 50 дан ортиқ ёввойи ва яримёввойи турларни ўрганиб чиққан бўлсак-да, бу саволлар доим олдимизда кўндаланг бўлаверади. Шу билан бирга муаммо ҳам пайдо бўлмоқда: РФнинг турли областлари ва ҳудудлари учун етиштиришнинг турли технологиялари зарур. Бу ҳақда маҳаллий мансабдорларга гап очсанг, улар таажжублана, энг ёмони ғазаблана бошлашади. Шунда мен пахта ҳам ғалла, маккажўхори ва кунгабоқар сингари ўсимлик эканлиги, турли навлар турлича келиб чиқишга эга эканлигини шошилмасдан тушунтираман. Ғўза бошқа ўсимликларга қараганда турлича хромосомалар тўпламига эга ва бу турлича ирсий ўзгариш дегани. Беш йил муқаддам Волгоградга келиб, пахта билан шуғулланаман, деганимда ҳеч ким менга ишонмаган эди. Устига устак, кўпчилик бу ерда пахта ўсиши мумкин эмаслигини таъкидлаган эди!
