Mpox қандай намоён бўлади?
Вирусни юқтирган одам дастлаб гриппга ўхшаш аломатларни сеза бошлайди. Жумладан, иситма, бош оғриғи, мушакларда оғриқ ва чарчоқ кабилар. Симптомлар бошланишидан олдин инфекциянинг инкубация даври 5-21 кунгача давом этади. Ўртача 6-13 кунни ташкил қилади. Вируснинг ўзига хос хусусияти — лимфа тугунларининг шишиши. Касаллик кучайгач терига бир неча босқичли тошмалар чиқа бошлайди. Яралар оғиз, оёқлар ва жинсий аъзоларда бўлиб, танада йирингли пуфакчалар пайдо бўлиши мумкин. Пуфаклар иситма пайдо бўлганидан кейин бир неча кун ичида ўзини намоён қилади.
Инфекциядан уч-тўрт ҳафта ўтгач, пуфакчалар охир-оқибат қорайиб, ўрнидан кўча бошлайди. Бироқ чандиқлар терида узоқ вақт сақланиб қолади. Симптомларни даволаш учун дори-дармонлардан ташқари махсус даво йўқ. Mpox билан курашиш ҳам кўпгина касалликлар каби бемор ёши, иммунитети ва касаллик босқичи кабиларга боғлиқ.
Маймун чечаги ёки Mpox?
Вируснинг маймун билан боғлиқлиги шундаки, у дастлаб Дания лабораториясида бир маймунда аниқланган. Лекин маймунга вирусдан азият чекмайдиган ва уни юқтирса ҳам ўлмайдиган бошқа турдаги ҳайвондан юққанини айтади Пенсилвания университети антропологи Саган Фриантн. Фриантн Нигерияда 15 йилдан кўпроқ вақт давомида маймун чечак касаллигини ўрганган. Унга кўра, маймун чечак вируси кемирувчилардан келиб чиққан бўлиши мумкин. Лекин бу ҳали тўлиқ исботланмаган. 2022 йил ноябр ойида ЖССТ вирус номини ирқчилик ва қораловчи тил туфайли mpox (monkeypox - “маймун чечак”дан) деб ўзгартирди.
Илк бемор
Mpox биринчи марта 1958 йилда Даниянинг Копенҳаген шаҳридаги лабораторияда Сингапурдан олиб келинган маймунларда аниқланган. Одамларда биринчи ҳолат 1970 йилда Конго Демократик Республикасидаги касалхонага ётқизилган тўққиз ойлик боладан топилган. Бемор маймунлар яшайдиган тропик ўрмон ҳудудида яшаган бўлса-да, у касалланган маймун билан алоқада бўлган ёки йўқлиги номаълум. Бола инфекциядан тузалганига қарамай, бир неча кундан кейин қизамиқ билан касалланиб, вафот этган. Касаллик Африканинг бошқа ҳудудларида ва 2003 йилда АҚШда ҳам аниқланади.
