9 январ куни АҚШ нашрлари «махфий» белгили ҳужжатлар дастлаб Вашингтондаги Penn Biden марказидан (бу ер 2018 йилда, ўша пайтдаги собиқ вице-президент Жо Байден шарафига очилган), сўнгра эса Делавэр штатининг Уилмингтон шаҳридаги президент қароргоҳидан топилгани ҳақида хабар берди. Бир неча кундан сўнг АҚШ Адлия вазирлиги Байден томонидан махфий ҳужжатларни сақлаш қоидаларининг мумкин бўлган бузилишини текшириш учун махсус прокурор тайинлади. 21 январ куни Федерал қидирув бюроси президентнинг уйида тинтув ўтказди. Ҳужжатлар билан боғлиқ можаро АҚШнинг 46-президенти фаолиятидаги энг йирик воқеага айланиб, унинг қайта сайланиш имкониятини чеклаб қўйиши мумкинми? Унинг бу иши собиқ президент Трампникидан қандай фарқ қилади?
- Байденнинг махфий ҳужжатлар можароси Доналд Трамп можаросидан биринчи навбатда ўз кўлами билан фарқ қилади. Трампдан ҳаммаси бўлиб 300 га яқин ҳужжат топилган бўлса, Байдендан ҳозиргача 20 га яқин ҳужжат топилган. Бироқ, амалдаги президент учун бу барибир ёқимсиз ҳолат. Бу Байден ва унинг оиласи билан боғлиқ навбатдаги можаро бўлиб, сўнгги икки йилдан бери бундай ҳолатлар тез-тез рўй бермоқда.
- Ушбу воқеа фонида Доналд Трамп томонидан худди шундай қоидабузарлик қайд қилингандаги тергов ишлари (хусусан, ФҚБ агентлари унинг Мара-Лагодаги мулкини юқори даражадаги тинтув қилган) ва ҳозирги тергов ишлари фарқи республикачилар томонидан иккиюзламачилик деб аталди.
- Байден томонидан тайинланган бош прокурор Мэррик Гарланд ноқулай аҳволга тушиб қолди, у энди ўз раҳбарига қарши тергов бошлаши керак.
Трамп ва Байденнинг потенциал хатти-ҳаракатлари «Президентлик ёзувлари тўғрисидаги қонун»ни бузиш ҳисобланади. Ушбу қонунда иш ҳужжатларини ваколат муддати тугагандан кейин Миллий архивга топширмаганлик учун жазо назарда тутилмаган, аммо одил судловга тўсқинлик қилишга уринилган тақдирда жавобгарлик белгиланиши қайд этилган.
Ўхшаш вазиятга тушиб қолган икки сиёсатчининг позицияси бир-биридан фарқ қилади. Байден тергов ва махсус прокурор Роберт Ҳур билан тўлиқ ҳамкорлик қилишга тайёрлигини айтди. У ўз қароргоҳи тинтув қилинишга ҳам эътироз билдирмади. Ва уйида махфий ҳужжатлар топилгач, уларни дарҳол Миллий архивга топширди.
Трамп эса ҳужжатларнинг фақат бир қисмини, кун тартибидагиларинигина қайтарган эди (у буни қилишга мажбур эмаслигини ҳам таъкидлаганди). Доналд унга нисбатан бошланган тергов ҳаракатларини «жодугар ови» деб атаганди.
Трампнинг ишида тинтув жосуслик тўғрисидаги қонун моддаларидан бирини бузиш (миллий хавфсизлик масалалари билан боғлиқ ҳужжатлар билан ишлашда қасддан ёки қўпол бепарволик билан қонунбузарлик йўл қўйиш), федерал терговга тўсқинлик қилиш ва ҳукумат ҳужжатларини била туриб яшириш ёки йўқ қилишда гумон қилиниб ўтказилган эди.
