Хоразм вилояти, Гурлан тумани ҳокими Муроджон Ачилов иштирокида ўтган йиғилишда (19.02.2022) ҳоким кооперативларга уюшиш истагида бўлган фермерларга қарата эскича – авваллари кўпчилик ҳокимлар фермерларга қилиб келган муносабат услубида, яъни менсимасдан, “тепадан пастга” қараб, қўпол оҳангда, сенлаб мурожаат қилди.
Ўз сўзида ҳоким фермерлар иштирокидаги ҳамкорлик шакли – кооперацияни “бўладиган нарсамас” деб атади, шу билан бирга “кооперацияни ўша вақтда бизлар ўйлаб топганмиз, аммо бу “пустой” нарса” дея, маҳаллий кластер билан шартнома тузишга фермерларни қатъий оҳангда чорлаб: “Эртага ёмонотлиқ бўлганинг қолади, ерингдан ажраганинг қолади”, “Бошқа-бошқа статялар чиқиб келади” деди.
Шуни таъкидлаш керакки, биринчидан, Фуқаролик кодексининг 354-моддасига мувофиқ, фуқаролар ва юридик шахслар шартнома тузишда эркиндир. Яъни ҳеч кимнинг кимнидир мажбурий равишда, шу жумладан, фермерларга ҳам шартнома туздиришга ҳаққи йўқ.
Иккинчидан, “Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида”ги қонуннинг 34-моддасига асосан, давлат органлари, бошқа ташкилотлар ва уларнинг мансабдор шахслари деҳқон ва фермер хўжаликларининг тадбиркорлик фаолиятига, шу жумладан ушбу хўжаликларнинг агротехника усулларини, етиштириладиган маҳсулот турини танлашига, бу маҳсулотнинг баҳосини ҳамда реализация қилиш йўналишини белгилашига аралашишга ҳақли эмас.
Учинчидан, Пахта-тўқимачилик кластерлари фаолиятини тартибга солиш чора-тадбирлари тўғрисидаги Президент фармонига асосан, фермер хўжаликларига ўз вилоятидаги исталган пахта-тўқимачилик кластерлари билан пахта хомашёсини етказиб бериш бўйича ихтиёрий равишда фьючерс шартномаларини тузиш ҳуқуқи бор.
Тўртинчидан, Фуқаролик кодексининг 123-моддасига кўра, зўрлик, қўрқитиш, бир тараф вакилининг иккинчи тараф билан ёмон ниятда келишиши таъсирида тузилган битим, шунингдек фуқаро оғир ҳолатлар юз бериши туфайли ўзи учун ўта ноқулай шартлар билан тузишга мажбур бўлган, иккинчи тараф эса бундан фойдаланиб қолган битим (асоратли битим) жабрланувчининг даъвоси бўйича суд томонидан ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.
Вазирлар Маҳкамасининг 2003 йил 4 сентябрдаги 383-сонли қарори билан тасдиқланган “Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштирувчилар билан тайёрлов, хизмат кўрсатиш ташкилотлари ўртасида шартномалар тузиш, уларни рўйхатдан ўтказиш, бажариш, шунингдек уларнинг бажарилиши мониторингини олиб бориш тартиби тўғрисида”ги низом талабига асосан, тайёрлов ташкилоти (кластер) агротехника чора-тадбирларини амалга оширишдан бир ой олдин шартнома тузиш учун фермер хўжалиги жойлашган худудга ўзининг ваколатли вакилини юбориши керак.
