“Инсоният тарихи урушлар тарихидан иборат”, деган эди ўз асарларида атоқли адибимиз Ўткир Ҳошимов. Тарихда ер юзасида мутлақ тинчлик ҳукм сурган бирор йил кузатилмаган, доим қаердадир кимдир кимгадир қарши қурол ўқталиб турган. Аммо ўнлаб йиллар, ҳатто асрлаб давом этган қирғинбарот урушлар ҳам борки, уларнинг давомийлиги кишини чуқур ўйга толдиради.
7. Вьетнам уруши (18 йил)
Йигирманчи аср иккинчи ярмининг энг қирғинбарот урушларидан бири 1957 йилдан 1975 йилгача давом этган. Дастлаб партизанлар уруши тарзида кечаётган бу жангларга 1965 йилда АҚШ ҳам қўшилди ва Осиёнинг кичик ҳудуди ҳақиқий аланга остида қолди. Расман Шимолий ва Жанубий Вьетнам ўртасидаги уруш табиийки дунёнинг икки тузуми тўқнашувига айланди. Шимол бошқарувига коммунистларнинг келиши туртки бўлган бу уруш натижасида АҚШ 58 минг аскарини йўқотди ва уларнинг 35 мингдан ортиғи 21 ёшга ҳам кирмаган йигитлар эди. Кейинчалик урушдан қайтган аскарларнинг 150 мингдан ортиғи ўз жонига қасд қилди ва бу кампания АҚШ тарихининг қонли сатрлари сифатида битилди.
Вьетнамнинг йўқотишлари янада даҳшатли эди: 1 млн.дан ортиқ аскар ва 2 млн.дан ортиқ тинч аҳоли. Бундан ташқари оммавий қирғин қуроллари ишлатилиши натижасида 83 минг киши ампутант, 30 минг киши кўзи ожиз, 10 мингдан ортиқроғи кар бўлиб қолди. Кейинги авлодда ҳам генетик мутациялар кузатилди.
Бу ҳарбий ҳаракатлар кейинчалик инсониятга қарши жиноят сифатида малакаланди.
6. Пелопонесс уруши (27 йил)
Аслида бу ном остида икки йирик уруш бўлиб ўтган. Биринчиси – Кичик Пелопонесс уруши (м.а. 460-445 йиллар). Иккинчиси – Катта Пелопонесс уруши (м.а. 431-404 йиллар).
Айнан иккинчи Пелопонесс уруши қадимий Эллада (Греция) тарихидаги энг йирик уруш сифатида тарихга кирди. Асосан Афина ва Спарта зиддиятига асосланган бу жангларга жуда кўп давлатлар, хусусан форслар ҳам қўшилиб кетишди. Қурбонлар аниқ ҳисобланмаган. Жанглар Афинанинг мағлубияти ва Спарта иттифоқига қўшилиб кетиши билан якунланган.
5. Оқ ва алвон атиргуллар уруши (33 йил)
