Reallikka qiziqiş inson zotiga xos. Haqiqiy, bölib ötgan va bölib turgan voqealar barçani qiziqtiradi. Afsonalarga boy katta romandan köra real hayotga asoslangan hikoyaçaning öquvçisi köp. Şunday ekan, Ramita Navaining yaqindagina özbek tiliga tarjima qilinib, çop etilgan “Yolğonlar şahri” asari e’tiborni tortmay qolmaydi. Undagi har bir qahramon va ularning hayotida sodir bölgan voqealar hayotda mavjud. Asarda Tehron hayoti tasvirlanib, yozuvçi öz közi bilan körgan, qöli bilan uşlagan, gaplaşgan, kuzatgan odamlar va hodisalarni qalamga olgan.
Muallif haqida
Ramita Navai britaniyalik-eronlik taşqi işlar jurnalisti bölib, Janubiy Sudan, Afğoniston, Misr, Nigeriya, Salvador va Zimbabve kabi öttizdan ortiq mamlakatlardan xabarlar tayyorlagan. U Channel 4s Unreported World seriali uçun yigirmata hujjatli film suratga oldi va PBS Frontline uçun Suriyadan yaşirin reportaji uçun Emmi mukofoti bilan taqdirlandi.
Tahlil
Avvaliga betaraf, keyin esa balandparvoz, soxta, keraksiz va hojati bölmagan rejalar-u maqsadlarga aldanib, arosatda qolib ketgan Dariuş; böğilgan, iğvolarga töla, xurofotlar-u ğiybatlarga tölib-toşgan muhitda yaşab, şu muhitga böysunib, pand yegandan söng jasorat qilib botqoqlikdan çiqolgan, dimiqqan jamiyatga öz qarori ila toza havo kiritgan Sumayya; zamona zulmidan jabr körgan, gödaklik çoği bir vaqtning özida ham otasidan, ham onasidan ayriliş alamidan murğak qalbi jarohatlanib, qasos ötida yillab azoblangan Amir; Tehron köçalarida tentirab, çorasizlik girdobida örnini fohişalar orasidan topgan Laylo; öz ota-onasi tomonidan bir-ikki doza afyun puliga sotilgan Pari – bu taqdirlarning hammasi bor va bir joyda, bir köçada yaşayapti – Vali Asr köçasida. Har xil tana a’zolari birlaşib, butun bir organizmni taşkil qiladi. Vali Asrni tana deb olsak, “Yolğonlar şahri” qahramonlari turli xil organlardir.
Yolğonlar şahrida heç kim aldamay turolmaydi. Yolğon odamlarning qon-qoniga singib ketgan. Bu şaharda davlat va din örtasidagi munosabat şunçalar çalkaşki, oqibatda tuzum, qonunlar, fuqarolar haq-huquqlarida tartib yöqolgan. Bu şaharda “Menga mumkin, boşqalarga yöq” tuşunçasi mavjud. Fohişalik taqiqlariga mas’ul şaxsning özi işratboz bölsa odamlar qayerga borsin? Zino qiliş gunoh deya amru ma’ruf qilgan mullalar yoş gödaklarni zörlab tursa, xalq dodini kimga aytsin. Qöştirnoq içidagi dindorlar özlarini Xudo bilib, vaqtinçalik nikohdan ötilgan bölsa, gunohi yöq deya fohişalar qöliga hujjat tutqazsa, bandalar gunoh botqoğiga botmay nima qilsin.
Bu şaharning u boşi bilan bu boşidagi tartiblar, qadriyatlar örtasida osmon bilan yerça farq bor. Unisi bunisiga töğri kelmaydi. Tehronda hammaning bir-biridan berkitgan çirkin sirlari yetarliça. Ular bolalikdan oğuga, fahşga qanday örgangan bölsa yolğonga ham şunday ruju qöygan. Ayrim mullalari hukumatga litsenziyali islovatxonalar taşkil qiliş taklifi bilan çiqar darajada kaltafahm. Bu şahar xuddi usti tiniq suvdan iborat botqoqlikka öxşaydi: tartib-qoidalar qat’iy, jazolar tayin va oğir. Arzimas xato ham mumkin emas. Ammo kuniga kattadan kiçik şunday xatolar sodir böladiki, körmaslikka olinadi. Çunki baliq boşidan sasiydi. Hukumat tepasidagilarning sözi amaliga töğri kelmasa, quyidagilardan nima kutiş mumkin. Çöpon nahs bosgan bölsa, ekinzorga ötib ketgan podada nima ayb.
