To‘g‘ri tatbiq etilsa, bu norma nechog‘lik ahamiyatli ekani haqida gaplashamiz.
O‘zbekiston – aholisi har yili bir necha yuz mingga ko‘payayotgan mamlakat. Bir qancha sabablarga ko‘ra, ko‘p sonli vatandoshlarimiz xorijga chiqib ketgan: ishlash, ta’lim olish va boshqa maqsad hamda sabablar bilan. Uzoq muddatga ishlashga ketayotgan migrantlarimizning soni anchagina. 1990 yillardan boshlangan bu jarayon natijasida hozirda Rossiya, AQSh, Kanada, Angliya, Germaniya, Janubiy Koreya, Yaponiya kabi davlatlarda doimiy yashab qolayotgan yurtdoshlarimiz soni katta raqamlar bilan o‘lchanadi. Rossiyada millionlab, AQShning o‘zida hozirda uch yuz mingga yaqin o‘zbeklar istiqomat qilishadi. Janubiy Koreyada 70 mingdan ziyod, men yashab ishlayotgan Yaponiyada 4 ming atrofida vatandoshlar yashaydi.
Ularning orasida oilasi bilan kelib, farzand tarbiya qilayotganlar ham talaygina. Davlat, jamiyat, millat bu vaziyatda ular bilan (xoh O‘zbekiston fuqarosi bo‘lsin, xoh bo‘lmasin) aloqalar rivojlanishini yelkasiga olishi muhim ijobiy qadam bo‘ladi. Bu yo‘lda amaliy qadamlar tezroq tashlanmasa, xorijdagi o‘zbekistonliklar diasporasi jiddiy zararlarga yuz tutadi. Nima demoqchiman?
Masalan, o‘zbek muhojirlarining chet elda tug‘ilgan yoki unib-o‘sayotgan farzandlari o‘zbek tilini unutyapti, o‘zini o‘zbek, O‘zbekistonga mansub deb bilmaydi. Bu ketishda o‘zbeklar milliy o‘zligini yo‘qotishi mumkin. Hamda ularning O‘zbekiston bilan aloqalari batamom yo‘qolish ehtimoli bor. Bu esa yurtimiz uchun jiddiy yo‘qotishdir, xususan, xorijdagi yumshoq kuchimiz (soft power) zaiflashadi.
Ba’zilar uchun bu tabiiy hol bo‘lib, uni muammo sifatida ko‘rishmaydi. Muhimi farzandlari “yaxshi inson bo‘lsin”. Millat, din, til muhim emas, deyishadi. Kimlar uchundir esa bu jiddiy masala.
Xorijga chiqayotgan yosh oilalarning aksariyati bu masalada chuqur bosh qotirmaydi – yosh oila uchun iqtisodiy faktor ustun keladi. Ba’zilar farzandim hech qachon tili, madaniyati va dinini esdan chiqarmaydi, “bunga qattiq turaman”, deydi. Ammo amalda ularning ko‘pchiligi buni eplay olmaydi. Natijada, o‘zbek farzandlari tili, madaniyati va dinini yo‘qotib boradi va amalda shunday bo‘lyapti ham.
Chet elda yashab, chiqargan eng katta xulosam shu bo‘ldi: aksariyat inson biologik ota-ona bo‘la oladi, ammo har bir biologik ota-ona yaxshi tarbiyachi bo‘la olmaydi. Chunki bir bolaning risoladagidek katta bo‘lib tarbiyalanishi uchun uning atrofida shunga yarasha muhit mavjud bo‘lishi kerak.
Bu borada AQShning “Amerika ovozi”da jurnalist bo‘lib faoliyat yuritayotgan hamyurtimiz Behzod Mamadiyev 1500 nafar Amerikadagi yurtdoshlarimiz orasida kichik bir tadqiqot
