Donald Tramp AQSh prezidenti bo‘lganida NATO bo‘yicha ittifoqchilariga tahdid qilib, Rossiyani alyans oldidagi majburiyatlarini bajarmayotgan davlatlar bilan «xohlagan ishini qilishi»da rag‘batlantirishini aytgan. U bu haqda saylovoldi tadbiri vaqtida ma’lum qildi. Oq uydagilar Trampning bayonotini «shokka tushiruvchi» deb baholagan.
«Men kelgunimcha NATO bankrotga uchragandi, – degan Tramp Janubiy Karolinaning Konvey shahridagi mitingda. – Men shunday dedim: „Barcha to‘laydi“. Ular aytishdi: „Agar biz to‘lamasak, siz baribir bizni himoya qilmaysizmi?“ Men aytdim: „Aslo yo‘q“. Ular bunga ishona olmasdi» (iqtibos CNN’niki).
Shimoliy Atlantika alyansi ustaviga ko‘ra, ittifoqchilar o‘z mudofaa ehtiyojlari uchun YaIMning kamida 2 foizini sarflash majburiyatini oladi. Ammo so‘nggi yillarda ko‘pchilik a’zolar o‘zi uchun tahdidni jiddiy deb hisoblamagan va ulardan faqat ayrimlari o‘z majburiyatlarini bajargan. AQSh prezidenti ekanida Donald Tramp ushbu mamlakatlar hukumatlarini o‘z mudofaa qobiliyatlarini mustahkamlash chora-tadbirlariga e’tiborsiz qarab, bu masalada butunlay AQShga tayanib qolgani uchun tanqid qilgan.
Tramp Janubiy Karolinadagi mitingda aytishicha, u Rossiya to‘g‘risidagi tanbehni NATO mamlakatlari rahbarlari bilan uchrashuvlardan birida bildirgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, «katta davlatlardan biri»ning yetakchisi o‘z davlati NATO doirasidagi moliyaviy majburiyatlarini bajarmagan holatda Moskva tomonidan hujumga uchrashi bilan kechadigan nazariy vaziyatni keltirgan.
Trampning aytishicha, bu davlat rahbari shunday ssenariyda AQSh yordamga kelish-kelmasligiga qiziqqan, bu esa unga tanbeh berishiga sabab bo‘lgan.
«Men aytdim: siz to‘lamaysiz, to‘lovni kechiktirasizmi? – deya javob bergan go‘yo Tramp nomi aytilmagan davlat rahbariga. – Yo‘q, bunday holatda men sizni himoya qilmayman, buning ustiga ular istagan ishini qilishiga qo‘yib beraman va buni rag‘batlantiraman. Siz hisoblaringizni to‘lashingiz kerak».
NATO – kollektiv mudofaa tamoyiliga asoslanadi, unga ko‘ra, alyans a’zolaridan biriga hujum barcha a’zolarga hujum sifatida qabul qilinadi.
Tramp prezidentligida bir necha marta AQSh alyans budjetining juda katta qismini ko‘tarishga majbur bo‘layotganini ta’kidlab, Yevropadagi ittifoqchilarni kollektiv mudofaa tamoyiliga rioya qilmaslikda ayblagan.
Oq uy Trampning bayonotini «shokka tushiruvchi va mulohazasizlik» deb atab, prezident Jo Baydenning alyansni mustahkamlash borasidagi sa’y-harakatlarini eslatib o‘tgan.
Tramp o‘z tahdidini reallashtirish niyatida ekaniga aniqlik kiritmagan. U yana bir marta agar ikkinchi muddatga ham prezident bo‘lib qolganida, Rossiya hech qachon Ukrainaga hujum qilishga qaror qilmagan bo‘lishi haqida aytib o‘tgan.
