«Bu katta bir inqilobning boşlanişi» – namoyişlar tölqini eronliklarni özgartirdimi?
|22:52 / 17.02.202324 16221 min
2022 yil sentabr oyida Eron politsiyasi kurd millatiga mansub 22 yoşli Mahsa Aminiyni römolni notöğri öragani uçun qölga oladi. Ikki kundan keyin qiz kasalxonada vafot etdi. Hukumat qiz yurak xurujidan ölganini ma’lum qilgan. Huquq faollari va Aminiyning yaqinlari esa politsiyaçilar uni urib öldirgan deb hisoblaydi.
Foto: Vahid Salemi / AP / Scanpix / LETAFoto: Vahid Salemi / AP / Scanpix / LETA
Aminiyning ölimi butun mamlakat böylab norozilik namoyişlari boşlanib ketişiga sabab bölgandi. Eron hukumati esa namoyişlarni bostirişning özi bilgan yagona yölidan foydalanib, minglab odamlarni qölga ola boşladi. Namoyişçilardan 500 nafari halok bölgani, ularning 70 nafari voyaga yetmaganlar bölgani aytilgan.
Ötgan vaqt içida norozilik aksiyalarida qatnaşgan 4 kişi namoyişkorona qatl qilindi. Yana önlab namoyişçilarga ölim hukmi çiqarilgan. «Meduza» muxbiri Eronda bölib, mahalliy odamlar bilan namoyişlar mamlakat hayotini qanday özgartirgani haqida gaplaşdi. Quyida Dmitriy Xobbotovskiyning Tehrondan tayyorlangan reportaji aynan keltiriladi.
Hijobdan soç çiqib qolsa...
Keçqurunlari Tehronni aylanar ekansiz köplab ayollar yuzini öramagan holda şahar aylanib yurgani közga taşlanadi. Ayniqsa yoş qizlar. Köp hollarda ular erkak yaqinlari yoki ota-onalari bilan birga bölişadi. Ayollar böyni, yelkasi va soçini oçiq qoldiriş orqali 2022 yil iyul oyida oyatulloh Ali Xominaiy rahbarligidagi hukumat qabul qilgan hijob öraş töğrisidagi qonunni buzgan böladi. Uşbu qonunga köra ayollar hijobni yuzidan boşqa hamma joyini yopib öraşi kerak.
Eronda 1979 yil islom inqilobi amalga oşirilganidan buyon hijob öraş tartibga solib kelinadi va bu safargi tartib öşandan buyon joriy qilingan eng keskin çoradir. Bu tartibni buzganlar jarimaga tortilişi va ikki oygaça qamalişi ham mumkin. Özi hijobni notöğri öraş uçun jazo avvaldan ham bölgan, lekin 2018 yilda bu tartibni göyoki «yumşatişgan» – ayollarni jazolaş örniga ular uçun maxsus «ta’lim kurslari» taşkil etilgan. Bu kurslarda ayollardan doim yuzini örab yurişi böyiça «ixtiyoriy» tilxat yozdirib olingan.
2022 yil yozda amalga kirgan tartib e’lon qilingaç, bundan norozi bölgan eronlik ayollar ijtimoiy tarmoqlarda öz e’tirozlarini bildira boşladi: kimdir hijobini yeçayotgani, kimdir römolsiz köçada yurganini tasvirga olib öz sahifasiga joyladi. BMT ma’lumotlariga köra, bunday öziga xos onlayn noroziliklarda qatnaşgan ayollardan ba’zilari qölga olingan.
2022 yil 13 sentabr kuni Eron axloq politsiyasi (mamlakatdagi diniy tartiblarni nazorat qiluvçi organ) zobitlari 22 yoşli Mahsa Aminiyni soçi hijobidan çiqib turganini iddao qilib qölga olişadi. Zobitlar qizning hamrohi bölgan akasiga u «tuşuntiriş işlari olib borilgaç» bir soatdan keyin qöyib yuborilişini aytişadi. Ammo qiz mahkamadan tez yordam maşinasida kasalxonaga olib ketiladi, akasiga esa unda yurak xuruji kuzatilganini aytişadi. Ikki kun komada bölgan Mahsa kasalxonada jon beradi.
Mavzuga oid
Qizning yaqinlari uning salomatligida heç qanday muammo bölmaganini aytişgan. Mahsining butunlay kafanlangan tanasini esa yaqinlariga faqat dafn marosimida körsatişadi. Huquq himoyaçilari qiz boşidan olgan jarohat oqibatida halok bölganini aniqlaşadi. Eron hukumati qiz vafot etganidan 3 hafta ötib – 7 oktyabr kuni rasmiy ma’lumot berib, uning yuragi töxtab qolganini ma’lum qiladi.
Namoyişlar boşlanişi
Qizning ölimidan keyin Eronning köplab şaharlarida namoyişlar boşlanib ketdi. Poytaxt Tehrondan Aminiy tuğilgan Kurdistondagi Sekkezgaça. Namoyişçilar «Ayollarga ozodlik», «Xominaiyga ölim» deya hayqirişdi. Qiz vafotidan 4 kun ötib Erondagi 31 ta viloyatdan 16 tasida namoyişlar boşlandi. Namoyişçilar orasida oyatulloh Xominaiy va islom inqilobi yetakçisi Ruhulloh Humayniyning suratlarini yoqib yuborganlar böldi.
Eron hukumati esa kutilganidek harakat qildi: şaharda politsiyaçilar va Inqilob muhofizlari korpusi zobitlari köpaydi. Namoyişlar ortida esa Eron har qanday holatda ayblaşi mumkin bölganlar – Kurdiston işçi partiyasi, sionistlar va xorijiy maxsus xizmatlar turgani iddao qilindi. Namoyişlarning birinçi kunidan odamlarni yoppasiga qölga oliş boşlandi, köpçilik halok böldi. Ammo bu holat namoyişçilarni qörqitmadi, ular avvaliga Mahsa Aminiyni öldirişgani böyiça holat örganilişini talab qilgan bölsa, keyinçalik Xominaiy tuzumi iste’fosini talab qiliş boşlandi.
«Hukumat va ularga böysunuvçi OAV biz inqilob qila olmasligimizni aytişmoqda, ammo bunday emas, Eronda köpçilik hukumatdan norozi. Yuzlab, balki minglab namoyişga çiqqanlar ölib ketayotgan bir vaqtda hukumat ularning soni kam ekanini iddao qilar, ölganlarning ismini ham oşkor qilmasdi», deydi namoyişlarni qöllovçi 23 yoşli Nafas ismli qiz.
Namoyişlardan ikki oy ötib OAVda axloq politsiyasi faoliyati yumşatilgani haqida xabarlar paydo böldi. Göyoki boş prokuror Ja’far Muntazariy bu haqda aytgani xabar qilindi. Ğarb naşrlari prokurorning gaplariga asoslanib göyoki Eron hukumati hijob böyiça talabdan voz keçgani haqida yozdi, ammo bu xato edi: prokurorning gaplari kontekstdan yulib olingandi. Prokuror şunçaki tartibni qayta körib çiqişi haqida gapirgandi va keyinçalik bu borada özgariş bölgani ham yöq.
«Xudoga qarşi duşmanlik»
Hukumatning hijob böyiça talabni körib çiqayotgani namoyişlarni töxtatiş uçun juda sezilmas qaror edi va ular kutilganidek davom etaverdi. Odamlar Yevropadagi kabi şunçaki bannerlar kötarib köçalarda qarsak çalişgani yöq, ular kuçişlatar tizim zobitlari bilan muştlaşişdi. Human Righs Activites taşkiloti Erondagi namoyişlar vaqtida kamida 522 kişi halok bölganini aniqladi. Ulardan 70 nafari voyaga yetmaganlar, 68 nafari esa organ xodimlari edi. 20 mingdan ortiq namoyişçi qölga olinib, ulardan 110 nafari Eron va Saudiyada ölimga hukm qilişga asos böluvçi «Xudoga qarşi duşmanlik» jinoyatida ayblandi. Hozirgaça 4 nafar namoyişçi şu ayblov bilan osib öldirildi.
«Balki bu möjizadir?»
Tehron köçalarida eronliklar «Meduza» muxbiri bilan bajonidil namoyişlar haqida gaplaşdi. Töğri, ular Inqilob muhofizlari korpusi zobitlari yoki politsiyaçilar yöqmi deb atrofga qarab olişar, lekin öz fikrini dangal ayta olardi. Odamlar zobitlar qaçon kamroq bölişini ham bilişadi: masalan, iş vaqti bölganda ular asosan çorrahalarda guruh-guruh bölib turişadi. Odamlarning aytişiça, hozir ular iş yöqligidan uyqusirab «paşşa qörib ötirişadi».
Umuman olganda, keçalari norozilik aksiyalari bölişidan xabari bölmaganlar Eron poytaxti bir neça oy avval namoyişlar içida qolib ketganini sezmaydi ham. Poytaxt köçalarida muxolifçilar orasida maşhur bölgan qöşiqlar balandlatib qöyilgan maşinalar tez-tez ötib ketadi. Ammo forsçani bilmaganlar bu ham öziga yaraşa isyon ekanini tuşunmaydi.
Namoyişçilar aksiyalar qayerda va qaçon ötkazilişi haqida ijtimoiy tarmoqlar orqali xabar topişadi. Hukumat uzoq yillardan buyon mamlakatda internetni töliq nazorat qilmoqçi böladi, ammo buning imkoni bölmayapti, çunki eronliklar VPN’dan faol foydalanişadi. Bundan taşqari, odamlar sun’iy yöldoşli antennalar orqali fors tilidagi mustaqil telekanallarni tomoşa qilişadi.
«Namoyiş haqida Instragram'dan yoki Iran International telekanali orqali bilib olamiz, bu Erondagi eng maşhur kanal, hatto qişloqlarda odamlar bir amallab signal uşlab uni tomoşa qilişadi. Şuningdek, BBC va «Amerika ovozi»ning forsça efirlari bor», deydi 26 yoşli tibbiyot xodimi Arma. «Hukumat ularni nega yopib qöya olmaydi deysizmi? Axir hamma uyga birma-bir kirib, sputnikli qurilmalarni yiğiştirib çiqa olişmaydi-ku. Olişganida ham odamlar darrov yangisini qöydirib olişadi. Biz bu kanallarsiz yaşay olmaymiz», deydi u.
Mahsa Aminiyning ölimi haqida eşitganida dizaynerlik bilan şuğullanuvçi 24 yoşli Zulfiya çet elda döstlari bilan dam olayotgandi. «Avvalo men ham xavf ostida ekanimni öyladim. Axir xuddi biz kabi yana bir qiz öldi. Katta ehtimol bilan hukumat tomonidan öldirildi. Bir lahza uning örniga özimni qöyib kördim», deydi Zulfiya.
Tehrondagi namoyişlar. 2022 yil 27 oktyabr
Middle East Images / AP / Scanpix / LETA
Uning aytişiça, avvaliga Mahsa Aminiyning ölimi bu qadar keng qamrovli namoyişlar boşlab yuborişiga umid ham qilmagan: «Bu bir nurga öxşardi. Balki möjiza bölgandir», deb eslaydi namoyişlar haqida internetda körgan Zulfiya dastlabki keçinmalarini bölişar ekan.
«Avval odamlar qörqardi, ammo endi ijtimoiy tarmoqlar kuçi bilan odamlarning dunyoqaraşi oşyapti va mamlakatda nimalar bölayotganini bilib turişibdi. Endi hukumatdagilar odamlarni alday olişmaydi. Bu katta bir inqilobning boşlanişi, men bunga işonaman, köpçilik bunga işonadi. Çunki köp marta bunga harakat qilib körganmiz», deydi dizayner qiz.
Namoyişlar madhiyasi
Erondagi namoyişlarni qöllovçi aksiyalar butun dunyo böylab ötkazildi. Masalan, Berlin markazida 80 ming kişi qöllab-quvvatlov aksiyasida iştirok etdi. Nyu-Yorkdagi Franklin Delano Ruzvelt nomidagi erkinlik boğida odamlar ayolning soçi yoyilib turganini ifodalovçi jonli ifoda yaratişdi. Parijda 50 nafar fransuz aktrisalar Erondagi namoyişlarni qöllab, soçlarini namoyişkorona kesişdi. Eronda Mahsa Aminiyning ölimidan keyin boşlangan namoyişlarda ayollar şunday tarzda öz noroziliklarini bildirişgandi.
Eronning özida ham köplab maşhurlar bunday aksiyalarda iştirok etişdi. Masalan, Eron milliy jamoasi futbolçilari JÇ 1-tur doirasidagi Angliyaga qarşi öyinda oçiqçasiga mamlakat madhiyasini kuylamay, namoyişlarni qöllab-quvvatlaşdi. Bunday aksiyalarda qatnaşganlarni esa qölga olişdi. Masalan, mamlakatdagi eng maşhur aktrisalardan biri Tarona Alidöst va Eron milliy jamoasi futbolçisi Voruya Ğofuri.
Namoyişlarni qöllaşini yaşirmaydigan Emna ismli 25 yoşli qiz Xominaiy rejimini qoralagan san’at vakillari nomini faxr bilan aytib berdi. Masalan, Şervin Hojipur haqida. Bu musiqaçi Twitter'dagi öquvçilaridan «Biz nima uçun kuraşyapmiz?» degan savolga javob berişlarini söradi. Keyin bu tvitga berilgan javoblarni saralab, «Baroyye» (Şu uçunkim) nomli qöşiq yaratdi. Bu qöşiq Erondagi namoyişlar madhiyasiga aylanib ketdi. Tabiiyki qöşiqni yaratgan Hojipurni «amaldagi tuzumga qarşi tarğibot» va «odamlarni zöravonlikka undaş»da ayblab qölga olişdi. Keyinroq uni tovon puli evaziga qöyib yuborişdi.
«Bu bir muallifning emas, köpçilikning qöşiği. Uni kuylagan yigit ham maşhur yulduz emas, şunçaki Eron telekanalidagi şoularda köriniş bergan talantlardan biri. Uni boşqa mamlakatlar bilan aloqada ayblaşdi va şu sabab söroq qilişdi», deydi Emna.
Noyabr oyi boşida politsiya Eronda maşhur bölgan 32 yoşli reper Tumaja Solihini ham qölga oldi. Qöşiqçi namoyişlar boşidan buyon hukumatning harakatlarini qoralab keladi. «U odamlarni jonlantirişni istagandi. Şu orqali köpçilik uçun yetakçiga aylandi. Uning hayoti şundoğam xavf ostida edi, endi esa qamoqda», deydi Emna reper haqida.
Maktab bolalari ham qölga olingan
Eronlik yulduzlarning noroziliklari xalqaro naşrlarda ham yoritildi, ammo namoyişlarda qatnaşgani uçun voyaga yetmagan bolalar ham qölga olingani yanada jiddiy reaksiyalarga sabab böldi. Bolalar nafaqat namoyişlar vaqtida, balki maktablardan ham uşlab ketilgan. Human Righs Activiss in Iran huquq faollari namoyişlar vaqti Eronda 60 nafar 18 yoşga tölmagan yoşlar halok bölganini aniqlagan. 14 yoşli qizni narkotik savdosida ayblab qamaşgan. 16 yoşli yigit qölga olingaç burni urib sindirilgan, «Bosija» nomli Inqilob muhofizlari korpusiga qaraşli bölinma vakillari 13 yoşli qizga maktabda hujum qilgan. Germaniyaning Bild naşriga köra ikki ösmir «Xudoga qarşi duşmanlik» uçun ölimga hukm qilingan.
Vafot etgan yoşlardan biri bölmiş 16 yoşli Nika Şakarami namoyişlar avjiga çiqqan 20 sentabr kuni Tehronda yöqolib qoladi. Oldinroq u hijobini yoqayotganini videoga olib öz sahifasiga joylagandi. Qizning yaqinlari uning jasadini 10 kun ötib Tehrondagi ölikxonalardan birida topişadi. Hukumat qiz öz joniga qasd qilganini ma’lum qilgan.
Nikaning dafn marosimida uning yaqinlaridan taşqari namoyişçilar ham iştirok etadi. Janoza navbatdagi norozilik aksiyasiga aylanib ketib, odamlar «Hammamiz Nikamiz, bizni ursangiz, biz ham javob beramiz» deb hayqirişdi.
New York Times'ning yozişiça, voqea joyida bölgan politsiyaçilar odamlarga qarata öq uzgan, odamlar esa politsiyaga toş otgan. Ba’zi manbalarga köra politsiya yiğilganlarga qarşi közdan yoş çiqaruvçi öq işlatgan.
Namoyişçilar kasalxonaga borişga qörqadi
Namoyişçilar orasida köplab erkaklar jiddiy jarohat olgan. Özini Saman deb taniştirgan 30 yoşli yigitning aytişiça, unga qarata yaqin masofadan otişgani uçun (rezina yoki közdan yoş çiqaruvçi öq nazarda tutilmoqda – tarj.) bir közidan ayrilgan. 27 yoşli Mas’ud namoyişlarda yaralanib şifokorlarga murojaat qilganida uning tanasida 50 tadan ortiq metall parçasi topilgan. Namoyişçilar yaralanganidan keyin şifoxonalarga borişga ham qörqmoqda. Çunki davlat kasalxonalariga murojaat qilganlar politsiyaga topşirilişi ham mumkin.
23 yoşli Nafas politsiya namoyişlar vaqtida qanday kuç işlatgani haqida «Meduza» muxbiriga şunday deydi: «Dugonam Maşhaddagi Firdavsiy universiteti oldida ketayotgan bölgan. Undan bir neça qadam orqaroqda esa bir yigit kelgan. Dugonam öq ovozini eşitib ögirilib qarasa, yigit ölib yotgan bölgan. Maşhaddagi yana bir dugonam otişma sabab kör bölib qoldi», deydi Nafas.
«Televizorda hammasi yaxşi»
Uşbu maqolani yozgan muallif ham eronlik zobitlar bilan muammoga duç kelgan. Muxbir 16 noyabr kuni Isfaxon böylab dösti va eronlik tanişi bilan ketayotgan bölgan. Ular çorrahalardan biridagi Inqilob muhofizlari korpusi zobitlaridan ötiş mumkinmi, deb söragan. Bu vaqtda Isfahonda namoyiş bölmayotgani sabab ular ruxsat bergan, lekin jurnalist ötib ketişi bilan unga hujum qilişgan.
Avvaliga jurnalistning eronlik döstini yerga yotqizib urişgan, u zobitdan inglizçalab bas qilişni talab qilganida özi ham rezina tayoq bilan zarba yegan. Şunda vaziyatga zobitlar boşliği aralaşib ularni ajratgan. Jurnalistning tanasiga yettita plastik öq kiradi, çunki zobitlar yaqin masofadan otgandi. Ammo «Meduza» muxbiri şifoxonaga murojaat qilmaydi va taniş doktorlar unga öqlarni çiqarib olişda yordam beradi.
Jurnalist va döstlari yarim soat davomida yaqin örtadagi dökonda yaşirinib turişadi. Şu vaqt köçada namoyiş boşlanib ketadi. Ular uzoq vaqt taksi ham çaqira olişmaydi, çunki köpçilik haydovçilar namoyiş bölayotgan hududga borişni istamaydi.
Hukumat nazoratidagi naşrlarda namoyişçilarni kaltaklaşgani haqida heç qanday ma’lumot berilmaydi. «Eron kanallari hammasi tinç va ajoyibligiga, biz zör davlatda yaşayotganimizga, bizda heç qanday uruş yöqligiga işontirmoqçi bölişadi», deydi dizayner Zulfiya.
«Bu tuzum bilan kelişmovçilik şunçalik jonimizga tegdiki. Şu kunlarda juda köp odam ölib ketdi. Tasavvur qiling tunda namoyişçilar va politsiya örtasida çinakam jang böladi, ertalab esa televizorda hammasi yaxşi ekanini hikoya qilişadi. Bilasizmi, Eron telekanallarida Germaniyada Eronni qöllab ötkazilgan namoyişlarni nemislar gaz yöqligi uçun namoyiş qilmoqda deb körsatişdi», deydi u.
«Biz erkinlikka haqlimiz»
Mamlakatda namoyişlar kuç bilan bostirilayotgan va köplab odamlar ölib ketganiga qaramay, «Meduza» muxbiri bilan gaplaşganlarning hammasi namoyişlarda ilhomlanganini aytadi. Ular mamlakatdagi ayollar bilan boğliq vaziyat tez orada yaxşilanişiga işonadi.
Hozir Eronda ayollar uçun köp narsa taqiqlangan. Masalan, ular sudya yoki prezident böla olmaydi. Milliy qöşiqlardan boşqa mavzuda kuylolmaydi, erkaklar oldida raqs tuşişga haqqi yöq, futbol öyinlariga kiritilmaydi (faqat Eron milliy jamoasi öyinlari bundan mustasno). Eronlik ayollar mamlakatdan çiqişi uçun albatta otasi, eri yoki akasidan ruxsat olişi kerak. Eronlik ayollar eri bilan osongina ajraşa olmaydi, qizlar esa qonunga köra 13 yoşdan erga berilişi mumkin.
«Ayol sifatida bu davlat özgarişini juda xohlayman. Bizda ğalati madaniyat şakllangan, ayniqsa ayollar bilan boğliq işlarda. Biz bunday tartibga rozi emasmiz. Köpçilik ayollar köçaga hijobsiz çiqayotganini bu inqilobning boşlanişi sifatida köryapman. Ular öz huquqlari ta’minlanişiga erişmoqçi. Hozir inqilob uçun juda zör imkoniyat. Buni öylar ekanman umidlarga tölaman va hammasi yaxşi tomonga özgarişiga işonaman», deydi talaba qiz Nafas.
«Mening atrofimdagi hamma ozodlik va çinakam inqilob orqali mamlakat özgarişini istaydi. Umid qilaman, bu gal hammasi özgaça va mening millatim özi istayotgan ozodlikka erişadi. Biz bunga munosibmiz. Davlatimizni qaytarişni, uni ahmoq va ğalati odamlardan tortib olişni istaymiz», deydi dizayner Zulfiya.
40 yoşli Burxon esa «Meduza» muxbirining qiz bola suhbatdoşlari kabi optimist emas, uning fikriça, namoyişga yetarliça odam çiqmagan: «Odamlar namoyişlar mamlakatdagi vaziyatni çinakamiga özgartirişi mumkin deb öylaydi. Ammo muammo şundaki, köçaga çiqayotganlar mamlakatning oz qismi, köpçilik jim turibdi. Töğri, ular ham hozirgi holatga rozi emasdir, lekin noroziligini ham bildirmayapti», deydi yigit.
Eronda diniy hukumat ikki qismdan iborat: islohotçilar va konservatorlar. Burxonning fikriça, hukumat tepasiga islohotçilar kelişi ham heç nimani özgartirmaydi, çunki ular demokratiyani faqat sözlarda qöllaşadi. Konservatorlar 1979 yilgi islom inqilobidan buyon mamlakat hukumatini boşqarib kelişadi, islohotçilar esa demokratik ğoyalarni tarğib etayotganini iddao qiladi, lekin odamlarning fikriça, ular baribir qotib qolgan an’analardan uzoqlaşa olmagan.
Boşqa suhbatdoşlardan farqli ölaroq Burhon Iran International telekanaliga ham işonmasligini aytadi: «Ular namoyişlar vaqtida mingdan ortiq odam ölgani haqida gapirmoqda, lekin bunga dalil körsatiş kerak. Huquq faollari esa faqat tasdiqlangan ölimlarni qayd etib borişmoqda. Şaxsan men Iran International telekanaliga işonmayman», deydi suhbatdoş.
Eronda namoyişlar tingani yöq, ammo ular ötgan yil kuzidagi kabi ommaviy tus olmayapti ham. Şunga qaramay, maşhur insonlarni qölga oliş va qamaş davom etmoqda. Masalan, 11 yanvar kuni Eron islom respublikasi asosçilaridan biri va mamlakat sobiq prezidenti Hoşimi Rafsanjoniyning qizi Fayza Rafsanjoniy 5 yil qamoqqa hukm qilindi. U 1996 yildan 2000 yilgaça Eron parlamenti deputati bölgan va köp marta ayollar huquqini himoya qilib, organ xodimlarining harakatlarini qoralagan. Sobiq prezidentning qizi hukumatga qarşi harakatda ayblanib ötgan yil sentabr oyida namoyişlar vaqtida qölga olingandi.
Bundan taşqari, hukumat va’da qilinganidek hijob öraş tartibini «körib çiqdi», ammo Ğarb naşrlari yozgani kabi bu «yengillatuvçi tahrir» bölib çiqmadi. 10 yanvar kuni mamlakat boş prokurori Muhammad Ja’far Muntazariy politsiyaçilarga hijob öraş tartibini yanada jiddiy nazorat qilişni topşirdi. Uning topşiriğiga köra, endilikda sud qarori bilan hijob öraş tartibini buzganlar mamlakatdan çiqarib yuborilişi, boşqalarni bu işga tarğib qilganlar esa 10 yilgaça qamalişi mumkin.
Erondagi bu namoyişlar amaldagi boşqaruvga ta’sir qiliş-qilmasligi noma’lum. Malayziyadagi Nottinghem universiteti qoşidagi siyosatçilar maktabi dotsenti Yuliya Roknifardning fikriça, hozirgi holatda yangi kuçli yetakçilar paydo bölişigina nimanidir özgartirişi mumkin. «Erondagi namoyişlar nimaga qarşi qaratilgani birmunça aniq, ammo namoyişlar amaldagi hukumatni ağdarişdan taşqari nimani talab qilayotgani unçalik tuşunarli emas», deydi siyosatçi.
Siyosatçining fikriça, namoyişçilarda na aniq reja va na vakillar koalitsiyasi yoki yetakçi bor. Bir neça muxolif guruhlar bor, lekin ular bir-biri bilan ham, hukumat bilan ham muloqot qilişga tayyor emas.
«Hozir Nelson Mandela darajasidagi yetakçi çiqişini kutiş ham qançalik töğri ekanini bilmayman, çunki Eronda bunday inson böliş xavfsiz emas», deydi Roknifard. Ammo siyosatçi fikriça, namoyişlarda bitta yetakçi bölmagani ham yaxşi, çunki bunday namoyişlarni tinçitiş juda qiyin.
