Yangi front - Ukrainaga Belarusdan hujum. Bu qançalik haqiqatga yaqin?
|23:33 / 24.10.202242 22815 min
Yaqinda Rossiya va Belarus rahbarlari umumiy qöşinlar guruhi tuzilişini e’lon qilgandi. Bundan taşqari, Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko bir neça marta Ukraina göyoki Belarusga hujum qilişga tayyorlanayotgani, bu esa Belarusning uruşda töğridan töğri iştirok etişi ehtimolini oşirişini aytdi. Zelenskiy bu tahdidlardan söng G7 mamlakatlaridan Ukraina va Belarus çegarasiga kuzatuvçilar yuborişni söradi.
Rossiya-Belarus qöşma öquv maşğulotlari. 2022 yil 19 fevral / AP / Scanpix Rossiya-Belarus qöşma öquv maşğulotlari. 2022 yil 19 fevral / AP / Scanpix
Ukraina va uning ittifoqçilarining harbiy ekspertlari va siyosatçilari tomonidan berilayotgan asosiy savol – Belarus armiyasining Rossiya tomondan uruşga bevosita qöşilişi ehtimoli qançalik haqiqatga yaqin? Rossiya qöşinlari Belarus tarafdan Kiyevni egallaş uçun yana bir urinib köradimi?
Tört taxmin
10 oktyabr kuni Ukrainaga (xususan, Belarus hududidan ham) keng kölamli raketa hujumlari uyuştirildi va şu kuni Aleksandr Lukaşenko Rossiya bilan birgalikdagi «qöşma guruh» tuzilişini e’lon qildi.
Ukraina qömondonligini boşqa front çiziqlaridan çalğitiş uçun oğzaki tahdid
Lukaşenko bu usulni uruş boşida ham qöllagan edi. Belarus kuçlari operativ (va norasmiy) jihatdan Rossiyaning Ğarbiy harbiy okrugiga kiradi. Bu okrug qöşinlari yaqinda Xarkivda katta yöqotişlarga uçradi. Endilikda okrug qöşinlari tarkibi Belarus kuçlari hisobiga töldirilişi va şu yerdagi harbiy bazalarga joylaştirilişi mumkin. Bu yöl bilan belaruslar ukrainlarni şimolga e’tibor qaratişga majbur qilişi va boşqa front çiziqlaridan çalğitişi mumkin.
Rossiya aviatsiyasi, raketa komplekslari va dronlarini Belarusga joylaştiriş
Uzoq tanaffusdan söng Rossiya Ukrainaning ğarbi va şimoliga (şu jumladan Kiyevga) havo zarbalari berişni boşladi. Hujumlarning bir qismi Belarus hududidan uçirilgan «Geran-2» kamikadze dronlari (Eronda işlab çiqarilgan) yordamida amalga oşirildi.
Ehtimol, Rossiya armiyasi Ukrainaning muhim infratuzilmalarini yöq qilişni nazarda tutuvçi «vayronagarçilik uruşi»ni yangi strategiya sifatida davom ettirişi mumkin. Belarus hududidan foydalanmasdan turib bunday taktikani amalga oşirib bölmaydi. Rossiya dronlar va raketalarni Ukraina ğarbiga aynan Belarus hududidan uçirişni maqsad qilgan bölişi mumkin.
«Qöşma guruh» kelajak uçun yaratilmoqda, Rossiya qömondonligi uruşning Ukrainadan taşqariga tarqalişi va NATO davlatlari bilan ziddiyat muqarrar ravişda kuçayişini taxmin qilyapti
Rossiya qurolli kuçlari tomonidan Ukrainaga qarşi strategik bölmagan yadroviy qurollardan foydalaniş natijasida Ğarb bilan harbiy mojaro kuçaygan taqdirda Kreml Belarusdagi öz harbiy kuçlariga tayanmoqçi.
Mavzuga oid
Rossiya rostdan ham Ukraina ğarbi va şimoliga yana hujum qilmoqçi
Hozirça Kreml hujum uçun yetarli kuçga ega emas, bundan taşqari, bosqin Ukraina-Belarus çegarasining geografiyasi sabab ham qiyinçilikka uçraşi mumkin. Fevral va mart oylarida ruslar Kiyevni egallaşi kerak bölgan şimoliy va ğarbiy armiyalarga kam sonli yöllar va köp sonli suv tösiqlari sabab kerakli ta’minotni yetkazib bera olmagandi.
Hujum Belarusning Brest oblasti orqali uyuştirilib, Ukrainaning Yevropa bilan çegaralarini egallaşni maqsad qilgan bölişi ham mumkin. Biroq buning uçun Rossiyaga juda katta kuç kerak böladi va bunday kuç safarbarlikdan keyin ham paydo bölişi ehtimoli kam.
Va bu hujumda Belarus armiyasi iştirok etmaydi. Çunki Rossiya öz ittifoqçisi armiyasini kuçaytiriş örniga zaiflaştirmoqda: uning harbiy qurollari va öq-dorilarini olib, boşqa frontlarga jönatyapti.
Belarusda hozirda qança rossiyalik askar bor?
Butun yoz davomida Belarus hududidan yangi hujum operatsiyalarini ötkaziş imkoniyati muhokama qilindi. Lekin, Ukraina qurolli kuçlari Boş ştabi hisobotlarida Belarus bilan çegaradagi Volin va Polesk yönalişlaridagi vaziyat har doim «sezilarli özgarişlarsiz» deya tavsiflandi.
Umumiy forma yöqligi, turli yoş toifalari, közoynaklar, şuningdek turliça boş kiyimlar - bularning barçasi Rossiyada yangi safarbar qilinganlarni ifodalaydi. Foto: Belarus mudofaa vazirligi
Biroq, kuzda Rossiya yana Belarus hududida qöşin töplaşni boşladi. Rossiyada safarbarlik e’lon qilinişi bilan vaziyat yanada xavotirli tus oldi. Ukraina razvedkasi ma’lumotlariga köra, Belarus Rossiya Federatsiyasidan safarbar qilingan 20 ming kişini qabul qilişga tayyorlanmoqda.
Yaqin vaqtgaça Belarusdagi doimiy rus kontingenti soni mingtaga yaqin harbiy xizmatçidan taşkil topgandi. Bularga oltita zarbdor samolyotlarga texnik xizmat körsatiş böyiça mutaxassislar, «Iskander» operativ-taktik raketa tizimining törtta qurilmasi, 12 ta S-400 zenit-raketa komplekslari, şuningdek, Ganseviçi va Vileyka stansiyalari signalçilari kirgan.
Belarusdagi rossiyalik harbiylar soni qançalik sezilarli darajada ortişi hozirça noma’lum, ammo Belarus harbiy hamkorlik bölimi boşliği Valeriy Revenko gap töqqiz ming askar haqida ketayotganini ma’lum qildi.
Agar ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan video va rasmlarga işonilsa, ruslar Belarusga asosan yaqinda safarbar qilinganlarni jönatmoqda.
Foto: Belaruskі Gayun
17 oktyabr kuni Belarus tomoni tez orada qöşma guruh uçun Rossiyadan 170 ga yaqin tank, 100 mm kalibrli yuzlab minomyotlar va ikki yuzta jangovar maşinalar kelişini e’lon qildi.
Şu bilan birga, Belarusning «Belaruskі Gayun» telegram-kanali yozişiça, ruslarning eşelonlari Ukraina bilan çegaradoş hududlarga emas, balki Belarusning markaziy va şimoliy hududlariga yöl olmoqda.
Ötgan hafta «Axboriy qarşilik» loyihasining harbiy-siyosiy kuzatuvçisi Aleksandr Kovalenko Ukrainaga keng kölamli bostirib kiriş tahdidini yaratiş uçun Rossiya Belarusda kamida 40 ta batalon taktik guruhlarini töplaşi kerakligini ta’kidladi.
Hozirça Belarusda rossiyaliklarning zarbdor guruhlari şakllantirgan belgilar közga taşlanmagan. Suratda Rossiya bölinmalari bilan kelgan avtomobil texnikalari. Foto: Belarus mudofaa vazirligi
Bu miqdordagi taktik guruhlar şaxsiy tarkibi soni 24-28 ming harbiy xizmatçini taşkil qiladi. Fevral oyida Belarusdan Ukrainaga bostirib kirgan rus qöşinlarining taxminiy soni şunça edi.
Agar hujum atigi töqqiz ming kişi bilan uyuştirilsa, bu 12 taktik guruh degani. Kovalenkoning aytişiça, u holda bu tölaqonli operatsiya emas, balki texnikalarsiz batalonlar marşi böladi.
«Bu haqiqiy hujumdan köra köproq çalğituvçi zarba böladi», deydi u.
Agar Belarusdagi rus kontingenti soni tez ösişni boşlasa, Rossiya haqiqatan ham bu yerdan hujumga tayyorgarlik körayotgan bölişi ehtimoli katta. Bunda rus qömondonligi deyarli motivatsiyaga ega bölmagan va yomon tayyorgarlik körgan safarbar qilingan askarlardan foydalanadi.
Rossiyada hujum qiliş uçun kuçlar yetarlimi?
Ukrainaning Defense Express mudofaa internet portali tahlilçisi Ivan Kiriçevskiy BBC naşriga aytişiça, bu haqda gapirişga hali erta. «Boşqa frontlardagi Rossiya armiyasi juda qattiq çarçab, çiziqni arang uşlab turişni boşlaganda, Kreml Ukraina qöşinlarini çalğitiş uçun Belarusdan hujumga ötişi mumkin», deydi u.
Fevral oyida rossiyalik desantçilarning ilğor qismlari Belarusdan Ukrainaga kirib, juda tez ilgarilagandi. Fevralda sun’iy yöldoşda olingan suratda - Buça yaqinidagi Berestyankda turgan Rossiya qöşinlari.
SATELLITE IMAGE 2022 MAXAR TECHNOLOGIES VIA EPA
Biroq, Kiriçevskiy Rossiya şimoldan navbatdagi hujumni boşlaş uçun yetarliça qöşinlar guruhini tuza olişiga şubha qilmoqda.
Bunga misol sifatida u Rossiya avgust oyi örtalarida janglarga taşlamoqçi bölgan 3-armiya korpusining muvaffaqiyatsizligini keltiradi. Rossiya qömondonligi bu korpusni faqatgina sentabr oyida frontga yubordi va şunda ham töliq şakllantirilmagan holda.
«Natijada Ukraina armiyasi bu korpusni Xarkiv atrofidan uloqtirib taşladi», deydi ekspert.
Ukraina şimoldan ehtimoliy hujumga tayyormi?
Hujumlarni rejalaştirişda asosiysi - öz imkoniyatlaringga xolis baho beriş hisoblanadi. Fevral-mart oylarida Kiyev, Çernihiv va Sumi oblastlaridagi muvaffaqiyatsizliklar Rossiya armiyasida bu borada muammolar borligini körsatgandi.
Foto: Rossiya mudofaa vazirligi
Ukraina qurolli kuçlari birlaşgan qöşinlari qömondoni general-leytenant Sergey Nayev Rossiya armiyasining uruş boşida Ukraina şimolidagi erişgan muvaffaqiyatlarini bu paytda Ukraina qöşinlarining asosiy qismi Donbassda bölgani bilan izohladi. Öşa davrda Belarus bilan çegarada asosan tinçlik davridagi bir neça bölinmalar bölgan va bu keng kölamdagi tajovuzni qaytariş uçun yetarli bölmagan.
Ehtimol bunga Rossiya bosqinidan ikki kun oldin Belarus Mudofaa vaziri Viktor Xreninning ukrainalik hamkasbi Oleksiy Reznikovga Belarusdan Ukrainaga heç qanday hujum bölmasligi haqida «ofitser sözini bergani» ham sabab bölgan. Bu haqda Reznikovning özi Amerikaning Washington Post gazetasiga bergan intervyusida aytgandi.
General Nayevning ta’kidlaşiça, Ukraina hozir Belarus tomondan hujum bölişiga tayyor. «Belarusda töplanadigan qöşinlar ularning tayyorlik darajasini oşiradi. Şubhasiz, Ukraina qömondonligi ham kuç va texnikalarni şay holga keltiradi», deydi general.
Ukrainaning Belarus bilan çegaradoş oblastlari ma’muriyatlari ham ehtimoliy hujumga tayyorgarliklari haqida xabar bermoqda.
Polese - har qanday mamlakat qurolli kuçlari uçun noqulay landşaftdir, ayniqsa kuzgi eriş davrida. Foto: Getty Images
Belarus bilan 218 kilometrlik umumiy çegaraga ega bölgan Rivne oblasti harbiy-fuqarolik ma’muriyati rahbari Vitaliy Kovalning BBC News Ukraina naşriga aytişiça, çegara mudofaasini kuçaytiriş böyiça işlar yetti oydan beri davom etmoqda.
Kovalning sözlariga köra, şimoldan böladigan har qanday hujum katta tösiqqa duç keladi.
«Hududimizning 40 foizi örmonlar bilan qoplangan. Va aynan Belarus bilan çegaradoş şimoliy oblastlar ötib bölmaydigan örmonlar, şuningdek, botqoqliklardan iborat. Bundan taşqari, 170 ta daryo bor. Bular duşman uçun tabiiy tösiqlardir. Daryolar ustidagi köpriklar turli yöllar bilan tösib qöyilişi mumkin bölgan va duşman harakatini töxtatib turadigan obektlardir», deya izoh beradi Rivne oblasti rahbari.
«Faqat öz joniga qasd qilganlargina Ukraina-Belarus çegarasi orqali bizga qarşi uruş boşlaşi mumkin», deya qöşimça qiladi u.
Belarus armiyasi Rossiya tomondan uruşga kirişi mumkinmi?
Nazariy jihatdan Belarus armiyasi ham uruşga kirişi mumkin. Ammo ekspertlar bunday ehtimolni juda past baholaşadi
Ötgan yil oxirida Belarus quruqlikdagi qöşinlari soni 17 ming harbiy xizmatçidan iborat bölib, ularning asosiy qismi muddatli harbiy xizmatçilar bölgan.
Belarus armiyasi ham zirhli texnikaga, ham aviatsiyaga ega va Ivan Kiriçevskiyning sözlariga köra, Belarusning uruşga kirişi haqiqatan ham xavfli bölişi mumkin. Biroq, belaruslik harbiylar jangovar tajribaga ega emas.
Bundan taşqari, Belarus rahbariyati, jumladan Lukaşenko Ukraina bilan jang qilişni istamasligini bir neça bor ta’kidlagan. Biroq Xreninning 22 fevraldagi va’dalari esga olinsa, bunday bayonotlarga işoniş mumkin emas.
Belarusda ham safarbarlik e’lon qilinadimi?
Bir neça kun oldin Belarusdagi muxolifat «Naşa niva» naşri «Belarusda safarbarlik töğrisida qaror qabul qilindi» sarlavhali maqola e’lon qildi, unda jurnalistlar öz manbalariga tayanib, Lukaşenko harbiy qismlarni töldiriş uçun Belarusda yaşirin safarbarlik ötkaziş böyiça fundamental qaror qabul qilganini aytgan.
Maqola mualliflarining fikriça, bu Belarus va Ukraina çegarasida töqnaşuv yuz berişi ehtimolini oşiradi.
18 oktyabr kuni bu haqdagi ma’lumotni Ukraina qurolli kuçlari Boş ştabi ham tasdiqladi. «Öquv-maşğulot yiğinlari niqobi ostida Belarus qurolli kuçlari safini töldiriş uçun yaşirin safarbarlik amalga oşirilmoqda. Mavjud ma’lumotlarga köra, zenit-raketa tizimlari operatorlari va tank ekipajlarini yiğiş böyiça tadbirlar ötkazilmoqda», deyiladi Boş ştab bayonotida.
Rasmiy ravişda Minsk safarbarlik haqida heç qanday ma’lumot e’lon qilmadi va avvalroq, Aleksandr Lukaşenko bunday reja borligini keskin rad qildi.
Belaruslar Ukraina bilan jang qilişni xohlaydimi?
Belarus tanki şu yil avgustida rossiyaliklar bilan qöşma maşğulotlarda. Foto: Getty Images
Ukraina prezidenti devoni rahbari maslahatçisi Oleksiy Arestoviçning aytişiça, Belarusda haqiqatan ham qisman yaşirin safarbarlik ketmoqda, lekin ular asosan quriliş mutaxassisligiga ega harbiy xizmatçilarni armiyaga jalb qilyapti.
«Ya’ni Belarus tomonining asosiy vazifasi biz bilan jang qiliş emas, balki Rossiya kontingenti yaşaşi uçun qandaydir şaroitlar yaratişdir», deydi u.
Arestoviçning ta’kidlaşiça, Belarus armiyasining Ukrainaga qarşi uruşda bevosita iştirok etiş ehtimoli nolga teng bölmasa ham, juda past.
Köpgina harbiy kuzatuvçilar Belarus armiyasi töğridan töğri harbiy harakatlarda qatnaşiş niyatida emasligi, balki rus qöşinlariga Belarus arsenallaridan qurol va öq-dorilar berişni közda tutganini ta’kidlamoqda.
Kiriçevskiyning fikriça, Lukaşenko şu tariqa öz armiyasining Ukrainaga qarşi uruşga töğridan töğri kirişidan qoçişga harakat qilmoqda.
«Polonez» baravar öt oçiş reaktiv tizimi. Belarus bu tizimni Xitoy bilan hamkorlikda işlab çiqqani taxmin qilinadi.
Foto: Belarus mudofaa vazirligi
«Belaruskі Gayun» telegram kanali mualliflari ham Ukrainaga bevosita bostirib kirişni bir neça variantlardan biri deya hisoblagan.
Belarusning uruşdagi iştiroki öz hududida Rossiya kuçlarini tayyorlaş, ularga qurol-yaroğ yetkazib beriş va Belarus poligonlarida safarbar etilgan rossiyaliklarni tayyorlaş bilan çeklanişi mumkin.
Biroq, ertami-keçmi Belarus armiyasi baribir uruşga kirişiga işonayotganlar bor.
Ukraina harbiy xizmatçilariga kömaklaşuvçi «Tirik qayting» jamğarmasi rahbari Taras Çmut Belarus qurolli kuçlarida «Iskander» va S-400 majmualari paydo bölişi mumkinligi haqidagi xabarga şunday izoh berdi: «Ular uruşga kiradi. Yoki biz bundan oldin ğalaba qozonamiz va Rossiya Federatsiyasi parçalanib ketadi».
Belaruslarning kayfiyatini örganiş uçun BBC News Ukraina naşri qarindoşi Belarus armiyasida xizmat qiluvçi ismini oşkor qilişni istamagan belaruslardan biri bilan suhbatlaşgan. «Belarus Respublikasi jang qilişni xohlamaydi. Va bu yuz bermaydi», degan u.
