«Titan» batiskafini qidiriş: qutqaruvçilar «suv ostidagi şovqinlar»ni payqaşgan
|23:46 / 21.06.202343 02112 min
Şimoliy Atlantikada yöqolib qolgan «Titan» suvosti apparatini qidiriş işlari davom etmoqda, u bilan aloqa yakşanba kuni uzilib qolgandi.
Foto: OceanGateFoto: OceanGate
Polar Prince tadqiqotçi kemasi batiskaf ekipaji bilan aloqani «Titanik» qoldiqlari tomon şönğiş boşlanganidan 45 daqiqa ötib yöqotgan. Mutaxassislarning baholariga köra, bortdagi beş kişi uçun qolgan kislorod zaxirasi taxminan 30 soatga yetadi - bu esa, kislorod payşanba kuni Grinviç böyiça soat 10:00 da tugaydi, deganidir.
AQŞ sohil xizmati Kanadaning P-3 samolyoti «suv ostidagi şovqinlar»ni payqagani haqida xabar berdi. Bu har yarim soatda eşitilgan taqillatişga öxşaş ovoz.
Hukumat xabarlaridan birida aytilişiça, qidiruv hududiga tört soatdan keyin qöşimça gidrolokatsiya uskunalari örnatilganda (signallar aniqlanganidan keyin) ovoz eşitilgan va «bu omon qolganlarning umidvor ekanligidan dalolat beradi».
Çorşanba kungi vaziyat quyidagiça:
Çorşanba kuni tongda AQŞ sohil xizmati «şovqinlarning kelib çiqiş manbayini aniqlaş uçun masofadan boşqariladigan apparatlar boşqa joyga köçirilgani, dastlabki qidiruvlar ijobiy natija bermagani, ammo iş davom ettirilayotgani» haqida xabar berdi.
Avvalroq Amerikaning ikki naşri AQŞ Içki xavfsizlik departamentining ma’lumoti sizdirilgani, unda Kanadaning suv ostini örganişga möljallangan vositalar bilan jihozlangan boşqa bir P-8 rusumli samolyoti ham suv ostidagi şovqinlarni eşitgani haqida xabar berdi.
AQŞ sohil xizmati kapitani Jyeymi Frederik, seşanba kunining ikkinçi yarmi holatiga köra, Amerika va Kanada sohil xizmati kemalari va boşqa xususiy kemalar 7600 kvadrat mil maydonni tekşirib çiqişgani haqida xabar bergan.
Ekspeditsiya rahbari Devid Mirnsning sözlariga köra qidiruv işlari olib borilayotgan hududga trubalar yotqiziş uçun tijoriy kema ham kelgan.
«Biz umid qilamizki, u suv osti apparatini qidiriş va uni yuqoriga kötariş uçun şunday çuqurlikka - 3800 metrga tuşiş imkoniyatiga ega. Bu röy berişiga qançadir umid bor», degan u BBC muxbiriga.
Polar Prince kemasi yakşanbaga ötar keçasi Atlantika okeanida 110 yil muqaddam «Titanik» kemasi halokatga uçragan joyga yetib borgan. «Titan» batiskafi yakşanba kuni tongda şönğişni boşlagan, ammo mahalliy vaqt bilan soat 09:45 da, şönğiş boşlanganidan bir soat-u 45 daqiqa ötib suv yuzasidagilar bilan aloqani yöqotgan.
Polar Prince ekipaji «Titan» bilan aloqa uzilgani haqida AQŞ sohil xizmatiga darhol xabar bermagan: ular bu haqda taxminan soat 17:45 da - sakkiz soat ötganidan keyin xabardor qilingan. Şundan söng xizmatning Bostondagi qömondonlik markazi qidiruv işlarini muvofiqlaştirişga kirişgan.
Mavzuga oid
Taxminlarga köra, batiskaf Nyufaundlend orolining eng şarqiy şahri bölmiş Sent-Jonsondan taxminan 1450 km şarqda va 650 km janubda ğoyib bölgan.
AQŞ sohil xizmati kontr-admirali Jon Moger duşanba kuni qidiruv işlari ikki yönaliş böyiça olib borilayotganini ma’lum qildi: «Titan» suv yuzasiga çiqqan, ammo qandaydir sababga köra aloqani yöqotgani ehtimolini hisobga olgan holda suv yuzasida hamda suv ostida gidrolokatsiya qidiruvi.
Polar Prince ekspeditsiya kemasi. Foto: PA MEDIA/ACTION AVIATION
Avvaliga batiskafni exolotlar (dengiz çuqurligini elektr akustik usul bilan ölçaydigan asbob) bilan qidira boşlaşgan, keyin, seşanba kuni voqea j oyiga boşqaruvçisiz tuşiriladigan apparatni olib kelişgan va qidiriş işlariga jalb etişgan.
Sohil qöriqlaş xizmati suvosti kemasini suv yuzasida qidiriş işlari uçun ikkita C-130 Hercules samolyotini yuborgan, ularga Kanadaning suvosti sonarlari bilan jihozlangan C-130 va P8 samolyotlari qöşilgan.
Jon Moger, agar batiskaf suv ostidan topilsa, uni qutqariş uçun qöşimça mutaxassislar talab qilinişini aytdi.
AQŞ mudofaa vazirining sobiq örinbosari Mayk Malroy BBC uçun intervyusida aytişiça, «Titan»ni faqatgina AQŞ dengiz flotining masofadan boşqariladigan maxsus suvosti kemalarigina suv yuzasiga kötarişi mumkin.
Kema bortida kimlar bor edi?
Bortda bölgan beş kişidan tört nafarining şaxsi ma’lum: bular britaniyalik 58 yoşli biznesmen va tadqiqotçi Hemiş Harding, pokistonlik 48 yoşli biznesmen Şahzoda Dovud va uning 19 yoşli öğli Sulaymon, şuningdek fransiyalik 77 yoşli tadqiqotçi Pol-Anri Narjole.
Harding Dubayda joylaşgan, biznes-jyetlar savdosi va operatsiyalari bilan şuğullanuvçi Action Aviation kompaniyasi rahbari.
18 iyun kuni uning firmasi tvitterda «Titan» şönğişni muvaffaqiyatli boşlagani haqida xabar berdi.
Seşanba kuni Dovudning oilasi u va uning öğli Sulaymon Atlantika okeanida halokatga uçragan «Titanik» kemasini köriş uçun sayohatga otlangani, ayni paytda ularning suvosti kemasi bilan aloqa uzilgani va ma’lumotlar çeklangani haqida bayonot berdi.
«Biz hamkasblarimiz va döstlarimiz tomonidan körsatilgan ğamxörlik uçun juda minnatdormiz va barçadan ularning xavfsizligi uçun ibodat qilişni söraymiz. Şu bilan birga, oilaga maxfiylikni saqlab qolişga imkon berişni ham sörab qolamiz», deyiladi oila bayonotida.
Dovud Pokistondagi eng boy oilalardan birining a’zosi va yerosti sivilizatsiyalarini izlaş böyiça SETI institutining işonçli vakili.
Hardingning Facebook’dagi postiga köra, şönğiş boşlanişidan oldin fransuz tadqiqotçisi Pol-Anri Narjole ham batiskaf bortida bölgan. OAV ma’lumotiga köra, jamoada suvosti sayohatini taşkil qilgan OceanGate boş direktori Stokton Ruş ham bor edi.
«Titan» u yerda nima qilayotgandi?
Şönğiş uçun suvosti kemalari işlab çiquvçi OceanGate kompaniyasi saytida 2021 va 2022 yillarda «Titanik» qoldiqlariga uyuştirilgan muvaffaqiyatli ekspeditsiyalardan söng kompaniya har yili şu kabi sayohatlarni taşkil qilişni rejalaştirayotgani aytilgan.
12 şönğişdan iborat ekspeditsiyalardan biri 2023 yilning yoziga möljallangan edi.
Kompaniyaning tvitter sahifasida dastlabki bir neça tur qanday ötgani haqida postlar bor.
Kompaniya xususiy mijozlardan çökib ketgan afsonaviy laynerni köriş va sakkiz kunlik ekspeditsiyada qatnaşiş uçun 250 ming dollar oladi.
OceanGate bunday sayohatni «kundalik hayotdan taşqariga çiqiş va özing uçun haqiqatan ham ğayrioddiy bölgan qandaydir narsani kaşf qiliş imkoniyati» deb ataydi.
Xabarga köra, «Titanik»ka bir marta boriş va suv yuzasiga qaytib çiqiş uçun taxminan sakkiz soat vaqt ketadi.
«Titanik» Kanada şimoli-şarqidagi Nyufaundlend orolidan 600 km uzoqlikda, Atlantika okeanining 3800 metrlik tubida joylaşgan.
Nima röy bergan bölişi mumkin?
Çuqur dengiz transporti böyiça ekspert, Londondagi Universitet kolleji professori Alister Greyg BBC naşri bilan suhbatda voqealar rivojining bir neça variantlarini sanab ötgan.
Ulardan biriga köra, «Titan»da avariya yuz bergan va kema ballastni (kemaning töğri suzişi va barqarorligini ta’minlovçi maxsus yuk) taşlab, suv yuzasiga kötarilgan.
«Agar ta’minot quvvati yoki aloqa uzilişi sodir bölgan bölsa (bu yuz berişi mumkin) suvosti kemasi suv yuzasida uni topişlarini kutib suzib yuradi», deydi u.
Uning aytişiça, yana bir ssenariyga köra, suvosti kemasining korpusi şikastlangan va suv bilan töla boşlagan. «Bu holda prognoz unçalik yoqimli emas», degan Greyg.
Professor Greygning sözlariga köra, agar kema dengiz tubiga tuşgan bölsa va öz kuçi bilan suv yuzasiga kötarila olmasa, unda variantlar juda kam qoladi.
«Garçi suvosti kemasi hali butun bölsa ham, agar u 200 metrdan ortiq çuqurlikda bölsa, bunday çuqurlikka tuşa oladigan kemalar juda kam va ğavvoslar bunday tubga umuman tuşa olmaydi. Harbiy-dengiz kuçlarining suvosti kemalarini qutqarişga möljallangan apparatlari, şubhasiz, «Titanik»ka yaqin çuqurlikka tuşa olmaydi», deydi professor.
Çökib ketgan «Titanik» nafaqat olimlarni, balki sayyohlarni ham öziga jalb qiladi
2022 yili «Titanik» hujjatli filmini suratga olgan BBC Travel Show direktori Saymon Platsning sözlariga köra, OceanGate kompaniyasining boş direktori va asosçisi Stokton Ruş yölovçilar dengiz sayohati davomida «Titanik» qoldiqlarini köra olişiga heç qanday kafolat bermaydi va bu juda xavfli iş ekani haqida ogohlantiradi.
Platsning aytişiça, suvosti kemasi ba’zan işlamay qolişi mumkin bölgan innovatsion texnologiyalar yordamida boşqariladi.
«Menda ba’zida işlar notöğri ketişi mumkin degan taassurot paydo böldi. Ammo men suvosti kemasida bölganimda, falokat yuz berişi mumkinligiga heç qanday belgilar yöq edi», deydi Plats.
Avstraliyaning suvosti kemalarini qutqariş loyihasi sobiq direktori Frenk Ouenning BBC naşriga aytişiça, batiskafdagi odamlarning vazifasi xotirjamlikni saqlaş va kislorodni ortiqça sarflamaslikdir.
«Agar ular vahimaga tuşsa yoki juda köp harakat qilsa, kislorod zaxirasi tugaşi tezlaşadi», deya eslatdi u.
Uning sözlariga köra, ikkinçi muammo «Titan»ni qidirişdir. Uni suv yuzasida aniqlaş nisbatan oson, biroq suv ostida ança qiyin.
«Titan» haqida nimalar ma’lum?
«Titan» beş örinli suvosti kemasi bölib, 4000 metrgaça çuqurlikka tuşiş va uç uzel, taxminan 5,5 km/soat tezlikda harakatlaniş uçun möljallangan.
Ğavvoslarni çökib ketgan «Titanik»ka yetkazişdan taşqari, qurilma suv osti relyyefini örganiş va tekşiriş, tadqiqot ötkaziş va filmlarni suratga olişda ma’lumotlarni yiğiş uçun işlatiladi. Şuningdek, ular uçun uskunalar va dasturiy ta’minotning yangi namunalarini sinovdan ötkazadi.
OceanGate kompaniyasi vakillari sözlariga köra, «Titan» eng zamonaviy yoritiş va suv osti navigatsiya tizimlari, şuningdek, içki va taşqi 4K video va suratga oliş uskunalari bilan jihozlangan.
OceanGate saytida aytilişiça, beş kişilik suvosti kemasi real vaqt rejimida işlovçi korpus monitoringi tizimi bilan jihozlangan.
Suv osti sayohati paytida maxsus datçiklar korpusdagi bosim özgarişini kuzatib boradi va uning yaxlitligini baholaydi.
«Uşbu bort monitoring tizimi pilotga şönğişni töxtatiş va yer yuzasiga xavfsiz qaytiş uçun yetarli zaxira bilan erta ogohlantiriş beradi», deyiladi kompaniya xabarida.
CBS naşri 2022 yili öz muxbiri Devid Pogni OceanGate batiskafida çökib ketgan «Titanik»ni körişga jönatgan edi.
Pogning sözlariga köra, şönğişdan oldin u yuzaga kelişi mumkin bölgan oqibatlar uçun javobgarlikni öz zimmasiga oluvçi hujjatga imzo çekkan. Hujjatda, xususan, «Titan» davlat sertifikatiga ega bölmagan eksperimental kema bölib, unda şönğiş jarohat yoki ölimga olib kelişi mumkinligi aytilgan.
Keyin OceanGate boş direktori Stokton Ruş Pog uçun kema böylab ekskursiya uyuştirgan. Bu ekskursiya davomida kemada faqat bitta tugma borligi va boşqaruv videoöyin kontrolleri tomonidan amalga oşirilişi ayon bölgan.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
