Til – millat g‘ururi, til bor ekan, millat yashaydi. O‘zidan kuchli, hukmron tillar ta’sirida tanazzulga uchragan tillar, millatlarga tarix guvoh. Shuning uchun ham har qanday mustaqil davlat o‘z tilini har tomonlama rivojlantirishga, ilm-fan, davlat tili sifatida keng va faol qo‘llanishiga shart-sharoit yaratadi, o‘zga tillar ta’siriga tushib qolishidan himoya qiladi.
1989 yilda davlat tili maqomiga ega bo‘lgan ona tilimizga yuqorida aytilganday e’tibor bo‘lmagani sabab hukmron til (rus tili) soyasida rasmiy til maqomini yo‘qotib, oddiy so‘zlashuv tili darajasiga tushib qolgani mutaxassislar tomonidan ko‘p va xo‘p aytildi, bunga ortiqcha to‘xtalib o‘tirmaymiz.
2019 yildan so‘nib borayotgan umidlar yana alanga oldi. Tilimizning hozirgi ahvoli, yig‘ilib qolgan muammolar yurtboshimiz tomonidan aytilganiga, shu yilning 21 oktyabr kuni “O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi tarixiy farmon imzolanganiga, Vazirlar Mahkamasi tuzilmasida davlat tili muammolari bilan shug‘ullanuvchi alohida departament tashkil qilinganiga barchamiz guvohmiz.
Uch yildan ortiq davr mobaynida departament faoliyati, davlat tili bo‘yicha qabul qilingan qonun, farmon va qarorlar, ularning tilimiz rivojidagi ahamiyati xususida ijtimoiy tarmoqlarda aytib o‘tganmiz. Ammo hozirgi aytadigan gapimiz Vazirlar Mahkamasi tuzilmasidagi o‘zgarishlar natijasida departamentlar tugatilishi, shuning natijasida til siyosati bo‘yicha yig‘ilib qolgan savollar, mavhumliklar haqida.
Gap shundaki, davlat tili bo‘yicha maslahatchilar, mutaxassislar tomonidan “Shuncha topshiriqlar ijrosi, nazorati nima bo‘ladi?” “Nahotki, davlat tili uchun mas’ul organ yo‘q bo‘lib ketadi?” “Maslahatchilar faoliyati nima bo‘ladi?” kabi savollar tinimsiz yangramoqda. Ikkinchidan, bunday savollarga tayinli javob yo‘qligi qandaydir mavhumlikni paydo qilganday. Go‘yoki bir sehrgar kelib bizning ong-u shuurimizdan tilimiz bo‘yicha fikrlarni o‘chirib tashlaganday. Tilimizning ahvoli yana o‘z holiga tashlab qo‘yilganday tasavvur paydo bo‘lyapti. Kuzatishlarim shunday o‘ylashga majbur qilyapti. Quyidagi faktlarga e’tiboringizni qaratmoqchiman:
Birinchidan, Vazirlar Mahkamasining 2021 yil 10 fevraldagi 61-sonli qarori bilan 2023 yil 1 yanvardan “Tashkiliy-huquqiy shaklidan qat’i nazar, barcha tashkilotlarda ish yuritish hujjatlari va boshqa hujjatlarni lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosida ishlab chiqish, qabul qilish va e’lon qilish amaliyotini to‘liq joriy qilish” belgilab qo‘yilgan. Hukumatning mazkur qarori ijrosi qay ahvolda? To‘g‘ri, o‘z lavozim vazifasiga mas’uliyat bilan yondashadigan vazirlik, idoralarda ish yuritish lotin yozuviga o‘tilgan, lekin hammasida emas-da! “O‘zbekiston Konstitutsiyasiga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi qonun loyihasining to‘liq matnining kirill yozuvida e’lon qilinishi hozirgi ahvolimizni ko‘rsatib turibdi. Hatto men bilgan ba’zi tilshunoslar ham qayta kirill yozuviga o‘tib ketdi.
