Ислом ижтимоий молияси институтларидан бири бўлган вақфнинг жамият барқарорлигини таъминлашда, бойликларни адолатли тақсимлашда муҳим ўрни бор. Аммо унинг қонунчилик асослари яратилмаса, бошқарув самарасиз бўлса – ривожланмайди.

Вақф асрлар давомида Ислом оламида ўзининг ижтимоий-иқтисодий аҳамияти билан аҳолининг турмуш даражасини яхшилаш, ёрдамга муҳтож қатламини ҳимоя қилиш ҳамда зарурий инфратузилмаларни яратишда муҳим ўрин эгаллаб келган. Вақф инсонлар ўртасида бойликларни адолатли тақсимлайдиган, жамғарма ва инвестицияларнинг ўзаро ҳамкорликдаги уйғунлашган ҳаракатини инсон манфаати учун сафарбар қиладиган адолатли механизмидир.

Вақф – ижтимоий молия тизими 

Шариатда вақф бу – ўз бойлигининг бир қисмини нақд пул ёки нақд бўлмаган (мулкий восита кабилар) ҳолатда Аллоҳ йўлида ихтиёрий, доимийликка, қайтариб бўлмайдиган қилиб бағишлашдир. Яна таъкидланадики, у вақф бўлгандан кейин ҳеч қачон ҳадя қилинмайди, мерос қилиб олинмайди, сотилмайди ва вақфнинг асоси бузилмаган ҳолда қолади. У Аллоҳники, ундан келадиган манфаатлар (фойдалар) инсонларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳаётини яхшилаш учун сафарбар қилинади. Мулкини Аллоҳ йўлида вақф (садақаи жория) қилган инсон бу дунё ва охиратда унинг савобидан, яхшилигидан барҳаманд бўлиб туради.

Иқтисодий нуқтаи назардан вақф – вақф мулкларидан аҳоли эҳтиёжи учун фойдаланиш ва уни энг самарали, фойдали ҳалол инвестицияларга йўналтирган ҳолда олинадиган даромадларни аҳоли фаровонлигини таъминлашга ишлатишдан иборат. Вақф – жамиятни ўсиш ва фаровонликка олиб борадиган иқтисодий кучга эга бўлган ижтимоий молия тизими ҳисобланади

“Endowment” – вақфдан нусха олинган таълим фонди

“Endowment” деб номланадиган Ғарбнинг фондлари вақфдан андоза олган бўлиб, ушбу фондлар таълимни қўллаб-қувватлаш ва дунё бўйлаб иқтидорларни жалб қилиш бўйича ишлашади ва миллиардлаб маблағга эга.

АҚШдаги баъзи университетларнинг “Endowment” (вақф) фондлари томонидан молиялаштирилиши ҳажми қуйидагича:

  • Harvard University (MA) – 53,200,000,000 доллар;
  • Yale University (CT) – 42,300,000,000 доллар;
  • Stanford University (CA) – 37,800,000,000 доллар;
  • Princeton University (NJ) – 37,000,000,000 доллар;
  • Massachusetts Institute of Technology – 27,400,000,000 доллар;