Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, dori vositalarining chegaralangan narxlari bor. Ya’ni dori vositalarini O‘zbekistonga import qilish yoki ishlab chiqarishda Farmagentlikdan ro‘yxatdan o‘tkazilganda shu dori vositasining belgilangan (bazaviy) narxi shakllanadi. Qonunchilik talabiga ko‘ra, ulgurji sotuvchi vositachilar sonidan qat’i nazar [dori ustiga] 15 foizgacha ustama qo‘yishi mumkin, chakana sotuvchi esa 20 foizgacha. Ya’ni dori vositalarining narxi shakllanishi boshlang‘ich narxiga nisbatan 35 foiz belgilanadi, shundan ortiq sotish huquqbuzarlik hisoblanadi.
Raqobat qo‘mitasi dorixonachi tadbirkorlarga nisbatan dori narxini oshirib sotganlik uchun jazolovchi vositani ishga tushirdi. 1 maydan ishga tushgan “Fair Tech” tizimi orqali ortiqcha undirilgan pul iste’molchilarga qaytarib beriladi. Buning uchun, dorixonadan dori sotib olganda xarid chekini “Soliq” mobil ilovasiga skaner qilish kerak. Agar dori bazadagi narxdan qimmat sotilgani aniqlansa, Raqobat qo‘mitasiga avtomatik ariza yuboriladi. Dorixonaga nisbatan savdo yoki xizmat ko‘rsatish qoidalarini buzganlik uchun ma’muriy jarima jazosi qo‘llanadi; ortiqcha undirilgan pul dorixonadan iste’molchi foydasiga undiriladi.
Dorixonachi tadbirkorlar nimadan norozi?
Raqobat qo‘mitasi “Fair Tech” tizimini ishga tushirganidan keyin dorixonachi tadbirkorlar tinimsiz huquqiy javobgarlikka tortilayotgani aytilyapti. Kun.uz'ga bu borada bir guruh tadbirkorlar murojaat qildi. Ulardan birining so‘zlariga ko‘ra, 10 kun ichida uning o‘nga yaqin dorixonalariga nisbatan 5000ga yaqin huquqbuzarlik qayd etilgan.
Tahririyatga dorixonachilar dorilarning referent narxlari Farmatsevtika agentligi tomonidan noto‘g‘ri shakllantirilganini aytishyapti.
“O‘zi referent narx nima? Deylik, 2020 yilda shartli biror dori O‘zbekiston chegarasiga kirayotganda 100 so‘mga baholangan. Ulgurji korxona buni 115 so‘mga (qonunchilikka muvofiq, 15 foiz ustama bilan) sotishga huquqi bor, dorixona esa 135 so‘mgacha narxda (20 foiz ustama) sota oladi. Dorixona ulgurji sotuvchi ustiga qo‘ygan 15 foiz bilan oladi, uning ustiga o‘zining 20 foizgacha ustamasini qo‘ya oladi. Bu dorining 2020 yildagi referent – taqalgan narxi hisoblanadi.
2023 yilda esa bu doriga ishlatiladigan xomashyoda o‘zgarish bo‘ldi. Yevropa ishlab chiqaruvchisi dorining qaysidir xomashyosini Rossiyadan olardi. Endi Rossiya-Ukraina urushi tufayli, Rossiyaga sanksiya qo‘llandi va Yevropa ishlab chiqaruvchisi bu xomashyoni Braziliyadan olib kelishi kerak bo‘ladi. Braziliyadan olib kelishgandan keyin bu dorining narxi oshadi, ya’ni 100 so‘mga kirib kelgan dori endi 110 so‘mga kirishni boshladi. Ulgurji sotuvchi bu dorini 130 so‘m, dorixona esa 150 so‘m sotishi kerak. Bu birinchi omil.
