“Kavkaz asirasi” filmida “qadimiy, juda go‘zal odat” deb ta’rif berilgan udum haqida eshitgansiz, albatta. Chindan ham Kavkaz, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Qoraqalpog‘iston kabi o‘lkalarda kelin o‘g‘irlash odati, ya’ni qiz olib qochish udumi bor.
Buni qozoq kardoshlarimiz “qiz alib qashuv”, qirg‘izistonliklarda esa “qiz ala qachuu” deyishadi. Buni qarangki, O‘zbekistonning Toshkent viloyati, Andijon, Navoiy, Buxoro, Sirdaryo viloyatlarida ham qizlar olib qochiladi. Biz bu udum keng yoyilgan hududlarda bo‘ldik.
Doston, 23 yosh:
— Hamma tengdoshlarim olib qochishadi, bizga qiziq bu narsa. Do‘stlarim bilan Sabinaning ishdan chiqishini poylaganmiz. Undan avval bir-birimizni tanirdik, gaplashardik. Uyiga olib borib qo‘yishni aytganman, mashinaga o‘tirishi bilan ikki yoniga ikki sinfdoshim o‘tirgan va olib qochganmiz. O‘z uyimga emas, qarindoshimiznikiga olib borganman, chunki qizning ota-onasi birinchi o‘rinda uyimizga borishlari aniq edi. Qizni topa olmasligi uchun shunaqa qilishadi, uzoq qarindoshlarnikiga olib borishadi.
Yig‘lagan, baqir-chaqir qilgan. Olib qochilganida hamma qizlar stressda bo‘ladi. Og‘aynilar uni tinchlantirishga urinishadi, sen bizga hali qurdosh bo‘lasan, yaqin bo‘lib ketamiz, deyishadi.
Anonim ayol:
— Turmush o‘rtog‘im uyimizga sovchi jo‘natganda bir-ikki marta gaplashib ko‘rishsin deyishgan. Shundan keyin Qozog‘istondagi qarindoshlarimiznikiga borib qaytayotganimda O‘zbekiston chegarasidan o‘tganimda kutib turgan ekan. Chirchiqqa, uyimga olib borib qo‘yishini aytganda ishonib mashinaga o‘tirganman. Qarasam, notanish joylar ekan. Keyin olib qochishayotganini ko‘nglim sezgan. Notanish darvozadan kirganimizda to‘polon qilib, baqirganman, qo‘rquv bosgan. Ketaman deb yig‘laganman. Yoshi katta ayollar bosti-bosti qilib, ko‘ndirib olib qolishgan. Ketmoqchi bo‘lganimda katta kelinoyisi eshik tagiga yotib olgan. “Meni hatlab o‘tsang – baxtsiz bo‘lasan”, deb. Ularni hatlab o‘tolmaganman va kelin bo‘lib qolganman.
Olib qochilgandan keyin baxtli yashab ketganlar ham bor, baxtsiz bo‘lganlar ham bor. Agar qaytib ketib, boshqaga turmushga chiqsa, “seni olib qochishgan” deb yuziga soladi.
Zebo, 36 yosh:
— Men o‘zbekman, shuning uchun erimdan sovchi borganda dadam qarshi bo‘lgan. Qozoqlarning urf-odatlari, udumlarini bilmaysan, qiynalasan deb. Lekin erim sovchilarini yuboravergan, agar o‘z xohishim bilan rozilik bermasam o‘g‘irlab ketishini aytib qo‘rqitgan. O‘g‘irlab ketishga ham harakat qilgan. Lekin unga turmushga chiqishimni aytib, va’da berganimdan keyin olib qochmagan.
