«Hoshimov iqtisodiyoti» dasturi doirasida Behzod Hoshimov San-Fransiskodagi Kaliforniya universiteti professori, virusolog olim Sharof Tugizov bilan «Covid-19’ning kelib chiqishi, tarqalishi va davosi» mavzusida suhbat uyushtirdi.
- Viruslar o‘zi nima? Ularning bakteriyalardan qanday farqi bor?
- Viruslar hujayralar ichida yashaydigan parazitlar. Ular hujayradan tashqarida yashay olmaydi. Viruslarni juda yuqori tashkil qilingan organizm deb aytish mumkin. Ularning genetik informatsiyasi bor. Genetik informatsiyasi oqsillarga o‘ralgan holda joylashgan bo‘ladi.
Koronavirus haqida gapiradigan bo‘lsak, uning himoya qoplami bor. Genetik ma'lumot o‘sha lipid qoplamada turadi. U tashqarida bo‘lgan vaqtida hech qanday ziyoni yo‘q. Lekin hujayra ichiga kirganidan keyin o‘zining programmasini boshlaydi. Hujayradan yuz foiz foydalanadi. U juda aqlli mavjudot. Hujayra o‘zi oqsil ishlab chiqaradi. Virusda bu narsa yo‘q. Virus ichkariga kirgach, hujayraning xususiyatlarini o‘zi uchun ishlashga majburlaydi.
- Hozirda O‘zbekistonda ko‘plab mulohazalar bo‘lyaptiki, koronavirusga chalingan bemorlarni antibiotiklar, ya'ni bakteriyalarni o‘ldiradigan dorilar bilan davolashmoqchi. Bu qanchalik noto‘g‘ri, balki to‘g‘rimi?
- Antibiotiklar viruslarga qarshi ishlamaydi. Ular virusni to‘xtatmaydi. Lekin bu virusning patologiyasi shundayki, bu virus pnevmoniyaga olib keladi. Pnevmoniya bo‘lgan vaqtida ko‘pchilik holatlarda bakteriyalar ham qo‘shiladi. O‘shani davolash uchun antibiotiklar ishlatiladi.
- Covid-19’ning undan oldingi viruslar yoki koronaviruslardan prinsipial farqi nimada?
- Koronaviruslarning oilasi – katta oila. Bularning yoshi 600-800 yil atrofida. Ular tabiatda ancha ilgari paydo bo‘lgan. Ularning hamma hayvonlarda viruslari bor. Odamlarda ham bor. Koronaviruslar fanda birinchi marta 1937 yilda tovuqlarning embrionida aniqlangan. 1960 yilga kelib, koronavirus odamlarda aniqlana boshlandi. To‘rtta shtammi bor. Hozirgacha ham o‘sha shtammlari mavjud. Ularni nopandemik deymiz. Ular pandemiya chaqirmaydi. Ular faqat tomoqda, yuqori nafas yo‘llarida patologiya chaqiradi. Lekin o‘pkaga tushmaydi. Qish faslida mana shularning hammasi keladi. Yengil o‘tib ketadi.
SARS-CoV-1 2002 yilda birinchi marta Xitoyning Guandun provinsiyasida topildi. O‘sha vaqtda ancha ishlar amalga oshirildi. Aniqlandiki, bu ko‘rshapalaklardan odamlarga o‘tgan. Ko‘rshapalaklarning 1300dan ortiq turi bor ekan. Ularning hammasining o‘z koronavirusi bor. Hozirgi natijalarga ko‘ra, shunday bo‘lyaptiki, bu avval ko‘rshapalaklarga bir-biridan o‘tgan. Rekombinatsiya bo‘lgan. Rekombinatsiya shunday narsaki, ikkita virus bitta hujayraga kirganida genomlari 25 foizgacha bir-biri bilan almashadi. Shu vaqtda vurusning genomida katta o‘zgarish bo‘ladi.
