Bir surat tarixi – Koreya uruşida qatnaşgan turk askari 60 yildan söng koreys qizini qanday topgandi?

1950 yil boşlarida Koreya yarimoroli şimolini egallagan özini Koreya xalq demokratik respublikasi deb atagan kommunistik tuzum tarafdorlari janubga hujum boşlaydi.

Qisqa muddatda ular janubning juda katta hududini bosib oladi. Şundan söng vaziyatga BMT aralaşadi. 1950 yil 27 iyun kuni xalqaro taşkilot Janubiy Koreyaga harbiy yordam körsatişni nazarda tutuvçi 83 raqamli rezolyutsiyani qabul qiladi.

Şundan söng AQŞ Koreya yarimoroliga öz harbiylarini jönatişni ma’lum qiladi. Ikkinçi bölib Turkiya şunday e’lon bilan çiqadi. Söng boşqa davlatlar ham qöşilişadi.

Turkiya respublikasi hukumati Janubiy Koreyani himoya qiliş uçun 5 ming harbiydan iborat armiyani yuboriş haqida qaror qabul qiladi. Bu armiya safiga uçta piyodalar, bitta artilleriya batalyoni va bir neçta yordamçi qismlar kirgandi. Asosiy qöşin Anqara yaqinida joylaşgan 241-piyodalar polkidan olinadi.

Qariyb tört yil davom etgan uruşda turklarning bir neçta brigadasi qatnaşadi. Ya’ni ilk borganlar ortga qaytarilib, ularning örniga yangilari yuboriladi.

Turkiyadan yuborilgan harbiylarning birinçi guruhi 1950 yil 12 oktyabr kuni Pusanga yetib boradi. Turklar Tegu şahri yaqinida, AQŞ harbiylariga tegişli baza bilan yonma-yon joylaşişadi.

Uruş tugagunça Koreyada jami 14 936 nafar turk askari xizmat qilgan. Turk harbiylari bir neçta yirik janglarda qatnaşadi va jiddiy yöqotişlarga uçraydi.

Jumladan, uç yil davom etgan uruşda turklardan 721 nafar harbiy halok böladi. 2 111 nafar askar yaralanadi. 168 askar bedarak yöqoladi.

1953 yilda Janubiy Koreya va Turkiya örtasida harbiy hamkorlik haqida bitim tuziladi. Unga köra turk harbiylari 1960 yilgaça yana 7 yil bu davlatda qolib xizmat qilişadi.

Turk askari Sulaymon

Öşa paytda turk harbiylari orasida Sulaymon Dilbirliyi ism-şarifli serjant ham bor edi. Janglardan birida Sulaymon xizmat qilgan turk bölinmasi qişloqlardan biriga kirib borib dahşatli manzaraning ustidan çiqadi.

Şimollik kommunistlar armiyasi tomonidan qişloqdagi barça uylar yoqib yuborilgan, aholi öldirilgan, atrofda jasadlar yotardi. Şunda Sulaymon vayron bölgan bir uydan yiğlab turgan yoş koreys qizçani topib oladi.

Qizçaning ism-şarifi Kim Inja bölib, uning ota-onasi va yaqinlari öldirilgan, yolğiz qizça tirik qolgandi.

Sulaymon qizçani öziga qiz qilib oladi va unga Ayla (Oy nuri) deb ism qöyadi. Sulaymon Koreyada yana bir yarim yil xizmat qiladi va qizça har doim uning yonida böladi.

Yigit jangga ketayotganida qizçani turk harbiylari joylaşgan lagerda qoldiradi. Qaytgaç yana birga böladi. Bu orada qizça ham uni öz otasiday körib juda örganib qoladi. Ayla lagerda oçilgan turk maktabida öqiy boşlaydi.

Bir yarim yildan söng Sulaymon zaxiraga böşatiladi. U Turkiyaga qaytişda Aylani ham özi bilan birga olib ketişga qaror qiladi. Biroq bu oson emasdi.

Sulaymon harçand harakat qilmasin Aylani özi bilan Turkiyaga olib keta olmaydi. U hatto qizçani sumkasida yaşirib olib ketişga urinadi, biroq qölga tuşadi.

Sulaymon qizni bolalar uyiga topşirişga majbur böladi. Ota va qiz közda yoş bilan xayrlaşadi. Yigit Janubiy Koreyaga qaytişga va qizçani qonuniy yöl bilan olib ketişga va’da beradi.

Biroq Sulaymon Turkiyaga qaytgaç hayot taşvişlari bilan ovora bölib Janubiy Koreyaga qaytib bora olmaydi. Ayla dom-daraksiz ketadi. Sulaymonda Ayla bilan birga tuşgan bir neçta fotosurati saqlanib qoladi xolos.

Bir surat tarixi

1960-yillar boşida Turkiyada turk harbiylarining Koreyadagi uruşda iştirokiga bağişlangan poçta markasi çiqariladi. Markada turk harbiy yigiti yoş koreys qizçani kötarib olgan holda gazeta öqib turardi.

Rasmdagi harbiy Sulaymon, qizça esa Ayla edi. Biroq suratda bu yozilmagan, şunçaki “Koreya uruşi xotirasi” degan yozuv bor edi xolos.

1962 yilda Janubiy koreyalik marka kolleksiya qiluvçi Kvan-Jye ismli şaxs mahalliy gazetalardan birida Turkiya markasi rasmini çop ettiradi.

Bu öşa Turkiyada turk harbiylarining Koreyadagi uruşda iştirokiga bağişlangan poçta markasi edi. Kvan-Jye markadagi suratda tasvirlangan turk askari va qizçani qidirib topişga qaror qiladi. Biroq öşa paytda buning iloji bölmaydi.

Keyinçalik, Kim Inja (Ayla) ulğayib Koreya universitetida öqiydi. Söng turk tilidan tarjimon bölib işlaydi. Qiz ham gazetada çop etilgan öz suratini köradi. U Sulaymonni izlaydi, biroq turk askarini topişning iloji bölmaydi.

Buyoqda Sulaymon ham qizni qidiradi. Biroq u ham Aylaning haqiqiy ism-şarifini bilmagani uçun qizni topa olmaydi. Har ikki tomon ham taqdirga tan beradi.

Oradan 60 yilga yaqin vaqt ötadi. 2000-yillar oxirida koreyalik jurnalistlar 84 yoşga kirgan Sulaymon haqida ma’lumot topişga muvaffaq bölişadi. Söng Aylani qidirişni boşlaşadi.

Ular arxivga kirib qizça va turk askari haqida ma’lumot izlaydi. Kunlarning birida qiz haqida ma’lumot topiladi. Uning haqiqiy ismi Kim Inja ekani ma’lum böladi.

Jurnalistlar Kim Injaning manzilini topib borişadi va ayol bilan uçraşib Turkiyada uruş faxriylaridan biri uni qidirayotganini aytişadi. Şu yerda ayolga Sulaymon bilan bolaligida tuşgan suratini körsatişadi.

Ayol suratda özini körib yiğlab yuboradi va jurnalistlardan Sulaymonning manzilini olib, unga maktub yozib yuboradi.

2010 yilda Sulaymon turmuş örtoği bilan Koreyaga boradi va u yerda Ayla bilan uçraşadi. Köp ötmay ayol farzandi va nabiralari bilan birinçi marta Turkiyaga keladi.

Ota va qizning topişgani har ikki davlatdagi telekanallarda körsatiladi, gazetalarda va internet naşrlari orqali xabar beriladi.

Şuningdek, Koreyadagi ommabop telekanallardan birida Sulaymon va Ayla taqdiri haqida hujjatli film namoyiş etiladi. 60 yildan keyin bir-birini topgan Sulaymon va Ayla tarixi köpçilikni hayajonga soladi.

2017 yilda Sulaymon Dilbirliyi 91 yoşida vafot etadi. U bemor holida şifoxonada yotganida Ayla uning yonida böladi. Sulaymonni izzat-ikrom bilan dafn etişadi. Dafn marosimida Ayla ham qatnaşadi.

Sulaymon qizini qidirar ekan, uning ayoli har doim uni qöllaydi. Taqdirni qarangki, Sulaymon dunyodan ötgan kun uning turmuş örtoği ham vafot etadi. Er-xotinni bir kunda dafn etib, yonma-yon qabrga qöyişadi.

2018 yilda Ayla otasining qabrini ziyorat qiliş uçun yana Turkiyaga keladi Şunda uni mamlakat prezidenti Rajab Toyyib Erdöğan ham qabul qiladi.

“Ayla: Uruş qizi”

2016 yilda turkiyalik rejissyor Jon Ulkay koreyalik kinoijodkorlar bilan hamkorlikda Sulaymon va Ayla tarixi haqida film suratga ola boşlaydi. Filmga “Turkiya havo yöllari” aviakompaniyasi hamda mamlakat madaniyat va turizm vazirligi homiylik qiladi.

Suratga oliş işlarining bir qismi Koreyada, qolgani Turkiyada ötkaziladi. Suratga oliş va montaj işlarida turkiyaliklar dunyoga maşhur Warner Brothers kinokompaniyasi bilan hamkorlik qilişadi. 2017 yil iyunda film tayyor böladi.

Filmda boş rolni turkiyalik taniqli aktyor Ismoil Hojiöğli öynagan. Ayla rolida esa koreyalik qizaloq Kim Sol suratga tuşgan. Şuningdek, amerikalik askarlar bilan boğliq sahnalarda Hollivudning taniqli aktyorlari Erik Robers va Klaudia Kuidj rol ijro etişgan.

“Ayla: Uruş qizi” filmi Sulaymon Dilbirliyining vafotidan bir neça oy avval ommaga taqdim etiladi.

Film kinotanqidçilar tomonidan ijobiy baho oladi. “Ayla: Uruş qizi” filmi 2017 yilda uçta xalqaro sovrin yutadi.

Jumladan:

• Keyptaunda ötkazilgan xalqaro kinofestivalda “Eng yaxşi montaj”;
• Osiyo jahon kinofestivalida “Eng yaxşi film”;
• “Oltin sayyohlik” kinomukofotlarini qölga kiritadi.

Film nufuzli “Oskar” kinomukofotiga “Eng yaxşi xorijiy film” yönalişida nomzod böladi. Biroq mukofot ololmaydi.

Ma’lumot uçun, “Ayla: Uruş qizi” filmi özbek tiliga ham tarjima qilingan va telekanallardan birida namoyiş etilgan.

Ğayrat Yöldoş tayyorladi.