Умумий овқатланиш тизимини сақлаб қолиш учун барча бирлашиши керак – соҳа вакили Аҳмад Мелибоев билан суҳбат

― Ўзбекистонга ҳам коронавирус кириб келди. Бу тадбиркорликка, умумий овқатланиш тармоқларига ҳам ўз таъсирини кўрсатяпти. Вазият қанақа?

― Бу бутун ҳамжамиятга келган синов бўлди. Ўзбекистонни ҳам четлаб ўтмади. Коронавирусгача ва у келган даврдаги аҳволни солиштириш учун яқин рақамларни айтиш ҳам қийин ҳатто. Карантин эълон қилинган даврнинг биринчи куни мижозларимизнинг 40 фоизини, иккинчи куни 50 фоизини йўқотдик. Етказиб бериш хизмати бўйича ҳам 1-, 2-кунлари 15-20 фоиз атрофида йўқотиш бўлди. Фаоллик кўрсата бошлаганимиз учун, ташкилий ишлар олиб борилгани учун кечадан бери сал ўсиш бўляпти.

Ўзбекистон бўйича 33та шохобча бор ― “Les Ailes”, “Chopar” кафелари, “Nest” қаҳвахоналари, “Tarero” бургерхонаси. Компанияда жами 700дан ортиқ ишчи фаолият юритади. Жамоанинг 70-80 фоизини 30-32 ёшгача бўлган ёшлар ташкил этади.

― Мижозларнинг келиши пасайганини ва керакли тадбирлардан сўнг жонланиш кузатилганини айтдингиз. Айнан қандай чоралар кўриляпти?

― Қонун доирасида ишлайдиган тадбиркор сифатида ҳукумат чиқарган карантинни қўллаб-қувватладик. Ўша кундан бошлаб шохобчаларга одамларни жалб қилишни тўхтатдик. Кўпроқ эътиборни ўзи билан олиб кетиш, манзилга етказиб беришга қаратдик.

― Савдо ҳажмининг тушиши нималарга таъсир кўрсатяпти?

― Савдонинг 40-50 фоиз тушиб кетиши банкротликка яқин жараён дегани. Ўзбекистон бозорида 6-7 йилдан бери ўз фаолиятимизни олиб борганимиз учун сал бўлса ҳам “хавфсизлик ёстиғи”нинг ҳаракатини қилиб қўйганмиз. Шу жараённи узайтириб боришга кучимиз етади. Биринчи кунданоқ харажатларни оптимизация қилдик. Ички  реструктуризация ўтказдик, ички тизимни обдон қайта кўриб чиқяпмиз. Қаерда нимани иқтисод қилсак бўлади. Даромад кўрмасак ҳам, ҳолатни ушлаб қолишга ҳаракат қилиняпти.

Баъзи соҳалар 1 баравардан 100 бараваргача ўсаётган бўлса, қайсидир соҳалар жуда ҳам паст даражага тушиб қолди. Бу пандемия бутун жаҳонга келган. Бунда бир томонлама ютиб бўлмайди. Бир томон барча зарарни ўзига олиб, ютиб чиқиб кетиши қийин. Бу балони даф этишда ҳар томон ҳамжиҳат ҳаракат қилиши керак.

Биринчи томон ― ҳукумат. Хизмат кўрсатиш соҳасига олти ойлик, бир йиллик солиқ таътили берилса, ҳолат яхшилангандан кейин ҳисобот топширамиз. Олти ойдан кейин тўлашга имкон берилса, ойликларни тўлаш, коммунал тўловни ушлаб қолишга ёрдам бўларди.

Иккинчи масала ― ижара берувчилар. Ҳар бир жойни ижара берувчилари томонидан шу каби форс-мажор ҳолатларга мослашувчанлик бўлиши керак. Буни кимдир хоҳлагани йўқ. Қанчадир фоиз чегирмалар қилиб беришса ёки таътил беришса, қанчадир пайтдан кейин тўлаб беришимизга имкон берилса, яхши бўларди.

Учинчи томон ― тадбиркорнинг ўзи. Ҳолатга қараб иш қилиш керак. Ресторан, хизмат кўрсатиш шохобчангга мижоз келмаяптими, сен мижознинг олдига бор. Карантинми, буни қўллаб-қувватлаяпсанми, уйигача етказиш хизматини жадаллаштириш керак. Хавфсизлик чораларини 100 фоиз қўллаган ҳолда герметик қадоқлашни қўлладик. Мижоз 100 фоиз хавфсизликни ҳис қилиши керак.Улар кўчада ширин таомларни еб ўрганган. Энди кўчага чиқишга имкон йўқми, чиқма. Биз сенга етказиб берамиз. Фойда ҳисобини мўлжал қилмасдан, ўз ҳисобимизга бўлса ҳам чегирма қилиш керак. Нархни арзонлаштириш керак, етказиб беришни бепул қилиш керак. Шуларни ҳар томонлама қўллашда тадбиркор ўзида куч топиши керак.

Тўртинчи томон ― мижоз. Бизни мижозларимиз қўллаб-қувватламаса, ўзимизни эплаб тортиб кетишимиз қийин. Тўрт томон биргаликда ҳамжиҳат бўлиб ҳаракат қилсак, зарарни максимал даражада камайтирган ҳолда бизнесларни ушлаб қолиш мумкин бўлади.

― Шохобчаларнинг ёпилиш ҳоллари ҳам кузатилдими?

― Бўлди. Фарғона вилоятидаги болалар майдончасини ўз ичига олган фудкортни, иккита шохобчани ёпишга тўғри келди. Бу керакли чора-тадбирлар. Чунки хавфсизлик юзасидан одамларни жалб қилишни эп кўрмадик. Стационар шохобчаларнинг ҳаммаси тўлиқ ишлаяпти.

― Ойлик маошнинг қисқариши ва ходимларнинг ишдан бўшатилишига ҳам зарурат пайдо бўлдими?

― Тармоғимизда кўпроқ ёшлар ишлайди. Карантин эълон қилингандан кейин уларнинг ота-оналари қайғуриб, вилоятдан келган йигит-қизларнинг 30 фоизга яқини ўзлари ариза ёзиб, карантин тугагунча кетамиз деб қайтиб кетишди. Ҳозир ҳам апрель бошигача, карантин тугагунча уйимизга қайтамиз деб ариза ёзганлар бор, кимдир ваҳимага тушган ҳоллар ҳам бўлди.

Бугунги кунгача ҳамманинг ойлигини тўлиқ тўлашга ҳаракат қиляпмиз. Ёшлар бўлганидан кейин уларнинг омонат сақлаб қўйгани йўқ, деб биламан. Улар кундалик ҳаёт билан кун кечиради. Шу боис маошларни қисқартирганимиз йўқ. Етказиб беришга ҳаракат қиламиз.

― Жойни ижара берувчилар томонидан ёрдам таклифи билан чиққанлар бўлдими?

― Улар билан мулоқот қилиш жуда ҳам қийин. Кеча учта арендаторга хат билан чиқдик. Биринчиси, дарров йўқ, чегирма бермаймиз, истасангиз ишланг, бўлмаса, ёпинг, деди. Қолган иккитасидан жавоб олганимиз йўқ. Икки нафар арендатор эса ҳолатни тўғри тушуниб, ўзлари айтишди, карантин тугагунча 50 фоиз чегирма беришди. Бир томоннинг ўзи муаммони эплаб тортиб кетиши қийин. Қолганлари билан ҳам гаплашиб, тушунтиришга ҳаракат қиляпмиз.

Бутун Ўзбекистонда шу ҳолат. Фақат мен ўтирган бинога эмас, умумий жой эгаларига мурожаат қилган бўлардим. Илтимос, одамлар, бир-биримизни тушунайлик, ҳамжиҳат бўлиб, ёрдам қилайлик. Бу келган оғир кунлар ҳамманики. Бирдам бўлсак, бу кунлар ўтиб кетади. 5-6 ойдан кейин кўрмагандек бўлиб кетамиз.

― Вазият нархларга қанчалик таъсир кўрсатяпти? Нарх-наво қанчалик ўзгаради?

― Менинг фикримча, ўзини ҳурмат қиладиган, Ўзбекистоннинг фуқаросиман дейдиган тадбиркор ҳеч қачон вазиятдан фойдаланиб, нархни ошириб қўймайди. Бундай ҳолатда мўмай фойда кўриб қолай демайди. Ҳар бир тадбиркорнинг вазифаси шу қийинчиликдан баравар ўтиб олиш. Нархни ошириб, мўмай пул топишни мақсад қилган одамни мен тадбиркор демайман. Нархларни ушлаб қолишга ҳаракат қиляпмиз. Хизматларимиздан фойдаланиб юрган, карантин туфайли уйда ишлашига тўғри келаётган мижозларимиз учун маҳсулотимизни ўша нархларда, манзилга бепул етказиб бермоқчимиз.

― Сизга етказиб бериладиган маҳсулотлар нархида ўзгаришлар бўлдими?

― Маҳсулот етказиб берувчилар томонидан нархни ошириш, нимадир етмай қолди, деган гап бўлгани йўқ. Буни қимматроқ бераман, камроқ бераман, деган гап бўлмади. Ҳаммалари ўртадаги шартномага амал қилишяпти. Ҳатто пул керакмас, ҳозирча ишлатиб туринглар, кейин ҳисоб-китоб қиламиз, деганлар ҳам бор.

― Таомнинг тайёрланишидан тортиб, мижоз уйига етиб боргунча гигиена қоидаларига амал қилиниши ҳақида нима дея оласиз?

― Таом муҳим нарса. Ишончимиз комил бўлган жойдан овқатланамиз. Умумий овқатланиш тармоғида ишлайдиган барча қаторида биз ҳам 100 фоиз чораларни кўришга ҳаракат қиляпмиз. Ҳар 2 соатда тозалаш ишлари бўлади, дезинфекция қилиняпти. Ходимларнинг ҳаммаси 100 фоиз ниқобда, қўлқопда. Ҳар 2 соатда ҳамманинг иситмаси ўлчанади. Онлайн тартибда рўйхат олиб борилади. Ҳар бир шохобча менежери ходимларни қаттиқ назоратда ушлаб турибди.

― Энди оёққа тураётган тадбиркорлар ҳам бор. Улар бу вазиятда синиб кетиши ҳам мумкин экан-да?

― Умумий овқатланиш тизими бўйича қандайдир маслаҳат керак бўлса, ўйланиб турган ёшлар бўлса, менга мурожаат қилишсин. Қўлимдан келган маслаҳатимни бераман. Ўзимнинг қўлимдан келмаса, кимнидир жалб қилишга ёрдам бераман. Чунки шу соҳада анча йиллардан бери ишлайман, кўп инсонларни танийман. Муаммоларга ёрдам беришга, тўғри йўналтиришга имкониятимиз етади. Кимдир амалий ёрдам билан, кимдир маслаҳат билан кўмаклашади. Муаммодан ҳаммамиз ҳамжиҳатликда чиқиб кетишимиз керак.