Тошкент ботаника боғи директори Содиқжон Aбдиназаров билан суҳбатимизда шу ва бошқа саволларимизга жавоб олдик.
– Республика ҳудудида энг кенг тарқалган манзарали дарахт турлари қайси? Бу турлар тупроқ таркибининг қандай хусусиятига кўра ҳудудга мослашган?
– Ўзбекистон ҳудуди учун хос бўлган ўсимликлар эндем дейилиб, улар шу тупроқда пайдо бўлган ва шу ҳудуд учун хос. Бугунги кунда олимларимиз томонидан Тошкент шаҳрига 50дан ортиқ ўсимлик турлари тавсия этилди. Бу ўсимликлар иссиққа ва сувсизликка чидамли ҳисобланади. Ўзбекистонда садақайрағоч (Хоразм ва Қорақалпоғистонда гужум дейилади) дарахти жуда кўп экилади.
Охирги 5 йил ичида Хоразм ва Қорақалпоғистон иқлими учун мос бўлган каталпа дарахтини экиш бошланди. Aсли Қорақалпоғистон учун ёввойи жийда, турaнғи каби ўсимликлар хос. Бухоро вилоятига эса кўпроқ дуб экиш тавсия этилади.
Манзарали дарахтларнинг Ўзбекистон иқлимига мослашганларигина яшаб қолади. Фарғона водийсида дуб, заранг, терак кабилар жуда кўп экилган. Оҳангарон йўлига кетишда Тошкент четалпаси, каштан, туя каби тавсия этилган ўсимликлар экилган.
Дарахтларни экишда тупроқнинг шўрлиги, сувнинг етарлилиги, қум ёки тошлоқ ҳудуд эканлиги ҳисобга олинади. Масалан, тошлоқ ерда ўсимликнинг ўсиши қийинлашади. Биз сув яхши ерларга ботқоқ кипариси, метасеквойя кабиларни йўл ёқаларига экишни тавсия этяпмиз. Метасеквойя – Ўзбекистон иқлимига мослашган ягона игнабаргли манзарали дарахт.
Гинкгобилоба дарахтидан 12 туп олиб келиб, Ботаника боғида парвариш қилиняпти. Унинг ҳам барги, ҳам меваси фойдали бўлиб, ёғочи қиммат ҳисобланади. Барги қонни суюлтиради, меваси шамоллашнинг олдини олади. Шарқий Осиёдаги энг қиммат дарахтлардан бири ҳисобланади. 1945-йилда Хирасима ва Нагасаки шаҳарларидаги портлашда бутун ўсимликлар дунёси нобуд бўлган, аммо фақат гинкгобелоба яна қайта ўзини тиклаб, ўсишда давом этади. Шунинг учун Шарқий Осиёда ушбу дарахтни кўп экишади. Барги ҳам юрак ўхшайдиган жуда чиройли дарахт.
– Гул турлари-чи? Ўзбекистонда қандай гул турларини экиш кенгроқ оммалашган?
– Бизнинг иссиқхонамизда 80га яқин гул турлари бор. Aксарият ҳолларда бир йиллик гул турлари экиляпти. Aммо мен кўп йиллик гулларни экишни тавсия этган бўлардим. Масалан, ромашка (мойчечак) бир йил экилса, кейинги йил ўзи чиқаверади. Ёки рудбика, хризантема ва атиргулларнинг бир нечта турлари бир йил кесиб ташланса, кейинги йил қайта чиқаверади.
