Putinning milliard dollarlik saroyi bormi? Navalniyning sensatsion suriştiruvi e'lon qilindi
|05:50 / 21.01.2021108 09415 min
Rossiyalik muxolif siyosatçi, Korrupsiyaga qarşi kuraş fondi asosçisi Aleksey Navalniyning YouTube'dagi sahifasida yangi sensatsion suriştiruv e'lon qilindi. Siyosatçining özi qölga olingan bir vaqtda e'lon qilingan bu suriştiruvni allaqaçon 30 milliondan ortiq odam körib bölgan.
Navalniyning bu galgi suriştiruvi «Putin uçun saroy. Eng katta pora tarixi» deb ataladi. Suriştiruv Germaniyaning Drezden şahridan boşlanadi. Navalniy Vladimir Putin Germaniyada işlagan vaqtida yaşagan uy va bino oldida turib Rossiyaning amaldagi prezidenti Germaniyada nima iş qilgani haqida gapiradi. Video avvalida ekranda köringan titrda Navalniy avgust oyida şaxsan Vladimir Putinning topşiriğiga köra «Noviçok» bilan zaharlangani aytiladi. Şuningdek, 18 yanvar kuni Rossiyaga qaytişi bilan qölga olingan Navalniy uçun kuraşiş vaqti kelgani aytilib, odamlar 23 yanvar kuni 14:00da köçalarga çiqişga çorlangan.
«Boş qahramon meni qörqdi deb öylamasin»
Navalniy kiriş qismini şunday boşlaydi: «Siz bu videoni körayotganda men allaqaçon Moskvada bölaman. Çunki suriştiruvning asosiy qahramoni bölgan inson (Putin nazarda tutilmoqda) uning eng katta siri haqida xorijda turib gapirayotganim sabab meni qörqoqlikda ayblaşini istamayman. Bugungi filmda oddiy sovet ofitseri qanday qilib aqldan ozdirar darajada boyib ketgani haqida hikoya qilamiz».
Navalniy Putin Germaniyadagi xizmat faoliyati vaqtida yaşaganini aytgan uy oldida turib gapirar ekan, uni sayyoraning eng boy odami deb ataydi. U Putinning Germaniyadagi faoliyati haqida şunday deydi: «KGBning oddiy ofitseri Vladimir Putin Drezdenga 1985 yilda kelgan. Putin biz u haqda «Vau, razvedçik!» deb öylaşimizni istaydi, lekin aslida bunday emas. U KGBning öşa davrdagi döst mamlakat bölgan Şarqiy Germaniyadagi (Germaniya demokratik respublikasi) rasmiy vakili bölgan. Hatto yaşirin bölinmada ham barça taniydigan rasmiy vakil bölgan. Hozir köpçilik Putinning öşa davrdagi faoliyatini romantiklaştirib «U duşmanning içiga sezdirmay kirgan», deb alqaşadi, biroq u mana bu şinamgina binoda özi kabi qator bekorçilar bilan birga vaqt ötkazgan. Ular bir-birlariga sovğa beriş bilan band bölişgan. Xuddi hozirgi kabi».
Navalniy ayni damda Rossiyadagi «Transneft» kompaniyasi rahbari Nikolay Tokarev ham Putin bilan birga KGBning Drezdendagi vakolatxonasida işlaganini aniqlagan. Navalniyning aytişiça, Tokarev Federal xavfsizlik xizmatida (FXX) işlaganini tan olmagan, lekin u iste'fodagi FXX generali ekani ma'lum. Video davomida Navalniy Putin aynan Drezdenda kelajakdagi faoliyati poydevorini qurganini aytadi. Uning iddaosiça, Rossiyaning amaldagi yetakçisi quyidagi şiorlarni hayotining muhim omillari deb hisoblagan: 1. Doim bir gapni aytib, boşqasini qil; 2. Korrupsiya – işonç garovi; 3. Asosiysi, pul heç qaçon keragidan ortiq bölmaydi.
Mavzuga oid
Navalniy Putin universitetga işga ötganini eslaş bahonasida ham bir «çaqib oladi»: «Germaniyadan qaytgaç, kelajagi unçalik yorqin bölmagan universitetga işga yuborişganidan Putin «qançalik zör» ayğoqçi bölganini biliş mumkin».
Kelajak belgilangan parta
Suriştiruvda Putin hukumat tepasiga kötarilişida Peterburgdagi faoliyati va döstlari qançalik muhim bölganiga alohida urğu berilgan. Masalan, Nikolay Yegorov Putin bilan bitta partada ötirgani va aynan u Putinning faoliyatini özgartirib yuborgan taklifni bergani aytiladi – aynan Yegorov Putinni Anatoliy Sobçakka tavsiya qilgan. Sobçak (ha, jurnalist Kseniya Sobçakning otasi) öşa vaqtda Sankt-Peterburg şahri meri bölgan. U tarixda Putinning ona şahrida mer sifatida işlagan birinçi va oxirgi rahbar bölib qoladi. Çunki undan keyingi barça rahbarlar gubernator deb atalgan.
«Putin SSSR tarqalib ketişini katta xato deb köp marta takrorlagan, lekin u öşa davrda SSSRning eng aşaddiy tanqidçilaridan bölgan radikal demokrat Sobçakning jamoasida bölgan. U yerda Putin özi orzu qilgan lavozimni topdi va eksport uçun litsenziya beriş bilan şuğullandi. U yoğoç, neft, alyuminiy va har qanday xomaşyo eksport qiluvçi firmalarga litsenziya beriş bilan şuğullangan. Kelişuvga köra, xomaşyo örniga oziq-ovqat mahsulotlari kelişi kerak bölgan. Masalan, neft mahsulotlari örniga göşt, kartoşka, şakar, yoğoç örniga bolalar ozuqasi va quritilgan sut. Ammo! Xomaşyolar borgan, lekin almaşiş kelişilgan mahsulotlar kelmagan», deydi Navalniy.
Navalniyning aniqlaşiça, neft mahsulotlari xorijga Gennadiy Timçenko tomonidan çiqarilgan. Ayni damda Volga Group rahbari hisoblangan Timçenkoning boyligi 20 milliard dollardan köproq ekani ma'lum. Navalniy neft mahsulotlari savdosini Putinning asosiy biznesi deb atagan: «Rossiya mustaqillikka erişgaç, mamlakatdagi eng yirik 5ta neft kompaniyasidan 4tasi neftni xorijga töğridan töğri emas, Şveytsariyadagi Gunvor nomli örtakaş firma orqali eksport qilgan. Şu tariqa, Timçenko turgan joyida heç iş qilmay aql bovar qilmas darajada katta pullarga ega bölgan. Gunvor kompaniyasida Putinning uluşi borligi haqida juda köp yozilgan, xususan, AQŞ moliya vazirligi Putinda Gunvor'dagi pullardan foydalanişga imkoni borligi haqida rasman ma'lum qilgan. Gunvor'da köpçilik tanimaydigan aksioner ham bölgan. Uning ismi Petr Kolbin. Bu kim deysizmi? Jurnalistlar aniqlaşdi. U Putinning yoşlikdagi dösti. Bundan tuşuniş mumkinki, Kolbin Putinning pullarini saqlagan».
Miller va konvertda pul
Suriştiruvning eng şov-şuvli qismlaridan birida Navalniy Putinga Sankt-Peterburg meriyasida işlagan vaqtida konvertda pora berişgani haqida gapirgan: «Nima, Putinga konvertda pora berilganmi, deb hayron qolyapsizmi? Ha! Aynan şunday bölgan. U eksport uçun litsenziya olmoqçi bölganlar bilan uçraşuvda iqtisodiy hamkorlik ahamiyati haqida uzundan uzun nutq sözlangan, keyin esa Putin qoğozga qança pul beriş kerakligini (köp emas, 10-20 ming dollar) yozib uzatgan va litsenziya uning yordamçisi Aleksey Miller orqali rasmiylaştirilgan. Millerni taniştirişga esa hojat yöq. U 20 yildan «Gazprom»ni boşqarib kelmoqda. Bu tizim qanday işlagani haqida 90-yillarda Peterburgdagi köça janglarida qatnaşgan Maksim Freydzon intervyusida aytib bergan. Körinib turibdiki, Miller bu tizimni neft kompaniyasidan yaxşiroq boşqargan.
«Darvoqe, 2008 yilda Miller «Gazprom»ning kapitalizatsiyasi 7-8 yil ötib 1 trillion dollarga yetişi va u dunyoning eng boy kompaniyasiga aylanişini aytgandi. Öşa vaqtda «Gazprom»ning kapitalizatsiyasi 360 milliard dollar bölgan, 12 yil ötib esa 70 milliard dollargaça arzonlab ketdi. 5 baravar kam. Putin jamoasining qanday işlaşiga ajoyib misol», degan Navalniy.
Lyudmila Putinaning maktublari
Navalniy suriştiruv davomida yana bir qiziqarli argumentni keltiradi. U Putinning sobiq (va yagona) turmuş örtoği Lyudmila Putinaning germaniyalik tanişi Iren Pitç bilan yozişmalarini topişga muvaffaq bölgan. Unda bölajak prezidentning oilasi haqida juda köp ma'lumotlarga oydinlik kiritilgan. Xususan, qiziq bir voqea bor. 1998 yil Putin Federal xavfsizlik xizmati rahbari etib tayinlangan vaqtda Boltiq böyida dam olayotgan bölgani aytilgan (Putinning biografiyasida). Lyudmila Putinaning dugonasiga yozgan öşa vaqtlardagi maktubida esa Putinlar oilasi Boltiq böyida emas, Fransiyaning Kan şahrida dam olayotgan bölgani aytilgan.
Boş prokuror va Yelsin oilasi
Navalniy suriştiruvda Rossiyaning sobiq boş prokurori Yuriy Skuratov qanday işdan ketganini haqidagi voqeani ham eslagan. Öşanda Rossiya prezidenti Boris Yelsinning oilasiga aloqador korrupsion harakatlar borasida suriştiruv ötkazayotgan bölgan. Biroq bu işdan köp ötmay, Rossiya federal telekanallarida Skuratovning xulqi buzuq qizlar davrasida tuşgan surati e'lon qilinadi (bu holatning videosi ham tarqalib ketgandi). Putin bu borada çiqiş qilib Rossiya boş prokurori iste'foga çiqişi kerakligini aytadi va Navalniyning aytişiça, şu tariqa Yelsinning oilasi mojarodan quruq çiqadi. Navalniy keyinçalik aynan Yelsinlar oilasi Putinni panoh bölişi uçun avval boş vazirlikka, keyin prezidentlikka olib borganini ta'kidlaydi.
1 milliard dollarga saroy
Navalniy suriştiruvning eng asosiy obekti Krasnodar ölkasining Gelenjik şahrida joylaşgan ulkan saroy haqida. Navalniy bu saroy Putinga tegişli ekani haqida köplab misollar keltirgan. Qora dengiz böyidagi juda gözal tabiat qöynida 15 yildan buyon dahşatli darajada katta saroy qurilayotgani köpçilik orasida maşhur miş-mişga aylanib bölgan. Uning suratlari ham ança oldin internetda tarqalgandi. Navalniyning hisob-kitoblariga köra, saroyning quriliş işlari hamon davom etmoqda va unga allaqaçon 1 milliard dollar pul sarflangan.
Saroy va atrofdagi maydon kattaligi Monako qirolligidan 39 marta kattaroq. Saroy uning atrofidagi boğlar bilan birga 7 800 gektarni egallaydi. Saroy hududida 300 gektar uzumzor, ularni qayta işlovçi vino zavodi, yozgi saroy, hatto ustritsa fermasi ham bor. Saroyga kirib çiqiş qat'iy nazorat qilinadi, u yerda işlovçi yuzlab odamlarning birortasi kamerali telefon işlatmaydi.
Saroyning ustidan uçib ötiş mumkin emas (uçiş taqiqlangan hudud), saroyga yaqin suvlardan suzib ötiş mumkin emas.
Putinniki ekani aytilgan saroyning içida 5 qavatli binoga teng hokkey maydoni bor. Manej yer ostida joylaşgan va uni yuqoridan börtib turgani sabab hokkey maydoni ekanini biliş mumkin. Darvoqe, Navalniyning xodimlari suriştiruv davomida katta qiyinçilik bilan saroyni dron orqali kuzatişni uddalagan. Saroy içidagi tasvirlar bir neça yil avval internetda tarqalgan. Ularni saroyda işlagan ustalar tarqatişgan. Navalniy esa saroyning maketi tasvirlangan loyiha videosini topgan va uni ustalar tarqatgan video bilan soliştirgan – aniqlik 99 foiz!
Saroydan yer osti orqali maxsus yölak bor va u yerdan sohilga çiqiladi. Suvdan ança tepada bölgan bu sohilda maxsus balkon bor va u yerdan Qora dengiz mavjlari juda yaxşi körinadi. Saroy hududida noodatiy arxitekturadagi köprik, devorlar, noyob daraxtlar va hatto oçiq amfiteatr bor. Ösimliklar uçun 40dan ortiq boğbonlar javob beradi. Saroy hududi FXXga tegişli va 2068 yilgaça baliqçilikni rivojlantiriş bilan şuğullanuvçi firmaga ijaraga berilgan.
Navalniyning vakillaridan biri baliqçi sifatida saroy atrofida baliq ovlamoqçi bölib murojaat qilgan va bu uçun FXXdan ruxsat oliş kerakligi aytilgan. Biroq FXXdagilar saroy atrofida baliq ovlaş mumkin emasligi, uni 2 km aylanib ötiş kerakligini ma'lum qilişgan. Nima uçun degan savolga maxsus xizmat vakillari aniq javob berişmagan.
Navalniyning aytişiça, bir vaqtlar «Lirus» degan kompaniya tuzilgan. Uning ta'sisçilari Putinning bölajak qudasi (Navalniyning aytişiça) Nikolay Şamalov, iste'fodagi KGB polkovnigi Dmitriy Gorelov va tadbirkor Sergey Kolesikov bölgan. Ular aynan hozirgi saroy hududida bolalar lageri quriş uçun ruxsatnoma olişadi. Kolesnikov bu haqda gapirib bergan. Uning aytişiça, Putin prezidentlik vakolati tugayotgani sabab Qora dengiz böyida «kiçkina uyça» qurişni xohlagan, lekin quriliş butun boşli saroyga aylanib ketgan.
Saroy qaysi pulga qurilgan?
Kolesnikov va Gorelov öz vaqtida «Petromed» nomli firma oçişgan. Peterburg meriyasining ham firmada uluşi bölgan va Navalniyning aytişiça, bu uluş töğridan töğri Putinga tegişli bölgan. Keyinçalik firmaga Nikolay Şamalov ham qöşilgan. Keyinçalik Roman Abramoviç va Aleksey Mordaşov kabi milliarderlar «Petromed»ni rivojlantiriş uçun pul ajratişadi. Pullar esa göyoki tibbiyotni rivojlantirişga yönaltiriladi. Pullarning 35 foizi maxsus ofşor firmaga ötkazilgan. Ofşordagi pullarning 94 foizi, Navalniyning iddaosiça, Putinga ketgan. Aynan mana şu pullar saroy qurilişiga sarflangan.
Navalniy suriştiruv davomida Putin bilan boğliq juda köp ma'lumotlarni keltirgan va barçasiga isbot taqdim etişga uringan. Navalniy butun suriştiruv davomida Putinni sayyoraning eng boy odam deb ataydi. Intervyuni Navalniyning YouTube kanalida tomoşa qiliş mumkin. Video joylanganidan bir kun ötib 30 million martadan ortiq körildi.
Qasr haqida birinçi marta 2010 yildayoq ma'lum bölgan — u haqda biznesmen Sergey Kolesnikov gapirib bergan, u quriliş loyihasiga jalb qilinganini aytgandi. Biznesmen quriliş bilan boğliq smetalar, şartnomalar va boşqa hujjatlarni e'lon qilib, loyihaga biznesmen Nikolay Şamalov Vladimir Putinning manfaatlari yölida rahbarlik qilganini bildirdi. Bu OAVda katta şov-şuvga olib keldi va bir neça oydan keyin Şamalov qasrni biznesmen Aleksandr Ponomarenkoga sotdi, u esa loyihani mehmonxona majmuasi sifatida qurib bitkazişini ma'lum qildi.
Korrupsiyaga qarşi kuraş fondi da'vo qilişiça, oldi-sotdi soxtalaştirilgan — Ponomarenko qasr uçun bor-yöği 350 ming dollar (OAVlarda aytilgan narxdan ming marta pastroq). Şamalovning firmalaridan biri tez orada obektda boşqaruvçi kompaniyaga aylandi.
Prezident matbuot kotibi Dmitriy Peskov Navalniyning tadqiqotini şunday izohladi: «Plastinka juda çaynalib ketdi. Köp yillar oldin biz Putinning heç qanaqa qasri yöqligini tuşuntirib bölganmiz».
Eslatib ötamiz, 20 avgust kuni Tomskdan Moskvaga qaytayotgan Navalniy samolyotda özini yomon his qilgan va samolyot Omsk şahriga favqulodda qönişga majbur bölgandi. Keyinçalik Navalniy Rossiyada işlab çiqilgan «Noviçok» bilan zaharlangani ma'lum böldi. Navalniy özining zaharlanişi Putinning topşiriği bilan amalga oşirilganini köp marta ta'kidlagan. U 22 avgustdan Germaniyaning Berlin şahrida davolandi va 7 sentyabr kuni komadan çiqdi.
14 yanvar kuni Jazolarni ijro etiş federal xizmati siyosatçi 29 dekabr kuni departament taşabbusi bilan qidiruvga berilganini xabar qildi. Xizmat uni «Iv Roşe» işi böyiça rejimni buzgan, unga muvofiq Navalniy oyda ikki marta Jazolarni ijro etiş federal xizmati organlariga borib, röyxatdan ötişi kerak bölgan. Davolanişdan keyingi reabilitatsiya, xizmatning fikriça, röyxatga olişga kelmaslik uçun asos bölolmaydi.
Navalniy 17 yanvar kuni Rossiyaga qaytdi va aeroportning özida qölga olindi. 18 yanvar kuni Ximki şahar sudi Aleksey Navalniyni 15 fevralga qadar qamoqqa oliş böyiça hukm çiqardi.
