Körinmay qolgan “Smartbolla”. Odamlar yana çuv tuşdimi?

“Smartbolla” öz faoliyatining ilk kunlaridan boşlab 10 ta “noyob algoritmga ega ilovalarni işlab çiqiş ğoyasi”ni e’lon qilgan. Bular:

• Paycent — blokçeyn tizimidagi tölov tizimi;
• Dancent — pul işlaş va dam oliş uçun karaoke ilovasi;
• Adcent — reklama platformasi;
• ShopShock — onlayn dökon va jismoniy dökon;
• Sandychat — messenjer;
• U Freelancer — iş topiş uçun dastur hamda
• Suppcent, Freeluck, U-Design, Virtual Business.

Loyiha veb-saytiga köra 45 kişidan iborat jamoa 2,5 yildan ortiqroq vaqt davomida uşbu 10 ta dastur ustida işlagan. Bu dasturlar “noyob” algoritmga ega ekani aytiladi. Dasturlar 2022 yil 20 fevralida taqdim etilişi rejalaştirilgan edi. Ammo oradan ikki yil ötdi hamki, bu dasturlar işga tuşmadi.

“Smartbolla” xalqaro IT kompaniyasining asosçisi özbekistonlik tadbirkor Murod Hasanov hisoblanadi. Oçiq ma’lumotlariga köra, Hasanov Murod Abduğaniyeviç nomi bilan ikkita MÇJ rasmiylaştirilgan. Ulardan birinçisi – “Facile” MÇJ, ikkinçisi esa suriştiruv nişonidagi “Smartbolla” MÇJ.

“Smartbolla” MÇJ 2021 yil avgust oyida Toşkent şahar Yunusobod tumanida röyxatga olingan. Faoliyat turi – ma’lumotlarni joylaştiriş va işlov beriş böyiça xizmatlar. Ustav fondi 10 mln söm bölgan firma hozirda tugatilgan.

“Murod Hasanovga yozdim, u meni investor deb öyladi va kompaniyaning litsenziyasi, investorlari bilan kelişuv şartnomasini menga yubordi – özining haqligini isbotlaş uçun. Unga jurnalist ekanimni aytganimdan keyin hamma yozişmalarni öçirib taşladi. U yuborgan hujjatlar, litsenziya, şartnomani yuklab olgandim, ularni örganişni boşladim. Lisenziya muddati allaqaçon tugagan ekan. Ya’ni uning hujjati Dubay qonunçiligiga köra qandaydir qonuniy kuçga ega bölganda ham, litsenziya eskirgan. Uning kompaniyasining yuridik maqomi “civil company” (fuqarolik kompaniyasi) bölib, Dubayda pulini bersangiz, siz ham oçişingiz mumkin bölgan, mahalliy hamkor bilan birga oçiladigan kiçkina tuzilma. Unaqa katta kompaniyaning yuridik şakli emas.

Investorlar bilan kelişuv şartnomasini örganib çiqsam, şartnomaning özbek tili va ingliz tilidagi nusxalaridan ingliz tilidagi nusxasi ustunlik qilişi, foydalanuvçilar şaxsiy kabinetiga kira olmasligiga kompaniya javob bermasligi haqida yozilgan. Ya’ni kelişuv şartnomasida yaqqol kompaniyaga ustunlik berilgan. Investorlardan söraganimda deyarli hammasi bu şartnomani öqib ham körmaganini aytdi”, – deydi jurnalist.

Dilbar Elamanovaning aytişiça, kompaniya öziga pul tikkanlar bilan tuzgan şartnomalarda investorlarning huquqlari ança çeklanganini köriş mumkin.

Xususan, şartnomaga köra, “agar kompaniya sotilgan dividendlar huquqini foyda uluşi egasiga ötkazişdan boş torsa, bitimni bajarişdan ham boş tortadi va kompaniya öz veb-saytida uşbu şartnomaga özgartiriş kiritişi mumkin” deyiladi. Öqib körganda deyarli heç qanday ma’no bermaydigan bandlar bu bilan tugamaydi. Kompaniyaning huquqlari bandiga “barça dividendlar yilida bir marotaba tölanadi” degan tuşunarsiz jumla ilib qöyilgan. Bundan taşqari, kompaniya öz zimmasiga oladigan vazifalar qatorida “foyda uluşi egasining mulki hisoblanuvçi uşbu şartnomada körsatilgan dividend oliş huquqini taqdim qiliniş imkoniyati uçinçi şaxslarning da’volaridan butunlay ozod, e’tirozlardan xoli, hibsga olinmagan bölişi va garovga qöyiliş huquqlaridan xolidir”, degan mujmal va tuşunarsiz band yozilgan.

Suriştiruv muallifining aytişiça, u a’zo bölgan, investorlar yiğilgan Telegram-guruhda 1500, 5000 dollar pul tikkanlar ham bor. Katta summalarni tikkanlar jurnalistga heç qanday izoh bera olmasligini, pullarini qaytarib olişdan umidvor ekani va agar izoh bersa, “Smartbolla” ularga pullarini qaytarmasligidan qörqişini aytgan.

“Murod Hasanovning aytişiça, 900 ta investor yiğilgan, agar 100 dollardan yiğilgan taqdirda ham yaxşi summa bölib qoladi bu. Investorlar 900 dan ham köp bölişi mumkin, ular menga şaxsiy kabinetining skrinşotini yuborganda ötkazilgan summa va uning röyxatga olingan raqami köringan. Bir skrinşotda 2700-tartib raqamidagi investorni köriş mumkin, taxminimça, qariyb 3000 odam pul ötkazgan bölişi mumkin”.

Ayni damda “Smartbolla.com” sayti işlamayapti. Aytiş kerakki, investorlar bilan kelişuv şartnomasida investorlar şaxsiy kabinetlariga kira olmasligi uçun kompaniya javobgar bölmasligi nazarda tutilgan. Jurnalist biz bilan suhbatda avvaliga Uzcard orqali ham pul ötkaziş mumkin bölgani, keyinçalik bu tölov usuli olib taşlanganini aytarkan, unda Murod Hasanovning Uzcard kartasi raqamlari borligi, agar huquqni muhofaza qiluvçi organlar sörasa, bu ma’lumotni taqdim etişini bildirdi.

“Oradan vaqt ötib Alişer Uzoqov Özbekistonga qaytib keldi. Feruz Muhammad bilan intervyuda butunlay ketganini, şu kompaniya bilan uzoq vaqt işlaş niyati borligini aytgani uçun Uzoqovning qaytib kelgani ğalati tuyuldi va “Smartbolla”ning sahifasiga kirib kördim. Oxirgi postlar 1 yil oldin joylangan, izohlar yopib qöyilgan. “Smartbolla” saytini qidirib kördim. Sayt işlamayotgan ekan.

Kompaniyani reklama qilgan maşhurlarga yozdim. Menga Munisa Rizayevaning admini: “Bu hamkasbimiz iltimosi bölgan va şu sababli reklama qilganmiz, unaqa çuqur örganib körmaganmiz”, deb aytdi. Rayhon Ulasenovaning admini ham şunaqa javob berdi. Blogerlar – Bek vayns, Abu vaynslar javob bermadi. Alişer Uzoqovga yozganimda, u Telegram orqali bergan izohida: “Ular ham men bilan şartnoma şartlarini bajarmagan, va’da qilingan pulni bermagan, bu vaziyatda men ham qurbonman”, dedi. Qança odamlar şu blogerlarga işonib pul tikkan. Muxlislar oldidagi mas’uliyat, ularning işonçi uçun Özbekistonga qaytganida biror fikr aytişi kerak edi deb öyladim. “Loyiha öxşamadi, men Özbekistonga qaytib keldim” deb kiçik munosabat bildirişi kerak edi.

Mirşakar Fayzullayev ham bu kompaniyani reklama qilgan, u menga yordam beradi deb öylagan edim, lekin javob bermadi.

Alişer Uzoqovning intervyularini körganimda qandaydir afsusda ekanini his qildim, lekin allaqaçon odamlar zarar körib bölgan, buni tan oliş kerak. Bloger Ozod Hurramov bilan esa intervyu belgilagandik, lekin ertasi kuni admini telefon qilib, uni öldiriş bilan tahdid qilişgani, u menga intervyu bera olmasligini aytib aloqani uzdi. Hayron böldim.

Pul tikkanlar bir neça marta tegişli organlarga murojaat qilişga uringani, lekin “Smartbolla”ning roliklarida kompaniya bilan kelib çiqişi mumkin bölgan har qanday nizo Dubay qonunçiligiga köra körib çiqiladi deyilgani uçun bu fikrdan qaytgan. Pul berganlar şu orqali manipulyatsiya qilingan, Özbekistonda qayergadir murojaat qilsang ham javob ololmaysan degan fikrni berişgan. Deyarli heç kim ariza berişga botina olmagan, ular pullarini qaytarib olişga bir neça marta urinib körişgan.

Kelişuv şartnomasida investor agar şartnomani bekor qilişni xohlasa, kompaniya 45 kun muddatda pulni qaytarib beradi degan şarti bor ekan. Bu haqda murojaat qilişlariga qaramasdan, pullar qaytarilmagan. Bundan taşqari, odamlar kompaniyadan pullarini qaytarib olayotgani aks etgan videolar investorlarga yuborib kelingan, ozgina sabr qiling, pullarini qaytarib olganlar bor, degan ma’noda yozib kelişgan.

Özim körgan bir hujjatda [bir investorga] 1 martgaça pullarni qaytarib beramiz deb tilxat yozib berişgan, ya’ni odamlar bu mavzuni unutişi uçun muddat uzoqroqqa çözib kelingan. Investorlar guruhiga Murod Hasanovning özini ham qöşişdi. U qoğozlarga nimadirlar yozib turgani aks etgan videoni guruhga taşladi. Qoğozlar va ruçka yordamida qilinadigan IT – men uçun krinj, qandaydir kompyuter oldida ötirib tuşgan rasmi ham emas-da. Mana, men bu loyihalar ustida tun-u kun işlayapman, degan mazmunda. Bu men uçun juda kulgili.

Guruhda Hasanov yozib qoldi, jurnalist qiz qamaladi, xalqaro kompaniya nufuziga zarar yetkazişga urinayotgani uçun, falon million jarima tölaydi. Investorlarga qarata, agar şu qizni Dubayga olib kelmasangiz, heç biringizga pul qaytarilmaydi, deyapti. Bu gapdan unçalik qörqmadim. Lekin şu mavzuni yozib yurganimda masalan metroda yurganimda qörquv böldi: kimdir kelib itarib yuborarmikan degan. Qörquvlarim ham ularni kuçli deb emas, ahmoq deb öylaganim uçun böldi, çunki kuçli odam unaqa yöl qilmasa kerak. Qoğozlarga yozib ötirgani, yuborgan gaplari aqlli odamni gavdalantirmaydi.

Jabrlanuvçilar bu loyihani reklama qilganlar ham javob bersin deyişyapti. Reklama berganlar heç narsa bölmagandek hayotini davom ettiryapti, ularga heç qanday javobgarlik yöqmi deyişyapti”.

Jurnalistning aytişiça, kompaniyaga investitsiya kiritgan bir neçta sarmoyadorlar Telegram'da yopiq guruh taşkil qilişgan. Dilbar huquqni muhofaza qiluvçi organlar bilan hamkorlik qilişga, maqolada tilga olingan dalillarni, investorlar guruhi havolasini taqdim etişga va pul tikkanlar bilan aloqa örnatişda yordam berişga tayyorligini aytmoqda.

Kun.uz “Smartbolla” loyihasi asosçisi Murod Hasanov bilan boğlanib, undan suriştiruvdagi faktlarga munosabatini söradi.

“Hozir odamlarga yordam beraman deb har xil öyin qilayotganlar juda ham köp. Töğri, hozirda proyekt çiqişi ança çözilib qoldi. Fors-majorlar kontraktda körsatilgan.

Bizning kompaniya Birlaşgan Arab Amirliklarida joylaşgan. Sarmoyadorlar aslida judayam kam, sababi investitsiya qabul qiliş paytida bizning kompaniya pul ustiga pul bermaymiz deb aytgan, şuning uçun judayam kam investitsiya yiğilgan, 200 ming dollar ham çiqmaydi.

Kompaniya kontraktida foydani faqat proyekt bitganda olasizlar deganmiz, şuning uçun odamlar kam pul bergan. Investitsiya yiğiş kraudfanding sistemasi asosida bölgan.

Tanqid qiliş-qilmaslik sizlarning huquqingiz, lekin tanqid qilişdan oldin kim u, qanaqa kompaniya, sudning qarori bormi, qanaqadir notöğri işlari borasida sud qaror çiqarganmi, bilmaysizlar.

Hozirda qarz ustiga qarz olib, proyektni bitirib kelyapmiz. Agarda sizlarning harakatingiz yoki maqsadingiz obrösizlantiriş bölsa, bizning kompaniya yuristlari sudga berişga majbur böladi. Kim kontrakt asosida sarmoyani sörasa, öz vaqtida qaytarib berilyapti. Hammani eşitaversangiz, yoki hammaga e’tibor bersangiz, firibgarlar – yöq pulni söraydiganlar, şantaj qiladiganlar tiqilib yotibdi”, – deydi Murod Hasanov.

Murod Hasanov yaqinda Toşkentga borişini va Kun.uz'ga intervyu berişga tayyorligini aytdi.

Madina Oçilova tayyorladi.
Operator – Mirvohid Mirrahimov.
Montajçi – Muhiddin Qurbonov.