Khan Academy O’zbek loyihasi ta'lim va inson fe'l-atvori sohalarida izlanishlar olib boruvchi taniqli tadqiqotchi, o‘ndan ortiq kitoblar muallifi, bir nechta ixtisoslik bo‘yicha mukofotlarga sazovor bo‘lgan Alfi Konning maqolasini o‘zbek tilida taqdim etdi.
Hozirgi zamon maktablarining ish uslubi majburiy tarzda o‘qitiladigan fanlarga va o‘quvchilardan yuqori natijalarni talab qiluvchi standartlashtirilgan testlarga qaratilgan. Bularning bari «qattiqqo‘llik», «maqsadlarni kengaytirish» va «yanada og‘ir standartlar» kabi shiorlarga asoslangan.
Tasavvur qilaylik, keyingi yilda deyarli barcha talabalar imtihonda a'lo baholar olishdi. Bu holatga siyosatchilar, ishbilarmonlar hamda OAVning munosabati qanday bo‘ladi? Balki, ular hayrat bilan: «Ofarin, bu o‘qituvchilarning tinimsiz mehnati natijasidir!» deyishar.
Albatta, yo‘q. Ular bunday ajoyib muvaffaqiyatni test sinovlarining juda oson bo‘lgani bilan izohlashadi.
Bizda natijalarning juda tez yaxshilanishiga munosabat doim shu ko‘rinishda bo‘lib kelgan. Misol uchun, 2009 yilda Nyu-Yorkda bo‘lib o‘tgan matematika bo‘yicha imtihonda yuqori natijalar qayd etilganida, shtat boshqaruv kengashi raisi shunday degan edi: «Fikrimcha, bugungi natijalarni nishonlashning o‘rniga, Nyu-York shtati o‘zi uchun yanada yuqori standartlarni belgilashi kerak».
Tashvishga soladigan tomoni shundaki, «yuqori standartlar»ning asl ma'nosi «bir vaqtning o‘zida barcha talabalar yeta olmaydigan standartlar»dir. Agar barcha talabalar mos keladigan holat yuz bersa, qaysidir talaba, albatta, yiqilishi uchun bu standartlar, shunchaki, yanada og‘irlashtirib qo‘yiladi.
Standartlarni belgilashdan maqsad – hech bir bolani chetda qoldirmaslik emas. Aksincha, bunday yondashuv bug‘doyni somondan ajratish uchun yaratilgan murakkab saralash uskunasiga o‘xshaydi. Tanasining rangi boshqacha o‘quvchilar, daromadi kam oiladan chiqqan va ona tili ingliz tili bo‘lmagan o‘quvchilarning somon sifatida ajratilishi bu harakatning qanchalik noto‘g‘riligini ko‘rsatadi.
Ammo, yuqorida tasavvur qilgan misolimiz ta'lim muassasalari uchun «maqsadlarni kengaytirish» shiorining asl mohiyatini ko‘rsatib beradi. Bizni har safar qaysidir guruhning barcha a'zolari g‘alaba erishganda shubha bilan qarashga o‘rgatishgan. G‘irrom yo‘l tutilganiga hech qanday isbot bo‘lmasa-da, bunday gumonga borish barchamizga singdirilgan. Amerikada a'lo natijaga erishish juda qiyin deb hisoblanadi. Muvaffaqiyat faqat sanoqli insonlar tomonidan erishilgandagina tan olinadi.
