Нобелга даъвогар ёш кимёгарлар: ўзбек вундеркиндлари Халқаро Нобел Конгрессида маъруза қилади

Сиз Менделеевнинг кимёвий элементлар жадвалини ёддан биласизми? Дунёдаги энг қимматбаҳо элемент олтин ва платина эмаслигини-чи? Илм соҳиблари учун энг юксак мукофот бўлган Нобел лауреатлари фаолияти билан танишмисиз? Улар фандаги қайси ишлари учун мукофотга лойиқ топилган?

Ҳамма қатори мактабда ҳам, коллеж/лицейда ҳам кимё фанини ўқиган, ахборот истеъмолчиси бўлган ҳар ким юқоридаги саволларга жавоб топиши қийин. Бу борада Мирзо Улуғбек туманидаги 210-сонли мактаб ўқувчиси 8 яшар Зафаржон Қўчқоров ва унинг 6 ёшли синглиси Зебохон Қўчқоровада аниқ жавоблар бор.
Улар ноёб истеъдод ва ҳайратланарли даражада кучли хотира соҳиблари. Гап шундаки, Зафаржон уч дақиқа ичида Менделеев кимёвий элементлар жадвалини аниқ тартибда ёддан айтиб бера олади. Зебохон эса ҳозиргача кимё фани бўйича Нобелга лойиқ кўрилган 172 нафар олимнинг исм-шарифи ва кашфиётини номма-ном айтиб бера олади. Уларнинг бу қобилиятига ишонч ҳосил қилиш мақсадида суҳбатга тортдик.

Видео: Youtube

Видео: Mover (tas-ix)

Зафаржон 4 ёшидан бошлаб кимёвий элементлар жадвалини ўрганишни бошлаган. 

«Ойижоним менга атрофимиздаги барча нарсалар кимёвий элементлардан ташкил топганини айтдилар. Бу менинг кимёга бўлган қизиқишимни яна ҳам оширди», – дейди у.

Ҳали жуда ёш бўлишига қарамай, унинг кимё бўйича мулоҳазаларини эшитиб, ҳайратланмасликнинг иложи йўқ. 

«Дунёдаги энг қимматбаҳо элементлар кўпчилик ўйлагандек олтин ёки платина эмас. Бу калифорний ва осмий. Жаҳон бозорида калифорнийнинг бир грамми 10 млн АҚШ долларига тенг. Бу қимматбаҳо металл Америкада ва Россияда лаборатория усулида сунъий олинади. У тиббиёт, ядро физикаси, самолёт ишлаб чиқариш, олтин ва кумуш захираларини излаб топишда фойдаланилади. Иккинчи қимматбаҳо элемент эса осмий. Унинг бир грамми 10 минг еврога тенг. Бизга қўшни бўлган Қозоғистон осмий қазиб олувчи ва сотувчи ягона давлат ҳисобланади. Мен ўйлаб қолдим: Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг ер ости геологияси жуда ўхшаш. Шунинг учун Ўзбекистонда ҳам осмий излаб кўриш керак» .

Ҳали мактабга ҳам чиқмаган олти ёшли Зебохон эса уч ёшиданоқ акасининг ёрдами билан кимё оламига кириб борган. 

«Менга нобелчи олимлардан Мария Склодовская-Кюри жуда ёқади. Чунки у иккита янги элемент: радий ва полонийни кашф этган. Икки марта ─ физика ва кимёдан Нобел мукофотини олган. Мен ҳам катта бўлсам, Кюрига ўхшаган машҳур кимёгар олима бўламан», ─ дейди жажжи олима.

Энг эътиборлиси шундаки, ака-сингиллар 2019 йил Россияда бўлиб ўтадиган Халқаро Нобел Конгрессига таклиф қилинган. Апрель ойида Тошкент шаҳрига махсус ташриф билан келган Халқаро Нобел марказининг Президенти, Нобел медали совриндори, академик Вячеслав Тютюнник уларнинг кимё бўйича билимларини имтиҳон қилди ва истеъдодини эътироф этди. Бу эътирофнинг самараси ўлароқ, Зафаржон ва Зебохонни Конгрессга шахсан таклиф қилди, уларга маъруза қилиш имкониятини ҳам берди.

«Вячеслав Тютюнник менга «илгари барча нобелчиларни биладиган одам фақат мен эдим, энди иккита бўлибмиз. Бирон киши мендан лауреатлар ҳақида сўраса, Ўзбекистондаги олти яшар қизалоқдан сўранглар, деб айтаман», дедилар. Мен бундан жуда ҳам хурсанд бўлдим», ─ дейди Зебохон.

Ёш кимёгарлар ўзларининг келажакдаги орзу ва режалари ҳақида гапириб беришди. Зафаржон ҳозирданоқ ўз олдига жиддий мақсадларни қўйган. У Ўзбекистонда кремний заводини қурмоқчи. Бунинг боиси билан қизиқдик. 

«Кремний заводи ўзимизда қурилса, унда қуёш панелларини ясаб, одамларга арзон нархда сотиш мумкин бўлади. Шунда ҳамма ўз уйига қуёш батареяларини ўрнатади. Чунки Ўзбекистонда йил давомида қуёш чарақлаб туради», ─ дейди у билимдонлик билан.

Лекин бу ҳали ҳаммаси эмас. «Мен келажакда катта кимёгар бўламан, янги кимёвий элемент кашф этаман, Нобел мукофотини қўлга киритаман», ─ дейди у. Зафаржон ҳатто нобелчи олимлар билан мунозарага киришишга ҳам тайёр кўринади. «Мен Конгрессда япониялик Нобел совриндорлари билан суҳбатлашмоқчиман. Чунки Менделеев кимёвий элементлар жадвалига улар киритган элементларнинг атом массаси мавжуд эмас. Бу мени ўйлантириб қўйди. Ҳар бир элементнинг, у лаборатория шароитида олинган бўлса ҳам атом массаси берилган бўлиши керак», ─ дея таъкидлади у.

Зебохон эса Конгрессда Альфред Нобелнинг оила аъзолари ва барча Нобел совриндорлари билан учрашиб, суҳбатлашиш истагида.

«Мен ўзим ёд олган ҳар бир Нобел лауреатини яхши кўраман. Улар менинг юрагимда», ─ дейди болаларча беғуборлик билан ёш олима.

Мазкур видеода ака-сингил кимёгарларнинг ноёб иқтидорига ўзингиз гувоҳ бўлишингиз мумкин.

Ўзбеклар учун 9 тоннали палов ва 5 тоннали сумалак тайёрлаш Гиннес рекордлар китобига киришнинг ягона йўли эмас. Ноёб истеъдод, илмга муҳаббат ва изчил меҳнатни ўзида жамлаган Зафаржон ва Зебохон каби вундеркиндлар билан ҳам дунёни ҳайратга солиш, Гиннес Рекордлар китобини пазандалик билан эмас, юқори интеллектуал салоҳият орқали забт этиш мумкин. Фақат бундай истеъдодларни ўз вақтида пайқаш, ривожлантириш, ўзини тўлақонли намойиш этиши учун керакли барча шароитларни яратиб бериш керак. Модомики бу болалар эрта ёшиданоқ кимёга бу қадар меҳр қўйган экан, тўғри йўналтириб, қобилияти сайқалланса, яқин келажакда ўзбеклардан ҳам Нобел лауреатлари чиқиши ҳеч гап эмас.

Саодат Абдураҳмонова суҳбатлашди.