1993 yil 2 sentabr sanasida «Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida»gi qonun qabul qilingandi. Unda mahalliy vakillik va ijroiya hokimiyatining faoliyati, ular qabul qiladigan hujjatlar, huquqlari, majburiyatlari va boshqalar belgilab qo‘yilgandi.
Mazkur qonunning 24-moddasida xalq deputatlari Kengashining vakolatlari sanab o‘tilgan. 5-bandida Kengash hokimni va uning o‘rinbosarlarini lavozimga tasdiqlashi, hokimni va uning o‘rinbosarlarini lavozimdan ozod etishi, ularning faoliyatiga doir hisobotlarni, shuningdek hokimlarning viloyat, tuman, shahar ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining eng muhim va dolzarb masalalari yuzasidan hisobotlarini tinglashi ko‘rsatilgan.
Sodda qilib tushuntirsak, xalq tomonidan saylangan deputatlar oldida hokim ma'lum muddat davomida o‘zi va o‘rinbosarlari tomonidan amalga oshirilgan ijtimoiy, iqtisodiy, qishloq xo‘jaligi, sanoat, investitsiya, yoshlar, xotin-qizlar masalalari va boshqalar to‘g‘risida vaqti-vaqti bilan hisobot berib turadi. Agar xalq uchun yetarli darajada oqilona siyosatni amalga oshirolmasa, xalq vakillari ishonchini oqlamasa, lavozimidan ozod etiladi.
2010 yil 30 dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlis Senat Kengashining «Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar kengashining namunaviy reglamentini va xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar kengashining doimiy komissiyalari to‘g‘risidagi namunaviy nizomni tasdiqlash haqida»gi qarori qabul qilingandi.
Qarorning 4-moddasida xalq deputatlari Kengashi ishini hokim — xalq deputatlari Kengashining rahbari tashkil etadi va unga rahbarlik qiladi. Hokim – xalq deputatlari Kengashining rahbari o‘z faoliyati haqida xalq deputatlari Kengashi oldida hisobot beradi, degan jumlalar mavjud.
O‘z-o‘zidan tabiiy savollar tug‘iladi. Xalq deputatlari Kengashi biror marta hokimning hisobotini eshitib, ma'qul kelmasa ishdan olib tashlaganini ko‘rganmisiz? Men eshitmaganman ham. Chunki, hududidagi barcha masalalarni hal etadigan kuch, yo‘lboshchi, yetakchi bo‘lgan hokim Kengashga ham rahbarlik qiladi. Hokimlar Kengashga rahbar ekan, deputatlar xalq manfaati yo‘lida ularga qarshi bora olmaydi. Bu aniq. Qarshi borsa, biror bahona bilan deputatlikdan chaqirtirib olinadi. Bu amaliyotda ko‘p uchrab turadigan holat.
2018 yil 22 yanvar kuni faol tadbirkorlik, innovatsion g‘oyalar va texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash yilida amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida Prezident farmoni qabul qilindi. Amalga oshirilishi shart bo‘lgan 231 qismdan iborat davlat dasturi ishlab chiqildi.
Uning 25-qismiga qaraydigan bo‘lsak, xalq deputatlari Kengashi vakolatlarini kengaytirish orqali mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatini takomillashtirish doirasida hokimning mahalliy hokimiyat vakillik organi bo‘lgan Kengashning rahbari sifatida maqomini bekor qilish to‘g‘risidagi qonun loyihasi tayyorlanishi zarur edi.
