Kunlar biroz isishi, yog‘ingarchilik kamayishi bilan tezda sezasizki, poytaxtda havo, uning tarkibi, undagi qandaydir yoqimsiz hidlar sizni behuzur qilishni boshlaydi. Chang ko‘rsatkichi ham juda yuqori.
Bu o‘z o‘rnida havo sifatini tahlil qilib boruvchi turli reytinglarda ham aks etmoqda. Jumladan, Toshkent muntazam ravishda havosi eng iflos shaharlar qatorida qayd etib kelinmoqda.
Kun.uz muxbiri yana Toshkent havosi masalasiga qaytib, poytaxt havosini nima bunchalik ifloslantirayotgani va uni o‘nglash mumkinmi o‘zi degan savolga ekspertlar ishtirokida javob izladi.
Intervyu mehmonlari iqlimshunos Erkin Abdulahatov va ekologiya sohasi eksperti Farrux Sattarov bo‘ldi.
— Erkin aka, Farrux aka, mavzumiz poytaxtda havo sifati masalasi. Ochig‘ini aytganda, bu masala haqida qancha gapirilmasin, shu paytga qadar na bir vazirlik, na bir partiya va na bir qo‘mita mas’uliyatni zimmasiga olib, tushuntirish, ma’lumot bergani yo‘q.
Jamiyat Toshkent havosi bo‘yicha dunyodagi eng iflos shaharlardan biri ekani-yu, bunga ko‘pda qurilishlar sabab bo‘layotgani haqidagi ma’lumotdan boshqasiga ega emas.
Ayting-chi, Toshkent havosi nega bunchalik iflos o‘zi? Bu ifloslikning manbasi, tarkibi, kimyoviy tarkibi nimalardan iborat o‘zi? Zavodlarmi, avtomobillarmi, qurilishmi, nima?
Farrux Sattorov:
— Bu savolga aniq javob berish uchun ilmiy izlanish olib borish kerak. Lekin shaxsiy tajribamdan kelib chiqib javob beraman. Eng ko‘p aytilgan muammolardan biri — Toshkent shahridagi qurilishlar. Qurilish deganda, faqat o‘sha bo‘layotgan maydondagi chang-to‘zonmas, butun qurilish infratuzilmasidagi, ya’ni qurilish materiallari ishlab chiqarishdan transportgacha.
Masalan, qurilish maydoni olingach, u yerda tuproq ishlari olib boriladi. Ekologiya tashkilotlarining me’yoriy hujjatlarida qurilishda tuproq ishlari olib borilayotganda changlanishning oldini olish kerak, deb yozib qo‘yilgan. Afsuski, bu talab tadbirkorlar tomonidan bajarilmaydi. Men haligacha ko‘rmadim amal qilingan vaziyatni. Bundan tashqari, qurilish materiallarini tashishda, qurilish maydonidagi loy-tuproqni o‘ziga olgan yuk mashinalari umum foydalaniluvchi yo‘llarga chiqishi kabi omillar ham bor. Shu orqali ham necha tonnalab chang-tuproq shaharga kirib keladi. Yana bir omil qurilish materiallarini ishlab chiqishga qo‘yiladigan talablar buzilishi. Masalan, g‘isht ishlab chiqarilishida. Toshkent viloyatida 200 tacha g‘isht zavodi bo‘lsa kerak. Zavodlarga tuproq qazib olish uchun yer ajratiladi. O‘sha yerlarda tuproq kovlab olish ishlari olib boriladi. Ekologiya tashkilotlarining me’yoriy hujjatlarida bunday joylarni rekultivatsiya qilish belgilab qo‘yilgan. Bizning tadbirkorlar firmani yopyapti va yangidan ochyapti, o‘z-o‘zidan rekultivatsiya masalasi eski firma zimmasida qolib ketyapti. Bu degani o‘sha joylar ochiqligicha chang ko‘tariladigan bo‘lib qolib ketyapti. Bu narsalarning oldini olish uchun tadbirkorlarning mas’uliyatini oshirish kerak.
