BBC Kopenhagen universitetining xalqaro huquq bo‘yicha ekspertlari Gleb Bogush va Kevin Yon Heller bilan shu mavzuda gaplashdi. Quyida ushbu ish bo‘yicha asosiy savollar va javoblar keltiriladi.
XJS tomonidan Putinni hibsga olish to‘g‘risida order berilishi Rossiyaning amaldagi prezidenti daxlsizligiga qanchalik mos keladi?
Huquq nuqtayi nazaridan, Xalqaro jinoiy sud uni hibsga olishga order berishiga hech qanday to‘siq yo‘q: XJS a’zo mamlakatlari orderni bajarishi shart. Va agar Putin ularning hududiga kelsa, ular uni sudga topshirishi kerak. Ammo yuridik majburiyatlar boshqacha, davlatning harakatlari - boshqacha bo‘lishi mumkin, deydi ekspertlar.
XJSning bunday vaziyatlar uchun pozitsiyasi avvalroq Sudanning o‘sha vaqtdagi prezidenti, ommaviy qirg‘inlarda ayblangan Umar al-Bashir ishi bo‘yicha apellyatsiya palatasi qarorida bayon etilgan edi. Unga ko‘ra, davlat rahbari xalqaro sud qarshisida daxlsizlik huquqiga ega bo‘lmaydi, alohida davlatlar o‘rtasidagi hamkorlik masalalarini esa o‘sha mamlakatlarning o‘zlari hal qilishlari kerak bo‘ladi.
Ammo davlatlararo munosabatlar doirasida davlat rahbarlari shaxsiy daxlsizlikka ega, ya’ni u lavozimda qolar ekan va uni davlat rahbari deb tan olisharkan, boshqa davlat uni hibsga olmaydi. Ya’ni bu hamisha vaqt masalasi bo‘lib qoladi, hozir esa XJS qarorini ijro etish deyarli imkonsiz ish.
Agar amaldagi davlat rahbari bir tomondan XJS oldida majburiyatlari bor, boshqa tomondan daxlsizlik bilan bog‘liq majburiyatlarga ega bo‘lgan davlatga kelsa, bu davlat hukumati nima qilishi kerak?
Bu masala bo‘yicha bir yechimga kelinmagan.
Tarixda XJS tomonidan hibsga olish to‘g‘risida order bo‘lgan bo‘lsa-da, amaldagi davlat rahbarini sudga topshirish bilan bog‘liq pretsedent kuzatilmagan. Ammo gumonlanuvchi o‘z xohishi bilan XJS qarshisiga kelishi ikki bor ro‘y bergan - bular Keniya prezidenti va vitse-prezidenti.
«Shunday ekan, Putin ham boshqa istalgan gumondorlar qatori ixtiyoriy ravishda sudda paydo bo‘lishi nazariy jihatdan mumkin. Bu uning hibsga olinishi ehtimolidan ko‘ra fantastikroq variant emas», deb hisoblaydi Bogush.
Ya’ni, agar Putin XJS yurisdiksiyasini tan olgan davlatdagi xalqaro forumga yo‘l olsa, u hibsga olinmaydimi?
