NASA astronavti Frank Rubio kosmosda 371 kunlik sayohatni amalga oshirdi. Bu — AQSh uchun rekord daraja, bundan oldin mamlakat uchun fazoda eng ko‘p qolish muddati 355 kun edi.
Frank Rubio bir yildan oshiq vaqt davomida fazoda 253,3 mln kilometrni bosib o‘tgan, Yer atrofida 5 963 marta aylangan. Shuncha uzoq davom etishiga qaramay uning sayohati 90 yillarda kosmosdagi “Mir” xalqaro stansiyasida 437 kun bo‘lgan rus kosmonavti Valeriy Polyakovnikidan taxminan 2 oy kamroq.
Yuzida tabassum bilan Yerga qaytgan kosmonavt Rubioni Qozog‘istonning Jyezkazg‘an shahri yaqiniga kelib qo‘ngach, qo‘nish joyidan kapsulada ko‘tarib olib ketishgan. Sababi Xalqaro Kosmik stansiyada uzoq vaqt past tortishish muhitida bo‘lish astronavtning tanasiga sezilarli ta’sir qilgan.
Frank Rubioning bir yildan oshiq davom etgan sayohati insoniyat uzoq vaqt fazoda bo‘lganda tanada qanday o‘zgarishlar bo‘lishi va yuzaga keladigan muammolarni qanday yengish mumkinligi haqida o‘rganishga yordam beradi. Rubio fazoda bo‘lib turganda sport jihozlari bilan mashq qilish inson tanasiga qanday ta’sir qilishini o‘rganishda qatnashgan birinchi kosmonavt bo‘ldi.
Insoniyat Quyosh sistemasini chuqurroq o‘rganishni reja qilayotgan bir paytda bunday tadqiqotlar juda muhim. Masalan, Marsni o‘rganish dasturi bo‘yicha fazoda 1100 kun – 3 yil bo‘lish reja qilingan. Marsga jo‘natiladigan kosmik kema Xalqaro Kosmik ctansiyadan kichikroq hajmda bo‘ladi va bu kemaga yengil va kichik hajmli sport jihozlarinigina o‘rnatish mumkin.
Tananing jismoniy tuzilishidan tashqari inson tanasiga uzoq vaqt kosmosda qolish qanday ta’sir qilishi ham qiziq.
Suyaklar va mushaklar qisqaradi
Qo‘l-oyoqlarimizga nisbatan doimiy tortishish kuchi bo‘lmasa, mushaklar va suyaklarimiz fazoda tezlik bilan qisqarishni boshlaydi. Eng ko‘p ta’sirlanadigan qismlar tanamizni tik tutishga yordam beradigan orqa, bo‘yin, boldir va sonning old taraf qismi hisoblanadi. Mikrogravitatsion muhitda tananing bu qismlarining ishlashi deyarli shart emas va tezlik bilan qisqarishni boshlaydi. Atigi 2 haftalik kosmosga sayohatdan so‘ng mushaklar 20 foizga, 3 oydan 6 oychaga bo‘lgan uzoq muddatli sayohatda esa 30 foizgacha qisqarishi mumkin.
