Rossiya koronavirus bilan Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga nisbatan ança keç röbaru böldi. Ammo epidemiya jiddiy qabul qilinmagani va boşqa ba'zi omillar kunlik virusga çaliniş holatlarining 10 mingdan oşib ketişiga sabab böldi. Uşbu qörqinçli raqamlar esa inqirozning dahşatli manzarasini çiza boşladi.
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
Rossiya – e'tibor markazida
2020 yil boşidan e'tiboran yangi turdagi koronavirusga qarşi kuraş eng katta global muammoga aylandi. Agar bugungi kunga qadar sodir bölgan voqealarga nazar taşlansa, dunyo, aslida, uşbu epidemiyaga tayyor emasligi va har bir mamlakat virusga qarşi öz imkoniyati va uslubi bilan kuraşayotganini köriş mumkin.
Hatto Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti (JSST) ham uşbu balo qarşisida ojiz qoldi. Sönggi yillarda xalqaro maydondagi muammolarga şunçaki munosabat bildiriş, bayonot beriş bilangina kifoyalanib kelayotgan BMT ham bu borada e'tirofga arzigulik biror işni qoyillata olmadi. Qolaversa, Covid-19’ning ölimçil soyasi ostida qolgan Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqidan çiqişi natijasida yuzaga kelgan kemtik kelgusida global siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy muvozanatda jiddiy özgarişlar yuzaga kelişiga işora qilmoqda.
Bugungi kunda sayyorada Turkmaniston, Şimoliy Koreya, Lesoto va bir neça orol davlatni hisobga olmaganda, koronavirus tajovuziga duçor bölmagan davlat qolmadi. Albatta, uşbu jarayonda ba'zi davlatlar köproq, ba'zilari esa kamroq yöqotişga uçradi. Hukumatlar tomonidan qabul qilingan qarorlar ham turliça böldi. Ayniqsa, Rossiya sönggi kunlarda virus şiddat bilan yoyilayotgan mamlakat sifatida dunyo afkor ommasi e'tibor markazida bölib turibdi.
Raqamlar ortişining qanday sabablari bor?
Agar Xitoy-Rossiya çegarasi 4 ming kilometrdan köproq masofani taşkil qilişini, qolaversa, virusning «vatan»i Xitoy ekanini hisobga olsak, Rossiyadagi bu holat, aslida, oldinroq röy berişi mumkin edi. Rossiya yanvar oyida Xitoy va Möğuliston bilan çegaralarini yopdi. Aytiş mumkinki, uşbu qadam Covid-19 bilan «uçraşuv»ni keyinga surdi. Şu bilan birgalikda, Rossiya boşqa davlatlar bilan çegaralarini 30 martga qadar oçiq qoldirdi. Bu esa aprel oyining ikkinçi yarmidan mamlakatda koronavirus keng miqyosda tarqalişiga sabab böldi. Xöş, kunlik holatlar soni 10 mingdan kam bölmayotgan Rossiyada raqamlar tobora yuqorilab borayotgani yana qanday omillar bilan boğliq?
Covid-19 grippning bir turi sifatida baholandi
Rossiyada dastlab uşbu kasallikka çalinganlar odatiy şamollaş yoki gripp, deb baholandi. Natijada kerakli çora-tadbirlar körilganiga qaramay, xalq Covid-19’ni jiddiy qabul qilmadi. Ya'ni xuddi Skandinaviya mamlakatlarida bölgani kabi koronavirus grippning bir turi sifatida qabul qilindi.
Mavzuga oid
Epidemiya fitna nazariyalariga boğlandi
Şuningdek, ba'zi ruhoniylarning ommaviy marosimlarni davom ettirişi, ayrim doiralarda esa epidemiyani fitna nazariyalariga boğlaşga urinilgani pirovardida ruslarning jarayon bilan boğliq asl haqiqatni anglab yetişiga tösqinlik qildi. Zotan, Rossiyada har yil qiş oylarida köplab insonlarning gripp va şamollaşdan vafot etişi, qolaversa, statistikaga köra, Covid-19 ölim darajasining 2 foiz ekani ham ruslarni ğaflatda qoldirdi.
Har bir ma'muriy hudud alohida va farqli çoralar körmoqda
Foto: Dmitriy Serebryakov/TASS
Sönggi kunlarda Rossiyada virusga çaliniş holatlari köpayişining yana bir sababi esa davlatning ma'muriy tuzilmasidan kelib çiquvçi Covid-19’ga qarşi kuraş usulidir. Ya'ni Rossiyaning har bir ma'muriy viloyati epidemiyaga qarşi kuraşişda öz uslubidan foydalanmoqda, alohida va farqli çoralar körmoqda. Ba'zi hududlar iqtisodiy jihatdan yetarli resurslarga ega emasligi sababli virusga qarşi kuraşda jiddiy qiyinçiliklarga duç kelyapti.
Ustiga ustak, şaharlararo transport harakati taqiqlanmagani uçun turli mintaqalarning farqli çora-tadbirlari, umumiy miqyosda olganda, mamlakatga salbiy ta'sir körsatmoqda.
Çeklovlar tezda bekor qilindi
Aytiş mumkinki, virus bilan boğliq holatlar soni ortişiga qarşi körilgan çora-tadbirlar juda qisqa muddatdan söng bekor qilingani ham sabab böldi. Holatlar soni ortib borayotgan bir paytda ba'zi hududlarda çora-tadbirlar yumşatilişi, savdo markazlari va sartaroşxonalar oçilişi, niqob taqiş majburiy emasligi kabi omillar umumiy vaziyatga jiddiy salbiy ta'sir ötkazdi.
Bemorlarning yarmidan köpi Moskvada
Moskva meri Sergey Sobyanin Novaya Moskvadagi yangi infeksion şifoxonada
Foto: Vladimir Gerdo/TASS
Rossiyada koronavirusga qarşi kuraşişni qiyinlaştiradigan yana bir nuqta – virusga çaliniş holatlarining yarmidan köpi poytaxt Moskvada aniqlanganidir. Tabiiyki, bu hol poytaxt şifoxonalari işini yanada murakkablaştirmoqda.
Qolaversa, uzoq yillar davomida Rossiya soğliqni saqlaş tizimida muammolar yiğilib qolgan edi. Garçi Vladimir Putinning energiya manbalari narxi yuqori bölgan ikkinçi prezidentligi davrida (2004-2008 yillar) soğliqni saqlaş, aholi sonining köpayişi kabi muhim sohalarga investitsiya kiritilganiga qaramay, tibbiyot sohasidagi ayrim muammolar bartaraf etilmadi. Masalan, 2019 yil oxirida köplab şaharlarda tibbiyot xodimlari iş haqi kamligi sababli iste'foga çiqişdi va norozilik namoyişlarida iştirok etişdi. Bu ham tabiiy ravişda Covid-19’ga qarşi kuraşda salbiy ta'sir ötkazmoqda.
Ölimlar soni nisbatan kam. Nega?
8 may holatiga köra, Rossiyada koronavirusdan zararlaniş bilan boğliq holatlar soni 188,7 mingdan oşgan bölsa-da, vafot etganlar soni nisbatan kam - 1723 ölim. Buni Rossiyaning şunga öxşaş kasalliklarga qarşi kuraşda tajribaga egaligi va şifokorlar sovet tibbiy ta'lim tizimining merosxöri ekani bilan izohlaş mumkin.
Ğarb matbuoti Rossiyadagi ölimlar soni asl haqiqatni aks ettirmasligini ham aytmoqda. Virusga çaliniş holatlari tez sur'atda ösib borayotganiga qaramay, Rossiyadagi vaziyat AQŞ va ba'zi Yevropa davlatlaridagi kabi ayançli holda emas.
Koronavirus iqtisodiyotga zarba berdi
Ta'kidlaş joizki, koronavirus epidemiyasi boşqa mamlakatlar qatori Rossiya iqtisodiyotiga ham salbiy ta'sir körsatişi aniq. Neft narxi keskin pasayib ketişining ayni mana şu davrga töğri kelgani ham Rossiyaning işini yanada qiyinlaştirmoqda.
Ma'lumki, Rossiya öz daromadining katta qismini energiya manbalari va harbiy texnologiyalar eksportidan oladi. Şu ma'noda, neft narxi sezilarli darajada pasayişi Rossiya iqtisodiyotiga jiddiy ta'sir qiladi, deb aytiş mumkin. Covid-19 tufayli qöllangan çeklovlarni olib taşlaşga tezda kirişilgani ham, aslida, iqtisodiyotning yanada katta zarba ostida qolişining oldini oliş uçun qilingan harakatdir.
Nazarimizda, Rossiya oldingi yillarda neft va tabiiy gazni sotişdan olgan va 2020 yil aprel oyi hisobi böyiça 165 milliard dollarni taşkil etuvçi daromaddan kelgusi davrda foydalanişga kirişadi.
Hududlarda izolyatsiyada bölgan keksalar yaşovçi uylar yaqinida konsertlar uyuştirilmoqda
Foto: Yegor Aleyev/TASS
Epidemiya Rossiyaning içki va taşqi siyosatiga ham ta'sir körsatmoqda. Masalan, mart oyida Rossiyada prezidentlik muddatini çeklovçi Konstitutsiya moddasi bekor qilinişi masalasida rejalaştirilgan referendum bekor qilindi. Şubhasiz, uşbu referendum bölib ötadi va taklif qilingan tuzatişlar heç qanday muammosiz qabul qilinadi. Ammo bugun Vladimir Putinni qöllab-quvvatlaş darajasi 60 foizdan oşgan bölsa-da, soğliqni saqlaş islohoti va ijtimoiy farovonlikni ta'minlaş dasturlarini hayotga tatbiq etiş vaqti allaqaçon yetib keldi.
Koronavirus tufayli bekor qilingan yana bir muhim tadbir – har yili 9 may kuni ötkaziladigan Ikkinçi jahon uruşidagi ğalabaning 75 yilligidir. Ta'kidlaş joizki, Kreml bu yilgi tantanalarga juda katta e'tibor qaratayotgandi. Buning ikkita muhim sababi bor: birinçidan, uruşda qatnaşib, omon qolganlarning soni yildan yilga kamayib bormoqda, ya'ni uruşda jang qilgan askarlar ğalabaning 100 yilligini nişonlaşda qatnaşa olmasligi aniq. Qolaversa, Ikkinçi jahon uruşi natijalari uni talqin qilişdagi turli yondaşuvlar tufayli Rossiya va Ğarb örtasidagi yangi «Sovuq uruş» davrida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Şuning uçun Moskva tantanaga tayyorgarlikni allaqaçon boşlab yuborgan va dunyoning barça rahbarlarini uşbu bayramga taklif qilgandi.
Har yomonning bir yaxşisi bor
Foto: Sergey Bobylev/TASS
Albatta, epidemiyadan söng hayot nisbatan normal holatga qaytganida Rossiyaga foyda keltiradigan jihatlar ham yöq emas. Yuqorida aytib ötilganidek, hozirda Yevropa Ittifoqidagi kemtiklar tobora kengayib bormoqda. Zotan, Rossiya bilan munosabatda YeI allaqaçon ikki blokka ajralib bölgan. Uşbu masala böyiça fikriy tafovutlar ortib borişi bilan Rossiyaga nisbatan joriy qilingan sanksiyalar ham asta-sekin bekor qilinişi mumkin. Bunda Rossiyaning Italiyaga va hatto AQŞga «Rossiyadan muhabbat bilan» loyihasi doirasida yuborgan yordami katta rol öynaşi aniq.
Bundan taşqari, Yevropa Ittifoqi mamlakatlari öz iqtisodiyotlarini tezroq oyoqqa qöyib oliş uçun 145 millionlik bozorga yana qaytişni istab qolişlari mumkin. Zotan, hozirdanoq ittifoq rasmiylari sanksiyalarni bekor qiliş kerakligini ta'kidlay boşlaşdi. Qolaversa, Rossiyaning YeIdagi eng katta raqibi – Buyuk Britaniyaning ittifoqdan rasmiy ravişda ajralib çiqqani va ötiş jarayonining boşlanişi ham Rossiya va YeI örtasidagi munosabatlarga ijobiy ta'sir ötkazadi.
Şubhasiz, javob keladi
Kelgusi ikki hafta davomida Rossiyani oğir kunlar kutmoqda. Milliy iqtisodiyot nuqtayi nazaridan, ehtimol, bu davr oylar, hatto yillar bilan ölçanar. Ammo bir haqiqatni ham e'tirof etiş lozim: Rossiya harbiylarining Italiya köçalarida italyan hamkasblari bilan birga Covid-19’ga qarşi birga kuraşganlari, şubhasiz, özining ijobiy javobini oladi.
