Доналд Трамп АҚШда ҳокимиятга бир муддатдан сўнг қайтган иккинчи президент бўлди. У дунёдаги энг қудратли давлат, биринчи иқтисодиёт ва биринчи ҳарбий қудрат бўлган АҚШ тарихидаги зиддиятли президентлардан бири. Шу сабаб биз АҚШ ва Трампни таҳлил қилишда давом этамиз.
Бунга қадар АҚШнинг 22 ва 24 президенти бўлган Грувер Кливленд ҳам бир муддат президентлик курсисини йўқотиб, яна ҳокимиятга қайта олган сиёсатчи эди. Кливленд 1885-1897 йиллар оралиғида жами саккиз йил президентлик қилган. Трамп АҚШ тарихидаги энг зиддиятли президентлардан бири. Лекин АҚШ дунёдаги энг қудратли давлатлардан бири, биринчи иқтисодиёт, биринчи ҳарбий қудрат. Шу сабаб биз АҚШ ва Трампни таҳлил қилишда давом этамиз.
АҚШ геостратегияси учун энг муҳим қитъа – Евросиё ва унинг уч минтақаси алоҳида аҳамиятга эга. Булар Европа, Шарқ – Хитой Халқ Республикаси, унинг атрофи ва Яқин Шарқ ҳамда Америка учун унинг маркази – Исроил давлати ҳисобланади.
Демократлар кейинги ўн йилликларда мана шу уч минтақадан асосий эътиборни шарққа – Хитой ва унинг атрофига қаратди. “Обама доктринаси”нинг энг муҳим нуқтаси шуки, XXI асрдаги АҚШнинг энг асосий рақиби – бу ХХР, Америка мана шу давлатни тийиб туришга ҳаракат қилиши керак. Мана шу вазифадан келиб чиқиб, Европа билан иттифоқчилик кучайиши, Исроил-мусулмон дунёси зиддияти барҳам топиши керак. Шунинг учун ҳам Обама ўз бошқарув даврида Эрон билан келишишга ҳаракат қилди.
Ҳокимиятга Байден келган 2021 йилда яна Хитойни қуршовга олиш сиёсати кучайтирилаётган эди. Лекин Путиннинг Украинага бостириб кириши АҚШ кун тартибини тактик жиҳатдан ўзгартирди. Чунки агар Украина Россия томонидан ютилишига қараб турганида, бунинг оқибатлари ғарб учун жуда оғир бўларди.
Мана энди, яна Трамп ҳокимиятга қайтяпти. Ва яна АҚШнинг геосиёсий, ташқи сиёсий приоритетлари ўзгариши мумкин.
Трамп импульсив, беқарор ва кайфият билан иш қиладиган сиёсатчи. У изоляционист, институтларга ва алянсларга ишонмайди. Трамп учун Яқин Шарққа эътибор кучайиши аниқ. У исроилпараст, исломофоб шахс. Ва кутиш мумкинки, АҚШнинг Эронга босими, вақти-вақти билан “уруш очиш” таҳдидигача бориши мумкин. Айни пайтда, Трамп “мен уруш қилмайман, лекин куч ишлатишга тайёрман” деган баёнотлари билан танилган президент.
Украина-Россия уруши борасида, Трамп ваъдасини ҳамма билади. У бу урушни “бир кунда” тугатиш ниятида. Назаримда, бу имконсиз. Чунки Путиннинг мақсади – Украина устидан тўлиқ назоратни қўлга олиш, Украинани Европа Иттифоқи ва НАТОга аъзо бўлишга йўл қўймаслик. Демак, ҳозирги босиб олинган 20% украин ерлари Путинни қониқтирмайди. Путин бу чегараларда урушни тўлиқ тўхтатиши даргумон.
