Британиялик депутатнинг ўлдирилиши. Полиция ҳодисани теракт деб атади, қотил ҳақида янги маълумотлар пайдо бўлди

Британия ҳукмрон партияси – консерваторлар аъзоси 69 ёшли сэр Дэвид Эмесс черков олдида пичоқлаб ўлдирилган. Қотил депутатга Эссекс графлигидаги сайловчилар билан учрашув вақтида ҳужум қилган.

Британия бош вазири Борис Жонсон ҳукмрон партия аъзосининг ўлдирилишидан ҳайратда қолганини айтди.

«Менимча, бу ҳаммамиз учун оғир зарба бўлди. Бизнинг фикри-хаёлимиз ҳозир унинг яқинлари, рафиқаси ва болаларида. Қолганини полицияга қўйиб бериб, уларга воқеа сабабларини текширишга имкон беришимиз керак», дея таъкидлади у.

Эмесснинг ўлими муносабати билан ҳукумат раҳбари ва молия вазирининг қароргоҳлари жойлашган Даунинг-стритда Британия байроқлари туширилди. Марҳум депутатнинг ортидан унинг рафиқаси ва беш фарзанди қолган.

Али Ҳарбининг иши билан Скотленд-Ярд полициясининг терроризмга қарши махсус гуруҳи шуғулланмоқда. Полиция ишни «диний радикализм» мотиви бўйича ўрганмоқда. Полиция қотил ёлғиз ҳаракат қилганини тасдиқлаган. Шунингдек, у локдаун вақтида интернет орқали радикаллашган бўлгани тахмин қилиняпти. Қотил «Ал Шабоб» ва «Ал Қоида» каби террорчилик ташкилотларининг усулларига хос тарзда ҳаракат қилган. Бу гуруҳларнинг бўлинмалари Сомали ва Кенияда ҳам фаолият юритади.

Терроризм ҳақидаги қонунга кўра, терговчилар 22 октябр – расмий айблов илгари сурилгунга қадар гумонланувчи мақомида бўлиб турган Али Ҳарби Алини сўроқ қилишга ҳақли ва тергов қилинмоқда ҳам.

Суриштирув ишлари Лондоннинг учта қисмида амалга оширилмоқда. Хусусан, пойтахт шимолидаги Кентуш-таунда ҳам. Қотил охирги вақтларда шу ҳудудда яшаган. Кўчмас мулк савдоси билан шуғулланувчи сайтларга кўра, бу ҳудуддаги энг арзон квартирани 490 минг фунтга сотиб олиш мумкин. Бу ҳудуддаги энг арзон ҳовли 1,2 миллион фунт, ўртача ҳовли эса 2 миллион фунтдан сотилади.

Қотилнинг отаси Али Ҳарби Куллан Сомали бош вазирининг ўринбосари лавозимида ишлаган бўлиб у мамлакатда масс-медиа ва оммавий коммуникация тармоғини бошқарган. The Sun'нинг ёзишича, оила 1990-йилларда Лондонга кўчиб келган.

Sunday Times билан суҳбатда қотилнинг отаси уни сўроқ қилишгани ва телефонини текширув учун олиб қўйишганини айтди. «Мен кучли руҳий зарба олдим. Бу ҳечам мен кутган ёки орзу қилган нарса эмас», дейди Али Ҳарбининг отаси.

Prevent дастурига аъзолик

Суриштирув ўтказилган навбатдаги манзил Лондон жанубидаги Крайдон тумани бўлди. Али Ҳарби шу ерда катта бўлган. Daily Mail'га интервью берган қотилнинг қўшниси оилани меҳмондўст ва яхши муомалали деб атаган: «Бу жуда ёқимли оила эди. Али бундай айблов билан қўлга олинганидан ҳайрон қолдим».

Али Ҳарби Лондон полициясига анчадан буён таниш шахс бўлган. У мамлакат ички ишлар вазирлигига қаровчи экстремизмга қарши кураш таълим дастури бўлмиш Prevant'га аъзо бўлган. Бу дастурга аъзо бўлганлар радикаллашувга мойил бўлади ва унга қўшилиш ихтиёрий.

Шу билан бирга, у полициянинг потенциал террорчилар рўйхатида бўлмаган. Аммо у ижтимоий тармоқларда ҳукуматга қарши кайфиятдаги постлар қолдирувчи одамлар рўйхатида қайд этилган. Бу жуда кенг рўйхат. Масалан, 2019 йилнинг мартидан 2020 йилга қадар бу рўйхатга 6 мингдан ортиқ одам қўшилган.

Эмесслар оиласининг миллатга мурожаати

Ўлдирилган депутат Дэвид Эмесснинг оиласи якшанба куни миллатга мурожаат қилиб, ҳамдардлик учун миннатдорчилик билдирган ва у илгари сурган ташаббусни қўллашларини сўраган. Депутат Эссекс графлигидаги Сатенд шаҳрига йирикроқ таълим ҳудуди мақомини бериш ва қўшиқчи Вере Линн мемориали учун пул йиғишни таклиф қилганди. Унинг «Биз яна учрашамиз» қўшиғи иккинчи жаҳон уруши вақтида умид тимсоли бўлган.

Депутатнинг қариндошлари унинг ўлими баҳонасида одамларни турли қарашлар тўқнашуви ҳақида ўйлашга ундаган. «Одамларни фикрлар хилма-хиллиги сабаб душман бўлишни унутишга, бир-бирларига меҳр-муҳаббат улашишга чорлаймиз. Бу фожиа қандайдир яхши нарсалар билан ҳам ёдда қолсин», дейилади оиланинг баёнотида.

Дэвид Эмесс католик черковида ибодат қилувчи эътиқодли инсон бўлгани айтилади. Қотиллик содир этилгач депутат қатнайдиган католик черкови руҳонийси Эмесснинг жасадини кўриш учун жиноят содир этилган жойга бормоқчи бўлади, аммо полиция бунга рухсат бермайди. «Католик учун ўлимидан аввал руҳонийни кўриш жуда муҳим, аммо полиция фақат ўзигагина маълум сабабларга кўра менга уни кўрсатмади. Ўшанда у қандай ҳолатда эканини билмасдим. Балки ҳали тирикдир деган умидда бормоқчи бўлдим. Полициянинг қарорини эса ҳурмат қиламан», дейди руҳоний Жефри Вулноу.

Дэвид Эмесс 2015 йилда рицар унвонини олган, шу сабаб уни сэр Эмесс деб аташарди. У сайланган Саутенд шаҳри мусулмонлар бирлашмаси аъзоси Муҳаммад Шазмуддин депутат ҳақида шундай дейди: «У ҳақиқий инглиз жентлмени эди. У бутун Саутенд аҳли, хусусан, бизнинг бирлашмамиз учун кўп яхшилик қилган».

Ҳозирда қотилнинг электрон қурилмалари текшириб, у депутатни нега ўлдирганига ойдинлик киритмоқда. Қотиллик черков олдида амалга оширилгани эса муаммони жиддийлаштиради.

Фахрий депутатлардан бўлган Эмесс 1983 йилда Буюк Британия ҳукумати тепасида Маргарет Тетчер бўлган вақтда Жамоатчилик палатаси депутатига айланган ва 38 йил давомида Британия парламентида ўз партиясининг анъанавийчилар қанотига тегишли бўлиб келди. Черковга мунтазам қатновчи католик сифатида у, хусусан, абортларни тақиқлаш тарафдори бўлган. Brexit ҳақидаги референдумдан аввал мамлакатнинг Евроиттифоқдан чиқишини қўллаб-қувватлаган.

Сэр Эмесснинг ҳурмати нафақат у сайланган округда, балки бутун мамлакатда баланд бўлган. У газ ва электр учун нархлар чўнтакбоп бўлиши кераклиги учун узоқ йиллар курашган. Айнан унинг ташаббуси билан Британияда «Ёнилғи қашшоқлиги»ни йўқ қилиш стратегияси номли қонун қабул қилинган.

Британиядаги итларга ғамхўрлик қилиш инсонпарварлик ташкилотида ҳам сэр Дэвидни илиқ сўзлар билан эслашади. Dogs Trust ташкилоти ходими Клэр Калдер депутатни «ҳайвонларнинг беминнат ёрдамчиси эди» деб эслайди. Унинг айтишича, сэр Эмесс ҳазилкаш ва катта юракли одам бўлган. У итлар контрабандаси ва уларни электрошокер билан ушлашга қарши курашиб келган, анъанавий овчиликнинг баъзи турларини тақиқлашни ёқлаб чиққан.

У сўнгги беш йил ичида ўлдирилган британиялик иккинчи депутат бўлди. 1979 йилдан буён эса ўнинчиси. 2016 йилда Буюк Британиянинг Евроиттифоқдан чиқиши бўйича референдумга бир ҳафта қолганида Лейбористлар партияси вакили, депутат Жо Кокс ўта ўнгчи бўлган Томар Меир томонидан отиб ташлаган эди, Кокс мамлакатни Евроиттифоқ таркибида сақлаб қолиш тарафдори эди. Унинг ўлимидан кейин Эмесс депутатлар учун хавфсизлик чораларини кучайтириш зарурлигини айтган ва бундай ҳужумлар «сиёсатчиларнинг халқ билан тўғридан тўғри мулоқотидан иборат буюк британча анъанага зарба бераётгани»ни таъкидлаганди.

Депутатлик қийин касбга айланиб бормоқда

Сайловчилар билан очиқ учрашувлар Буюк Британияда парламент сиёсатининг муҳим таркиби ҳисобланиб, депутатларга сайловчилар билан доимий ва бевосита алоқада бўлиб туриш имкониятини беради. Айнан шундай учрашувлар орқали улар миллионлар учун аҳамиятли бўлган таклифларни ҳукуматга етказишади. Бундай учрашувларда парламент аъзоларига махсус қўриқчилар ҳамроҳлик қилмайди, Эмесс билан боғлиқ вазиятда ҳам шундай бўлган: давлат томонидан жисмоний ҳимоя депутатлар учун фақат парламент биносида кафолатланган, бошқа ҳолатлар учун эса уларга махсус кўрсатмалардан ўтиш таклиф қилинади. 2019 йилги парламент кампанияси чоғида депутатларнинг кўпчилиги ижтимоий тармоқларда ва изоҳларда таҳдидлар кўпайганидан шикоят қилганди. Бу ҳақда Эмесснинг ўзи ҳам гапирган. Жамоатчилик палатаси спикери Линдси Ҳойлнинг маълум қилишича, парламент аъзолари тез орада хавфсизлик чораларини кучайтириш масаласини муҳокама қилади.

Аммо сэр Эмессга қилинган қотиллик депутатларнинг сайловчилар билан учрашувларига таъсир қилмаган. Улар қўрқиш керак эмаслиги ва биргина қотил сабаб анъаналар ўзгариб қолмаслигини айтишмоқда.