Bu yil 21 oktabrda O‘zbek tiliga Davlat tili maqomi berilganiga 28 yil bo‘ladi. 1989 yilda tug‘ilgan bola 28ga kirdi. Farzand ko‘rdi. O‘zbek tili rasmiy yuqori maqomga chiqqandan so‘ng, ikkinchi avlodni ko‘rmoqda. Lotin alifbosiga o‘tilgan paytda tug‘ilgan avlod allaqachon 20 yoshdan o‘tib bo‘ldi va ba'zilari farzand ko‘rishdi. Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek tili alifbosi ham ikkinchi avlodni qarshi olmoqda.
Bu (lotin alifbosiga asoslangan) yo‘l shaxsan Vatan taraqqiyoti uchun globallashuv asrida juda zarur bo‘lgan, deb bilaman. Lotin yozuvi qariyb barcha davlatlarda, sharqu g‘arbda almashtirib bo‘lmas yozuvga aylanib bo‘ldi. Buning sababini XXI asr texnologiyalar asri bo‘lishi bilan ham bog‘lash mumkin. Qaysi ommaviy dasturlash tili kirill alifbosida yoki Xitoy irogliflari yordamida yoziladi? Xalqaro aviatsiya tili qaysi tilga asoslangan va u qaysi yozuv asosida? Yaqin qo‘shnimiz, Qozog‘istonning ham bizdan yillar o‘tib, yakuniy Lotin yozuvi haqidagi qarorga kelgani ham qaysidir ma'noda fikrimiz tasdig‘i bo‘lib turibdi. Turkman og‘alarimiz ham, uzil-kesil lotin alifbosidan foydalanishadi. Uyimda 4 ta turkman telekanali ko‘rsatadi. Hattoki orqa fonda ham kirill shriftlarida yozilgan yozuv topishingiz mushkul. Turkmanlar va ozarbayjonlik qardoshlarimiz uchun, lotin alifbosiga asoslangan mahalliy tilga o‘tish uchun 1 yil kifoya qildi.
Fakt
WorldStandards ma'lumotlar markaziga ko‘ra, dunyoda 252 million odam kirill alifbosidan foydalanadi (Jahonning taxminan 3.8 foiz aholisi). Shulardan yarmi, lotin alifbosiga o‘tish jarayonida yoki rasman o‘tib bo‘lgan hududlarda yashamoqda. Lotin alifbosi bundan 10 barobar ko‘p odam tomonidan iste'molda (yer yuzidagi aholining 36 foizi). Qisqasi, mustaqillikdan avval tug‘ilgan va mustabid sovet hukumatiga xayrixoh odam bo‘lmasangiz, yuqoridagilar uchun qarama-qarshi munozara olib kelishingiz qiyin. Hukumatimiz, nimanidir bilmasa, oldindan qaror chiqarmagan bu masalada.
Muammo
Shunday bo‘lishiga qaramasdan, hozirgi hayotimizning juda ko‘plab sohalarida bu masalada oqsamoqdamiz. Davlat idoralarining aksarida hali ham lotin alifbosida to‘ldiriladigan hujjatlar mavjud emas. Idoralar o‘rtasida hujjatlar almashinuvi va yozishmalar ko‘pincha rus tilida yurgiziladi. Bunga Davlat axborot xavfsizligi nuqtai nazaridan nazar solish kerak bo‘ladi. Ba'zi rasmiy saytlari hali ham ruscha qisqartmalardan tashkil topgan (masalan mvd.uz). Milliy telekanallarimiz – asosiy qaror targ‘ibotchilaridir.
