Muammolardan biri – ekin yerlarida tuproqning haddan ziyod kimyolashtirilishi. Rivojlangan mamlakatlarda o‘simliklarni kimyolashtirishga emas, tabiiy usullarda yetishtirishga ko‘proq ahamiyat qaratila boshlagan. Ya’ni tuproqdagi foydali bakteriyalar to‘plab olinadi, ular qayta ishlanib, o‘simlik tanasiga yuboriladi.
Biologiya fanlari doktori Baxtiyor Rasulov Kun.uz muxbiri bilan suhbatda shu va boshqa masalalar yuzasidan o‘z fikrlari bilan o‘rtoqlashdi.
Baxtiyor Rasulov ayni paytda O‘zFA Genetika va o‘simliklar eksperimental biologiyasi instituti Mikroorganizmlar biotexnologiyasi laboratoriyasi mutaxassisi sifatida faoliyat yuritmoqda. Bunga qadar bir necha yil Xitoy Fanlar akademiyasi institutlarida tajriba orttirgan.
– Baxtiyor aka, siz olib borayotgan ilmiy-tadqiqot ishlarining mohiyati nimadan iborat? Bioazot o‘zi nima?
– Bioazot ilmiy ishlanmamiz tabiatda, tuproqda mavjud bo‘lgan, atmosfera azotini o‘zlashtirib, o‘simliklarga yengil holatda o‘zlashadigan biologik azot sintez qiluvchi bakteriyalar asosidagi biologik vosita hisoblanadi. Qishloq xo‘jaligida qo‘llanayotgan azotli yoki fosforli o‘g‘itlar o‘rnida qo‘llash uchun taklif etilgan biologik vositadir.
Biz hozirda qo‘llayotgan biovositamiz asosini tuproqda mavjud bo‘lgan tirik organizmlar tashkil etadi. Ularning asosiy xususiyatlaridan biri – havodagi azotni o‘zlashtirib, o‘simlikka ozuqa sifatida yetkazib berish.
Sanoatda mineral o‘g‘itlar, azotli o‘g‘itlar havodagi azotni suyuqlantirish orqali va keyinchalik azotni ketma-ket oksidlash, keyingi kimyoviy reksiyalar orqali mineral o‘g‘it hosil bo‘ladi. Tirik organizmlarda ham mohiyatan shunday jarayon. Azotni o‘zlashtirib, uni biologik holatda o‘tkazib, o‘simlik o‘zlashtira oladigan holatga olib o‘tamiz.
– Kimyoviy o‘g‘itlardan voz kechib, faqat tabiiy yo‘l orqali o‘simlik dunyosini rivojlantira olish mumkinmi?
– Baribir xohlaymizmi-yo‘qmi, bu tizimga o‘tish uchun ma’lum bir vaqt, ko‘nikma talab etiladi. Bungacha kimyoviy yo‘ldan foydalanish mumkin. Bunda an’anaviy yo‘ldan emas, balki noan’anaviy usullarni qo‘llash kerak. Misol uchun, o‘simlikni bargidan oziqlantirish mumkin. 200 kg karbamidni tuproqdan bergandan ko‘ra, 5 kg karbamidni suvda eritib, suspenziya holatida bargidan berish mumkin.
