Pokistonda afg‘onlarga qarshi reydlar boshlandi. Yuz minglab kishilar chegara tomon qochmoqda

Ko‘pchilik berilgan muhlat ichida bunday yo‘l tutmagan, chunki ular hukumat bu qadar qat’iy harakat qilishini kutmagan.

Xabarlarga ko‘ra, payshanba kuni mamlakat janubidagi yirik Karachi shahrida yuzdan ortiq kishi qo‘lga olingan, Belujiston viloyatining Afg‘oniston bilan chegara hududidagi Kvetta shahrida esa 425 kishi qo‘lga olingan.

Mahalliy hukumat vakili Abdul Nosir Xon Reuters agentligiga o‘tgan oyda Hayber-Paxtunhva va Belujiston viloyatlaridagi nazorat-o‘tkazish punktlari orqali Pokistonni 128 ming kishi tark etgan, chorshanba kunining o‘zida esa 24 mingdan ortiq kishi chegarani kesib o‘tib mamlakatiga qaytgan va yana o‘n minglab kishilar o‘z navbatini kutmoqda.

Yana 20 mingdan ortiq kishi Pokistondan boshqa yo‘nalishlar orqali chiqib ketgan.

Xonning so‘zlariga ko‘ra, nazorat-o‘tkazish punktlari bir necha kundan buyon tunda ham to‘xtovsiz ishlamoqda, bu noodatiy amaliyot, lekin o‘tkazuvchanlikni oshirish uchun shunga zarurat bor.

Amaldorning so‘zlariga ko‘ra, Hayber-Paxtunhva viloyatining chegara hududi bo‘ylab vaqtincha lager barpo etilgan, bu hududda chegaradan o‘tish navbatini kutib turgan oilalar uchun kerakli sharoitlar yaratilgan.

Ammo bu ma’lumotni mustaqil manba orqali tekshirish imkoni yo‘q, ayni vaqtda OAV vakillari chegara hududlarga o‘tkazilmayapti.

Chegaraning ikki tomonida ham xaos

Guvohlar tomonidan berilgan uzuq-yuluq ma’lumotlarga ko‘ra, Belujistonning chegara hududida tirbandlik yuzaga kelgan. Minglab piyodalar va yuzlab yuk mashinalari ko‘plab kilometrlarga cho‘zilgan navbatlarda turishibdi.

Ko‘pchilik Pokistonni qo‘liga ilingan narsa bilan tark etmoqda. Nisbatan o‘ziga to‘q oilalar o‘z buyumlarini tashish uchun yuk mashinalari yollagan.

Pokiston hukumati baholariga ko‘ra, mamlakatda yashovchi to‘rt million afg‘ondan roppa-rosa 1,7 mln nafarining hujjatlari joyida emas va mamlakatni tark etishi lozim.

Ularning ko‘pchiligi bir necha o‘n yillardan buyon Pokistonda yashaydi va ularning farzandlari umrida hech qachon Afg‘onistonda bo‘lmagan.

Xabarlarga ko‘ra, chegaraning Afg‘oniston tomonida ham tartibsizlik hukm surmoqda. Chegarachilar yuz minglab kishilarning Afg‘onistonning ichki hududlariga o‘tkazilishini tashkil etishga urinmoqda, biroq kirib kelayotgan odamlar oqimi juda katta.

Ularning ko‘pchiligi allaqachon Afg‘onistondagi uylari va oilaviy aloqalarini yo‘qotgan, ularning shunchaki borar joyi yo‘q.

«Pokiston konstitutsiyasi bu zamindagi har bir kishiga adolatli sud huquqini beradi, ammo qochqinlar bu huquqdan mahrum», — degan Karachidan bo‘lgan huquq faoli Moniza Kakar.

Toliblar ham Islomobodni afg‘on qochqinlariga hech bo‘lmaganda narsalarini yig‘ishtirish uchun vaqt berishni va bag‘rikenglik ko‘rsatishni so‘ragan. Ular shuningdek siyosiy sabablarga ko‘ra mamlakatdan qochib chiqqan afg‘onlar qo‘rqishiga hojat yo‘qligi, ularga tinch hayot kafolatlanganini bildirgan.

Islomobodning bu qarori nima bilan bog‘liq?

Pokiston rasmiylari afg‘onlar mamlakatdagi milliy xavfsizlikka tahdid solayotganini ma’lum qilgan.

Ularning fikricha, noqonuniy muhojirlarning ko‘pchiligi mahalliy jinoiy guruhlar safiga kirgan, shuningdek, o‘z mamlakatidagi radikal harakatlar bilan aloqalarga ega.

Rasmiy Islomobod so‘nggi vaqtlarda mamlakatning turli hududlarida jangarilarning hujumlari soni ortganini qayd etgan.

Ekspertlar fikricha, afg‘onlarning ommaviy deportatsiyasi Afg‘onistondagi yangi hukumat xavfsizlik sohasida hamkorlik qilishi uchun «Tolibon»ga taktik bosim bo‘lishi ham mumkin.

Ammo Afg‘onistonning Pokistondagi elchixonasi e’lon qilgan bayonotda Islomobodning bu harakati ikki mamlakatning shusiz ham murakkab bo‘lgan munosabatlarini og‘irlashtirishi aytilgan.

Pokiston o‘zining bu qarori pokistonliklarning ko‘pchilik qismi tomonidan qo‘llab-quvvatlanganini aytmoqda.

Bu pozitsiyani tasdiqlaydigan qandaydir ijtimoiy so‘rovlar o‘tkazilgani aniq emas, ammo ko‘pchilik mustaqil ekspertlar bu qaror chindan ham jamoatchilik qo‘lloviga egaligiga shubha qilmayapti.

So‘nggi yillarda Pokistondagi turli jamoat guruhlari qochqinlar muammosiga e’tibor qaratib, ular mamlakat iqtisodiyoti va infratuzilmasiga ulkan yuklama bo‘layotganini aytib kelishardi.

Pokistonda, yirik afg‘on jamoalaridan tashqari, Eron va Markaziy Osiyo davlatlaridan kelganlar ham yashaydi.

Ularning soni sezilarli darajada kam va hukumatning ultimatumi ularga ham taalluqli ekani hozircha aniq emas.