Пенсионер вафот этганида унинг пенсиясини яқинлари олишда давом этадиган тизимга ўтилиши мумкин

Ўзбекистонда амалдаги қонунчиликка мувофиқ, фуқароларнинг жамғарилган ёшга доир пенсия маблағи берилиши у вафот этганда тўхтатилади. Хориж тажрибасида эса фуқаронинг йиғилган пенсия маблағи унинг вафотидан кейин қариндошларига мерос бўлиб қолади.

Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси ижро этувчи аппарати бўлим бошлиғи Шуҳрат Ўтаганов Ўзбекистонда бундай тизимнинг мавжуд эмаслигига изоҳ берди.

«Ҳақиқатдан ҳам, хориж тажрибасида бу амалиёт бор. Бизнинг қонунчилигимиз бўйича, пенсионер вафот этгандан кейин у томонидан жамғарилган маблағ яқинларига мерос бўлиб ўтмайди. Яъни, пенсия тўлови фуқаронинг ҳаётлик даври учун тўланади.

Бизда фуқаро вафот этганда унинг яқинларига фақат дафн нафақаси тўланади. Шунингдек, қонуннинг 63-моддасига мувофиқ [“Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги қонун – таҳр], унинг ҳаётлик даврида олинмай қолган пенсия маблағи у билан бирга яшаган яқинларига тўлаб берилади. Афсуски, бизда сиз айтган тажриба мавжуд эмас.

Сиз пенсия олаётган фуқаро бир пайтда вафот этган турмуш ўртоғининг ҳам йиғилган пенсия пулини олиши ҳақида гапиряпсиз. Бизда бошқа бир амалиёт ҳам мавжуд. Унга кўра, фуқароларга бир пенсия турини бошқасига алмаштириш имконияти тақдим этилади.

Масалан, маълум бир фуқаро ёшга доир пенсиянинг минимал миқдорини олиб келмоқда (ҳозирда ёшга доир пенсиянинг минимал миқдори 436 150 сўм). Унинг турмуш ўртоғи вафот этди. Вафот этган фуқаро, айтайлик, 1,5 миллион сўм пенсия олган. Бундай пайтда минимал миқдорда пенсия олаётган фуқаро ўз пенсиясини боқувчисини йўқотганлик пенсиясига алмаштириши мумкин. Бунда фуқаро оладиган пенсия миқдори кейинги ойдан бошлаб кўтарилиши мумкин. Бу, албатта, тегишли ҳисоб-китоблар билан амалга оширилади, – деди Шуҳрат Ўтаганов 28 январь куни матбуот анжуманида.

Kun.uz мухбирининг хабар қилишича, савол юзасидан Пенсия жамғармаси ижро этувчи директорининг биринчи ўринбосари Медет Тлеуов ҳам фикр билдирган.

«Президент Шавкат Мирзиёев томонидан янги Пенсия концепциясини ишлаб чиқиш бўйича топшириқ берилган. Биз топшириқ бўйича 2020 йилнинг 1 апрель санасига қадар ушбу концепцияни ишлаб чиқишимиз керак.

Ҳозирда янги консепция лойиҳаси учун дунёнинг ривожланган давлатларидаги пенсия тўлаш тизими диққат билан ўрганиб чиқилмоқда.

Ўрганишлар натижасида тайёрланган концепция лойиҳаси белгиланган муддатда умумхалқ муҳокамасига қўйилади. Лойиҳада, албатта, сиз айтган таклиф ҳам бўлади. Қайтараман, янги пенсия концепциясида ривожланган давлатлар тажрибаси албатта акс этади», – деди Медет Тлеуов.

Пенсионернинг вафоти муносабати билан олинмай қолган пенсия ва дафн этиш учун нафақа тўлашнинг амалдаги тартиби

«Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида»ги қонуннинг 63-моддасига асосан, пенсионер олиши лозим бўлган ва унинг вафоти муносабати билан олинмай қолган пенсия пули мерос таркибига киритилмасдан, боқувчисини йўқотганлик пенсияси билан таъминланадиган шахслар доирасига кирувчи оила аъзоларига тўланади.

Лекин бу пулни марҳум пенсионернинг ота-онаси ёки эри (хотини) ҳам, шунингдек пенсионер билан у вафот этган кунигача биргаликда яшаб турган оила аъзолари ҳам олиш ҳуқуқига эга. Бунда уларнинг боқувчисини йўқотганлик пенсияси билан таъминланадиганлар доирасига кириш-кирмаслиги аҳамиятсиз.

Пенсионер вафот этган ой учун олинмай қолган пенсия пули кўрсатиб ўтилган оила аъзоларига ойнинг у вафот топгунга қадар ўтган кунлари учун тўланади. (Яъни пенсионер ой бошида вафот этса, ўша ой учун унинг яқинларига тўланадиган пенсия миқдори камроқ, ой охирида бўлса кўпроқ бўлади)

Оиланинг бир неча аъзоси мурожаат этган тақдирда пенсиянинг уларга тегишли суммаси уларнинг ўртасида тенг тақсимланади.

Дафн этиш нафақаси эса пенсияни ҳисоблаш базавий миқдори (1 февралдан бошлаб 238 610 сўм)нинг 4 баробари миқдорида (954 440 сўм) белгиланган. Бу пулни марҳум пенсионернинг оила аъзолари ёки дафн маросимини ўтказган шахс олиши мумкин.

Кўрсатиб ўтилган пуллар, уларни олиш учун пенсионер вафот этганидан кейин 60 кун ичида мурожаат этилган тақдирда тўланади.