— Ихтиёр, бозорда гилоснинг турфа хилини кўришимиз мумкин. Нархлари ҳам жуда фарқланади. Ўзбекистонда оммалашган навлар ҳақида маълумот берсангиз.
— Чиндан ҳам юртимиз тупроғи турли неъматлар тақдим қилади. Биргина гилоснинг ўзидан кўпчилик биладиган 8 хилини санаб ўтишимиз мумкин. Баъзан “Нега бунча қиммат, 5 минг сўмга ҳам гилос бор-ку” деган эътирозларни эшитиб қоламиз. Чиндан ҳам бозорларимизда 5 минг сўмга ҳам гилос топиш мумкин. Шу билан бирга, харидорбоп ва экспортбоп шундай навлар борки, уларнинг баҳосидаги фарқ бир неча долларгача боради.
Мен ўзимнинг боғимдан ана шу 8 навни териб олдим ва битта сурат ҳамда унинг таърифи билан гилослар қай даражада фарқланишини тушунтириб бермоқчиман. Диққат қилинг, навлар суратда кетма-кет жойланган (қуйида Фарғонадаги нархлари):
1. Жайдари гилос. Олча. Компотбоп ва кўп миқдорда сотиб олинади. Ўртача баҳоси 5 минг сўм
2. Маданийлашган олча-гилос. Венгер ёки шпонка ҳам дейилади. Ўртача 15 минг сўм
3. Сариқ гилос. “Дрогана желтая” нави. 5 минг сўм
4. Сариқ гилоснинг маданийлаштирилган нави. “Лочин барг” деб ҳам аташади. 7 минг сўм
5. Маҳаллий тилда “Самин” деб аталаётган нав. 5 минг сўм
6. “Баҳор”, 20 минг сўм (экспортбоп)
7. “Калта сопли”. 7 минг сўм
8. “Валовая”. 30-35 минг сўм (экспортбоп)
Бу бизнинг бозорларда кўп сотилувчи маҳаллий навлар бўлиб, яна ўнлаб турдаги гилослар бор. Алоҳида таъкидлайман – нархлар бугунги кундаги ва энг арзон қийматда олинган. Шунингдек, Ўзбекистоннинг ичида ҳам ҳудудларга кўра баҳо ўзгараверади.
Нарх қимматлиги бўйича эътирозларга келсак, гилосни бундан арзон нархга сотиш боғбонга фойда келтирмайди.
Яна баъзан “Чет элга яхшиси-ю, ўзимизга ёмоними?” деган гап-сўзлар қулоққа чалинади. Бу асосли эмас. Суратдаги 7-рақамли гилосга эътибор беринг. “Калта сопли” дея номлайдиган бу навимиз таъми экспортбоп гилосдан ўтса ўтадики, қолишмайди. Фақат бу нав узоқ сақланмайди. Шу фарқ сабаб экспорт қилинмайди.
— Бу йилги ҳосил қандай бўлди, умуман, жорий йилда гилосдан кўзланган фойда олиндими?
— Ҳамма учун жавоб берсам тўғри бўлмас, аммо бизнинг ҳудудда ўтган йилги ҳосилнинг тахминан ярми олинди. Нарх-наво ҳам озгина ошганини айтмаса, олдинги йилги билан деярли бир хил. Бу боғбонлар даромади камайганини билдиради. Лекин биз бунга кўникканмиз, ҳар йил бошланганда Аллоҳга таваккал билан меҳнат қиламиз. Бирда ундай, бирда бундай...
