Toshkent botanika bog‘i direktori Sodiqjon Abdinazarov bilan suhbatimizda shu va boshqa savollarimizga javob oldik.
– Respublika hududida eng keng tarqalgan manzarali daraxt turlari qaysi? Bu turlar tuproq tarkibining qanday xususiyatiga ko‘ra hududga moslashgan?
– O‘zbekiston hududi uchun xos bo‘lgan o‘simliklar endem deyilib, ular shu tuproqda paydo bo‘lgan va shu hudud uchun xos. Bugungi kunda olimlarimiz tomonidan Toshkent shahriga 50dan ortiq o‘simlik turlari tavsiya etildi. Bu o‘simliklar issiqqa va suvsizlikka chidamli hisoblanadi. O‘zbekistonda sadaqayrag‘och (Xorazm va Qoraqalpog‘istonda gujum deyiladi) daraxti juda ko‘p ekiladi.
Oxirgi 5 yil ichida Xorazm va Qoraqalpog‘iston iqlimi uchun mos bo‘lgan katalpa daraxtini ekish boshlandi. Asli Qoraqalpog‘iston uchun yovvoyi jiyda, turang‘i kabi o‘simliklar xos. Buxoro viloyatiga esa ko‘proq dub ekish tavsiya etiladi.
Manzarali daraxtlarning O‘zbekiston iqlimiga moslashganlarigina yashab qoladi. Farg‘ona vodiysida dub, zarang, terak kabilar juda ko‘p ekilgan. Ohangaron yo‘liga ketishda Toshkent chetalpasi, kashtan, tuya kabi tavsiya etilgan o‘simliklar ekilgan.
Daraxtlarni ekishda tuproqning sho‘rligi, suvning yetarliligi, qum yoki toshloq hudud ekanligi hisobga olinadi. Masalan, toshloq yerda o‘simlikning o‘sishi qiyinlashadi. Biz suv yaxshi yerlarga botqoq kiparisi, metasekvoyya kabilarni yo‘l yoqalariga ekishni tavsiya etyapmiz. Metasekvoyya – O‘zbekiston iqlimiga moslashgan yagona ignabargli manzarali daraxt.
Ginkgobiloba daraxtidan 12 tup olib kelib, Botanika bog‘ida parvarish qilinyapti. Uning ham bargi, ham mevasi foydali bo‘lib, yog‘ochi qimmat hisoblanadi. Bargi qonni suyultiradi, mevasi shamollashning oldini oladi. Sharqiy Osiyodagi eng qimmat daraxtlardan biri hisoblanadi. 1945-yilda Xirasima va Nagasaki shaharlaridagi portlashda butun o‘simliklar dunyosi nobud bo‘lgan, ammo faqat ginkgobeloba yana qayta o‘zini tiklab, o‘sishda davom etadi. Shuning uchun Sharqiy Osiyoda ushbu daraxtni ko‘p ekishadi. Bargi ham yurak o‘xshaydigan juda chiroyli daraxt.
– Gul turlari-chi? O‘zbekistonda qanday gul turlarini ekish kengroq ommalashgan?
– Bizning issiqxonamizda 80ga yaqin gul turlari bor. Aksariyat hollarda bir yillik gul turlari ekilyapti. Ammo men ko‘p yillik gullarni ekishni tavsiya etgan bo‘lardim. Masalan, romashka (moychechak) bir yil ekilsa, keyingi yil o‘zi chiqaveradi. Yoki rudbika, xrizantema va atirgullarning bir nechta turlari bir yil kesib tashlansa, keyingi yil qayta chiqaveradi.
