Buxoro «aqlli» hisoblagiçlar bilan qamrab olinmoqda: bu texnologiyalar innovatsion yeçimmi?

«Aqlli» hisoblagiç yonğinni oldini oladi, iste'molçini ogohlantiradi. Negaki, yangi hisoblagiçlarda elektr energiyasi uçun tölangan mablağ tugasa, avtomatik tarzda elektr uzatiş töxtatiladi. Qolaversa, bitta xonadon sohibi me'yordan ortiq, elektr uskunalari kötarolmaydigan darajada katta miqdorda elektr energiyasidan foydalansa ham «aqlli» hisoblagiç bir neça daqiqaga öçib qolib, iste'molçini ogohlantiradi.

«Buxoro hududiy elektr tarmoqlari korxonasi» aksiyadorlik jamiyati vakili Qahramon Quvvatov bilan Buxoro şahridagi ayrim köp qavatli xonadonlarga örnatilgan hisoblagiçlarni kördik. Ulardagi rang-barang çiroqlarning öziga xos xususiyati haqida bilib oldik.

– Bu şkafda bir neçta xonadonga tegişli bölgan zamonaviy hisoblagiçlar mavjud, – deydi Q.Quvvatov. – Agarda yaşil çiroq yonib turgan bölsa, (ASKUE) tizimi bilan aloqasi bor. Sariq rangda bölsa, aloqa örnatilmagan böladi. Ikkita qizil rangli çiroqlar esa xonadonda elektr energiyasi iste'mol qilinmayotganidan darak beradi. Mana bu abonent hisoblagiçi fevralda örnatilgan bölib, ötgan davrda 888 kilovatt energiya işlatilgan. Bu örtaça me'yorlarga mos keladi. Yangi hisoblagiçlarning sezuvçangligi juda yuqori. U oqib ötayotgan barça elektr energiyani töliq hisoblab beradi. Şuningdek, agar umumiy kuçlaniş 264 kilovattdan oşsa, beş daqiqa kutadi, özgariş bölmasa, tarmoqdan avtomatik ajratadi. Şu orqali har xil yonğin holatlarini oldini oladi.

Şu hududda yaşovçi insonlardan birini yangi hisoblagiçlar haqidagi fikrini söradik.

– Qariyb 20 yil mahalla oqsaqoli bölib işlaganman, – deydi özini mehnat faxriysi deb taniştirgan otaxon Bozor Ramazonov. – Şu davrda elektrdan qarzdorlikni undiriş va u bilan boğliq boşqa muammolarni bartaraf etişda köp iştirok etganman. Yangi hisoblagiçni xonadonimizga örnatib ketişganda juda quvondim. Qulayligi uning avtomatik boşqarilişi va oldindan haq tölanişi ekan. Endi mahallada kimdir tölamagan bölsa, boşqalar aziyat çekmaydi. Hamma oldindan harakatini qilib qöyadi. Bilganimiz xalqni haqi kuymaydi, davlatni ham naqdi kuymaydi. Tölovlarni öz vaqtida tölaş borasida har bir fuqaroning mas'uliyati oşadi. Hisob-kitobda çalkaşlik bölmaydi.

Sohadagi muammolardan biri elektr energiyasining texnologik yöqotilişi bölib, bu körsatkiç joylarda umumiy iste'molning 15 foizidan 25 foizigaça taşkil etadi. Yangi hisoblagiçlarda bu örtaça tört foiz ekani aytilmoqda. Bu esa elektr energiyasi iste'molida rekord darajadagi past yöqotişdir. Agar şu tarzda yurtimizda 15-18 foiz elektr energiyasining texnologik yöqotilişi oldi olinganda ham bu kamida yana bir viloyatga yetarli elektr energiyasi deganidir.

– Yangi hisoblagiçning biz uçun eng muhim tomonlaridan biri – hisob-kitobda çalkaşlikning yöqligi, – deydi «Buxoro hududiy elektr tarmoqlari» aksiyadorlik jamiyatining moliya va elektr sotiş masalalari böyiça direktori Ilhom Aslonov. – Tölov oldindan böladi. Iste'molçilar qança elektr energiyasi sarflayotgani haqida har yarim soatda ma'lumot olib turişi mumkin. Buning uçun telefoni yordamida bizning dasturimizga ulanişi kerak. Aslida, elektr energiyasi ham xalqning mulki, kimningdir noqonuniy foydalanişi vaqti kelib, barçaga ziyon yetkazadi. Yangi tizimda esa inson aralaşuvi bölmaydi. Barça jarayonlar avtomatik tarzda böladi. Mana Vobkent tumanidagi Paxtakor mahallasi hududidagi mazkur maskanda qariyb 900 nafar iste'molçining ma'lumotlari yiğib boriladi. Aslida bu qurilma mingta abonentga xizmat körsatiş quvvatiga ega. Biz istiqbolda hududda iste'molçilar köpayişini hisobga oldik.

– Mahallamizga törtta transformator qurilib, 560 xonadondagi hisoblagiçlar töliq almaştirildi, – deydi Vobkent tumani «Paxtakor» mahalla fuqarolar yiğini raisi Maston Bozorov. – Oldin uçta transformator bor edi, ularning yoniga törtta qöşilgani hisobiga qöşimça zaxira yaratildi. Kelajakda biror-bir tadbirkor iş boşlasa, unga ham elektr bemalol yetadi.

Mazkur mahallada zamonaviy hisoblagiçlar xonadonlarning fasadiga ya'ni köçaga örnatilgan ekan. Bu xavf tuğdirmaydimi, bolalar tegişi mumkin-ku? degan savolga mutaxassislar javob berdi.

– Hisoblagiçlarning sirti germetik qoplama bilan qoplanib, qulf kalit örnatilgan, –deydi «Buxoro hududiy elektr tarmoqlari» aksiyadorlik jamiyatining moliya va elektr sotiş masalalari böyiça direktori Ilhom Aslonov. – Har qanday xavfning oldi olingan. Ularning köça tarafga örnatilganiga kelsa, bu aholiga ham, bizning xodimlarga ham qulay. Uy egalari uyda bölmasa ham xodimlar kerak bölganda hisoblagiç körsatkiçini yozib ketişi, tekşiruvdan ötkazişi mumkin.

Yana bir gap. Buxoro viloyatidagi «aqlli» hisoblagiçlar dam oliş kunlari mablaği tugagan abonentni tarmoqdan ajratmaydi. Bayramlar, keçki 17.00 dan ertalabki 7.00 gaça ham elektrni öçirib qöymay, qarzga işlayverar ekan. Aholining imkoniyati va moliya muassasalarida bu vaqtda tölov qabul qiliş bilan boğliq qobiliyati hisobga olinib, dasturga ana şunday topşiriq berilgan.

Köp tarmoqli mazkur hisoblagiçlar bilan kelajakda elektrni qabul qiliş va uzatiş imkoniyati bölişi aytilmoqda. Şuningdek, kunning qaysi qismida qança energiya işlatilgani haqida ham ma'lumotlar oliş mumkin. Yil oxiriga qadar Buxoro viloyatidagi barça hisoblagiçlar «aqlli»lariga almaştirilişi kutilmoqda.