Davron Fayziyevning e’tibori, hiqiçoq tufayli «zaxiraga olingani», tanqidlar va Turkiya – Ronaldinoning muxlisi Orif Tolipov bilan suhbat
|23:22 / 26.11.202118 92513 min
Tribuna.uz`da yangi loyiha: «Şarhlovçi»
Ilk mehmonimiz – yildan yilga har tomonlama ösişga erişayotgan şarhlovçi, muharrir, muxbir, bloger Orif Tolipov. Yoş şarhlovçi bilan futbol, şarh, undagi qiziq voqealar va boşqa mavzularda suhbatlaşdik.
Foto: Tribuna.uz
Şarhlovçilikka kirib kelişi
– 2015 yili «Sport» telekanalida tanlov körinişidagi körsatuv taşkil etilgan. Final bosqiçigaça yetib borganman. Öşa körsatuvda ekspertlar orasida bölgan Davron Fayziyev özi uçun bir neça iştirokçini belgilab qöygan ekan. Davron aka 2016 yili «UzReport»da faoliyatini boşlagan. Öşanda kanalga sport muxbiri kerak bölgan. Ulardan «Sizda variantlar bormi?» deb co‘rashganida, meni taklif qilganlar. Öşanda qiziq bölgan. Davron aka qönğiroq qilganida, ovozlaridan tanimaganman. «Hazillaşmang, siz Davron Fayziyev emassiz-u», deganman. Keyin Davron aka biroz töxtab, ovozlarini şarh jarayonidagi tonga tuşirib: «Nega öxşamayaptimi?» deganlar.
Sinov tariqasida işga olinganman. Ungaça jurnalistikada faoliyat yuritmaganman, gaz plitasi sexida işlardim. 2017 yilning yozida örtoqlik bahslari orqali şarhga kirib borganman. Debyutim «Latsio»ning öyiniga töğri kelgan. Eslab qolganimning sababi, öyindan oldin tarkiblarni öqiyotganda Immobileni «Immobayl» deb talaffuz qilganman. Davron aka «Yana bir qaytar-çi» deganlar va xatoyimni töğrilaganlar.
«UzReport»da muxbirlik, muharrirlik ham qilaman. Lekin sevgan kasbim – şarhlovçilik. Şarhni yaxşi köraman. Işxonada böş bölib qolsam ham, şarh xonasiga kirib ötiraman.
Foto: Tribuna.uz
Tanqidlar
– Davron aka «Yaxşi şarhlovçi böliş uçun kamida 4-5 yil kerak» deb aytganlar. Töxtab qolmasa, öz ustida işlaşda davom etsa, 5 yilda tomoşabinlarning asabiga tegmaydigan şarhlovçi bölib yetişiş mumkin. Negativlar avvalgidan kamaygan bölsa-da, hali ham bor. Hozirça özimdan töliq qoniqayotganim yöq.
Yuzma-yuz tanqid bölmagan. Bir marta mahalladoşim yölda töxtatib, umuman şarhlovçilarga nisbatan bir e’tirozni aytgan: «Özbek tilini buzib yuboryapsizlar». Men esa futbol terminlarini xalqaro nomi bilan aytişimiz şartligini tuşuntirganman. Ayrimlar «ceyv» sözini işlatişimizdan norozi böladi. Lekin agar bunçalik çuqur yondaşsak, «futbol» sözini ham öylab köriş kerak böladi.
Mavzuga oid
Ota-onam asosan maqtov eşitganini aytişadi. Ehtimol, tanqidlar eşitgan bölişsa ham, menga aytişmas.
Ustozlarning ustun jihatlari
– Xayrulla akamdam, avvalo, bosiqlikni örganiş kerak. Menda voqealarga şoşqaloqlik bilan munosabat bildiriş odati bor. Ular esa xulosa çiqarişga şoşmaydilar. Keyin samimiyatni ta’kidlagan bölardim. Davron akamdan nozik nuqtalarni ilğaşni, şarhga jamiyatdagi voqealarni integratsiya qiliş va diplomatik muomalani olgan bölardim. Bobur akam voqealarga keskin munosabat bildiradi, men ham ba’zi vaziyatlarda şunday qat’iy pozitsiyaga ega bölişni xohlardim. Hasan akam ma’lumotlar, statistikalar, yillar davomida töplangan baza böyiça juda kuçli. Köçirib olib, foydalanişni istaysiz.
YouTube`da faollaşgani
– Birinçi sabab – moliyaviy jihatdan monetizatsiyaga kirib, kelajak uçun daromad manbasini yaratiş. Ikkinçisi – yangi çaqiriq.
Lekin undagi videolarning şarhga aloqasi yöq. Çunki ularni uyda – tungi 01:00dan keyin yozaman. Şunga şarhlarda «Balandroq gapiring» deb yozişadi. Oila a’zolarim uxlaşayotgani uçun past gapirişga majbur bölaman.
Totalizator o‘yinlari
– U narsa notöğriligini özim uçun belgilab bölganman. Qonun içidami-taşqarisidami, ahamiyatsiz. Bu borada kanalimga reklama beruvçilar çiqib turişadi, ammo rad etaman. Qonuniylaştirilgan taqdirda ham, pozitsiyam özgarmaydi.
Yaqinlarim içida totalizator öynaydiganlar yöq. Tanişlarim içida eşitganman. Bu narsaning oxiri yutqiziq böladi, deb qaytarişga harakat qilaman. Tanişlar davrasiga borib qolsam, öyinlardan taxminlarimni söraşadi. «Bilmayman» deyman.
Bir tanişimiz tikardi, yutardi, katta pullar kötarganda maqtanardi. Yaqinda qarz söradi. Keyin suriştirsam, ança pul yutqazib qöyibdi. Bu oxiri yaxşilik bilan tugaydigan yöl emas.
Foto: Tribuna.uz
Turkiya haqida ko‘p yozişi, kitobga oşnolik
– Turkiya orzumdagi davlat emas-u, lekin ança narsani örgansa böladi. U davlatda 2000 yildan keyin bölgan özgarişlarni özlaştirsa, örgansa, tahlil qilsa böladi. Şuningdek, Istanbulni, dengizni yaxşi köraman. Ehtimol, bu yoşlikda körilgan filmlar ta’siri bölsa kerak.
Komandirovkalarga çiqqanda, albatta, özim bilan kitob olib yuraman. Sevimli asarim – Murod Muhammad Döstning «Lolazor» romani. Kamida 2 marta töliq öqib tugatganman. Bu asarning yaxşi tomoni – qayeridan öqisangiz ham, tuşunib ketaverasiz. Ba’zi kitoblar böladi, oxirigaça bir tempda öqişingiz kerak. «Lolazor» unday emas. U syujyet emas, boşqa aspektlar uçun öqiladi.
«UzReport» YeÇLsiz qolgani
– Albatta, ta’sir qildi. Şarhga örganib qolgan odamga haftaning örtasida qiyin bölyapti. Bu – boşqa darajadagi turnir. Futbol körgan odam buni juda yaxşi tuşunadi. Xafa böldim, ranjidim, lekin tabiiy jarayon. «UzReport»da emasligi biz uçun yomon, ammo Özbekiston uçun raqobat bölayotgani yaxşi holat. Hali «UzReport» qaytadi. Oldinda rejalar bor.
Şarh – bu …
– Şarh – men uçun futbolning gözalligiga eng kamida putur yetkazmaslik, iloji bölsa uni boyitiş. Futbol translatsiyasi – kadrning özi bilangina tomoşabinni jalb qila oladigan mahsulot. Şarh esa uni boyitadi yoki, aksinça. Şarh eng kamida futbolga zarar yetkazmasligi kerak.
Köringani kabi oson emas. «Şu şarhlovçidan yaxşiroq şarhlayman» deyiş juda ham katta xato. Inson qilgan işni inson qiladi, ammo bosib ötiş kerak bölgan bosqiçlar bor.
Aktyorlik? Agar Hasan akam bu savolga javob bersa, «Ha» deydi. Men esa bunday hisoblamayman. Futbolni şunçaki kuzatiş va şarhlaş ham tabiiy ehtiroslar beradi.
Qiziq voqealar
– Yaqinda böldi. Hiqiçoq tutib qoldi. Mikrofonni öçiraman-yoqaman, heç ötib ketmadi. Tanaffusgaça yetib olib, keyin Muhammadali Muhammadkarimov bilan almaşdik.
La Liga bahslarida takroriy vaziyatlar xuddi jonli öyin ketayotgandek körsatiladi, sekinlaştirilmaydi. Takroriy lavha belgisi yöq. Bir soniyaga telefon yoki noutbukka çalğisangiz, uning takroriy vaziyat ekanligini bilmay qolasiz. Bir marta şunday bölgan: golni yana bir marta şarhlab yuborganman. Xatoyimni sezgaç, «Avvalgisidan yaxşiroq emotsiya bera oldim-a» deb vaziyatdan çiqib ketganman.
Foto: Tribuna.uz
Ronaldu va Messi bilan öyinlarda doim muammolar böladi. Masalan, «Messi yakkakuraşda yutqazdi» desangiz ham, «Sen Messini muhokama qiladigan darajada kim bölibsan?» degan tanqidlar yoğiladi. Yoki maqtasang, «sen Ronalduçisan» «sen Messiçisan» deyişadi. Aslida boşqa jamoalar yoki futbolçilar gol urganda ham, ehtiros böladi. Lekin ularda muxlis kam bölgani uçun sezilmaydi.
Gonorar
- Qaysi öyinni şarhlaşimizni rejissyorimiz hal qiladi. Avvaldan şunday.
Gonorar? Istalgan şarhlovçiga nazar taşlasangiz, boşqa işlari ham borligini körasiz. Masalan, özim ham asosan muxbir va muharirman. Çunki şarhlovçilik yuqori daromadli kasb emas. Qaçondir faqat şarhlovçilik bilan şuğullanib, köp pul topişdan umidimiz yöq emas. Lekin hozirgi kunda şarhlovçilikning özi bilan rözğor tebratib bölmaydi.
Gonorar miqdori öyinlar darajasiga boğliq emas. «El Klasiko»ni şarhlasangiz ham, «Vilyarreal» – «Levante»ni şarhlasangiz ham şartnomada kelişilgan pulni olasiz. Lekin, albatta, şarhlovçilarga darajasi va tajribasiga qarab maoş tölanadi.
Foto: Tribuna.uz
Qisqa savol-javoblar
– Futbolda qaysi qoidaga o‘zgartiriş kiritgan bo‘lardingiz?
– Futbol optimal variantda, deb hisoblayman. Töğri, mukammallaştiriş uçun VAR`ga öxşagan detallar kiritilyapti. Lekin şaxsan toşoşabin va şarhlovçi sifatida menga xalal berayotgan narsa yöq.
– Rejissyor bir öyin böyiça kino olmoqçi. Qaysi bahsni tavsiya qilasiz?
– 1999 yilgi EÇL finali, asr uçraşuvi – «MYu» – «Bavariya» (2:1).
– Futbol tufayli yiğlaganmisiz?
– Asosan, Özbekiston milliy jamoasi öyinlarida hissiyot keladi. Yiği bölmasa ham, mağlubiyatlarda böğzingizga nimadir tiqiladi. Alamli öyinlarimiz köp bölgan. Ayniqsa, jahon çempionatiga çiqişimizga bir qadam qolganida muvaffaqiyatsizlikka uçraganimizda, yiğlagudek holga tuşganman.
– Özbek futbolidagi muammolar?
– Eng katta muammo – klublarning mahalliy budjetlarga qaramligi. Sönggi paytlarda hakamlik masalasi ham köp tilga olinmoqda. Lekin hakamlik qaçondir yaxşi bölgan, demak, töğrilasa böladi. Ammo 30 yil böldiki, xususiylaştiriş bölmayapti. Jarayon qiyin keçmoqda.
– Jahon çempionatini har 2 yilda ötkaziş ğoyasiga munosabatingiz?
– Işqibozlar uçun har 2 yilda ötkaziladigan yirik turnir bor: JÇ va Yevro. Bu – körimlilik jihatidan yeçilgan masala. Şaxsan men bu ğoyaga qöşilmayman, yirik musobaqalar 4 yilda bir ötkazilişi tarafdoriman.
Foto: Tribuna.uz
– Eng yaxşi öyin?
– 2009 yil APL doirasidagi «Liverpul» – «Arsenal» bahsi. 4:4 hisobi qayd etilgan öyinda men uçun dunyoning eng yaxşi yarimhimoyaçilaridan biri sanalgan Andrey Arşavin poker qayd etgan. Bunday ssenariyni boşqa körmaganman. Özbekiston milliy jamoasi öyinlariga keladigan bölsak, Qatarda ötgan 2011 yilgi Osiyo Kubogidagi bahslarni aytişim mumkin.
– Esda qolarli kambeklar?
– «MYu» – «Bavariya» (2:1, 1999 yilgi EÇL finali), «Mançester Siti» –«MYu» (2:3, 2018 yil APLda), «Selta» – «Barselona» (3:3, 2021 yil La Ligada).
– Eng çiroyli 3ta gol?
– Dennis Bergkampning «Nyukasl»ga urgan goli (2002 yil), Ronaldinoning JÇ-2002da Angliyaga jarimadan kiritgan töpi, Ueyn Runining Mançester derbisida akrobatik usulda urgan goli (2011 yil).
– Pepning «Barsa»si yoki Zidanning birinçi «Real»i?
– Pepning «Barsa»si.
– «Oltin to‘p-2021»ga kim haqli?
– Jorjino.
– Esda qolarli JÇ va Yevro?
– JÇ-2002 va Yevro-2020.
– Xavi «Barsa» uçun yangi Gvardiola böla oladimi?
– Ha, potensiali bor. U murabbiylikka noldan kelayotgani yöq.
– Tarixdagi eng yaxşi o‘yinçi?
– Ronaldino.
– Fati yo Vinisius?
– Vinisius.
– Sulşer yoki Arteta?
– Sulşer.
– Peres yo Laporta?
– Turgan örniga köra Peres kuçliroq.
Ramziy terma jamoa: Şey Given – Dani Alves, Jon Terri, Serxio Ramos, Patris Evra – Andrea Pirlo, Andres Inesta, Devid Bekhem – Lionel Messi, Kriştianu Ronaldu, Robert Levandovski.
