Silga moyil bolalar oddiy maktab öquvçilariga qöşib yuborilmoqda. Ota-onalar xavotirda

Bu – sanatoriy turidagi maktab-internatlarning budjeti oşgani, ulardagi öquvçilarning 96 foizi “maxsus ta’lim va tibbiy yordam muhtoj emasligi” bilan izohlanmoqda.

Boş vazir Abdulla Oripovga kiritilgan hujjatda körsatilişiça:

• skolioz kasalligi mavjud bolalar uçun 10 ta, sil va surunkali nafas yöllari kasalliklari xavfi mavjud bölgan bolalar uçun 12 ta sanatoriy turidagi maktab-internatlarda 5120 nafar öquvçi tahsil oladi;
• örganişlar davomida ulardan 4947 nafari tibbiy körikdan ötkazilgan bölib, şulardan 4778 nafari, ya’ni 96,6 foizida tayanç harakatlaniş va nafas yöllari tizimida oğir nuqsonlari mavjud emas, degan xulosaga kelingan va bu öquvçilar umumta’lim maktablarida ta’limni davom ettirişga tavsiya qilingan;
• tibbiy va reabilitatsiya xizmatini körsatiş böyiça tibbiy xodimlar ştatlari asossiz ajratilgan.

“Muassasalarning soğlomlaştiriş jarayonlariga maxsus ixtisoslikka ega tibbiy xodimlar jalb etilgan. Şu bois, bolalarni ovqatlantiriş xarajatlari va pedagoglarning iş maoşiga qöşimça ustamalar umumta’lim maktablariga nisbatan yuqori etib belgilangan”, – deyiladi boş vazirga kiritilgan xatda.

Ta’kidlanişiça, bunday sanatoriy bolalari umuta’lim maktablaridagi inklyuziv sinflarda öqişini davom ettiradi. Kam ta’minlangan oilalar farzandlari, yetim va qarindoşlari bilan vaqtinça yaşaydigan bolalar uçun kuni uzaytirilgan guruhlarda bepul ovqatlantiriş xizmati saqlab qolinadi. Sanatoriylar örnida taşkil etiladigan 22 ta umumta’lim maktabida inklyuziv sinflar uçun tyutorlar (yordamçi pedagog xodimlar) ştatlari böladi.

Biroq Vazirlar Mahkamasining tegişli qarorida, alohida ta’limga ehtiyoji bor bolalarni inklyuziv sinflarga yönaltiradigan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyalar (PTPK) şifokorlari tarkibiga silga moyil bolalarga körsatma beradigan ftiziatr kiritilmagan.

Sanatoriy maktab rahbarlari nima demoqda?

Joylarda sanatoriy turidagi maktab-internatlarga talab qançalik yuqori ekanini biliş uçun Kun.uz muxbiri 22 ta maktab-internatning 10 ga yaqini rahbarlari bilan boğlandi. Ularning aksari viloyat va tumanlarda kasallar köpligi va bunday maktablarga ehtiyoj borligini ma’lum qilişdi.

Ölmas Qorayev, Jondor tumanidagi 19-son Sil kasalligiga moyil bolalar uçun ixtisoslaştirilgan sanatoriy turidagi maktab-internati direktori:

— Yiliga 2 marta qabul bölar edi, lekin 2024 yil yanvar oyidan töxtatilgan. Maktabda 250 dan ortiq bola öqirdi. Ular sil kasali bilan oğrigan oila farzandlari hisoblanadi. Buxoroda 3 ta sanatoriy turidagi maktab internati bölsa, ularning hammasi yopilyapti. Töğri, 3 ta maktab bitta viloyat uçun köpdir, lekin ularning heç bölmasa bittasi qolişi kerak deb hisoblaymiz. Çindan ham şaroiti oğir oilalar bor. Masalan, maktabimizda öta oğir şaroitdagi oila farzandlari 50 nafarça çiqadi.

Fazliddin Sattorov, Ğijduvon tumanidagi 2-son Sil kasalligiga moyil bolalar uçun ixtisoslaştirilgan sanatoriy turidagi maktab-internati direktori:

— Bizda 275 nafar öquvçi qabul qilinar edi. Hozir har kuni ota-onalar kelib, qabulni oçişimizni söraşyapti. Qoida böyiça 250 nafardan oşmasligi kerak. Menimça ham faqat ehtiyoji borlarni qabul qilib, şu belgilab berilgan sondan oşirmay qabulni davom ettiriş kerak. Maktabda öta kambağal, qorni töymaydigan, qiş, yozda ust-boş bilan töliq ta’minlanmaydigan bolalar öqiydi. Ğijduvonda bunday maktablarga ehtiyoj bor.

Umitoy Xuşvaqtova, Şahrisabz tumani 15-sonli Sil kasalligiga moyil bolalar uçun ixtisoslaştirilgan sanatoriya turidagi maktab-internati direktori:

— Maktabimiz 386 öringa möljallangan. Qança öquvçi kelsa, yöllanma bilan öqitib kelayotgandik. Sil kasaliga moyil bölganidan keyin u kasalni yuqtirmaslik uçun alohida öqitilişi kerak. Sil kasaliga moyil bolalarning yuqori nafas yöllari doimiy ravişda şamollab yuradi. Masalan, hozir şifokorlar tavsiyasi bilan 260 nafar bola davolanişga muhtoj bölib turibdi. Ularning ota-onasi ham kutib turibdi, nima qilamiz endi deb. Bularning içida ijtimoiy ahvoli oğir, yetim-yesir bolalar ham böladi. Köplari sil bilan kontaktda bölgan. Ularni maktabga qöşib öqitib bölmaydi, alohida öqitiş kerak. Agar ularga qarov yaxşi bölmasa, kasalni boşqa bolalarga yuqtirişadi.

Baxtiyor Boymirzayev, Namangan şahridagi 40-sonli umumiy örta ta’lim skolioz bolalar sanatoriy maktab-internati direktor örinbosari:

— Bizda ham qabul töxtatilgan. Lekin sababini aytişmayapti. 1-sinfning öziga 40 ga yaqin bola ariza bergan. 2-9 sinfgaça esa 40 ga yaqin bola bor. 230 bola esa davolanyapti. Ularga xizmat qilayotgan 150 ga yaqin xodim bor. Umuman viloyat miqyosida mingga yaqin skolioz bilan oğrigan bola bor. Ya’ni talab köp. Agar bu bolalar oddiy maktabga borsa, haftada 2 marta 40 ming sömga massaj olişi kerak. Bizda esa bu tekinga. Agar uni olmasa, kasallik rivojlanib ketib qoladi.

Ota-onalar esa bolalari maktabda kalaka qilinadi degan fikrda. [Boşqa bolalar] çetga surib qöyadi. Ota-ona bolasining massajiga pul topdi ham deylik, lekin bolaga sinfdoşlari tomonidan beriladigan ruhiy zöriqişlar yomon ta’sir qiladi. Bolalar maktabga borişni xohlamay qoladi. Biz bir yili öquvçilarni 11-sinfgaça olib çiqdik, 11 nafar bitirgan boladan 10 nafari oliy ta’limga kirdi. Ya’ni bu sanatoriyada bolalarning ta’limga, keyinçalik jamiyatga moslaşişi yaxşi olib boriladi. Oddiy maktablarga borsa, ular çekkaga surilib, jamiyatga foydasi tegmaydigan şaxslarga aylanadi. Ota-onasiga qaram bölib qoladi.

Ğofurjon Fattoyev, Sariosiyo tumani 66-sonli skolioz bilan kasallangan bolalar uçun ixtisoslaştirilgan sanatoriy turidagi maktab-internati direktori:

— Bu kasallik bilan bizda 400 ga yaqin bola davolanadi. Ularning asosiy qismi 1- va 2- daraja, 3- va 4- daraja deyarli yöq. Viloyat böyiça 3- va 4-daraja 40-50 nafar çiqişi mumkin. Lekin bunday maktablarning hammasi yopiladimi yoki yöqmi, bilmaymiz hozirça.

Mahmud Mamatov, Sirdaryo viloyati xalq ta’limi boşqarmasiga qaraşli Sil kasalligiga moyil bölgan bolalar sanatoriy turidagi 70-maktab-internati direktori:

— Ota-onalarga hali bir töxtamga kelganimiz yöq degan fikrni aytyapmiz. 250 örinli maktabimiz bor. Bu yil 230 nafar öquvçi bitirdi. Ötgan yili yana 100 nafar bola navbatda turgan edi, lekin ularni ololmadik, çunki quvvatimiz yetmaydi. Şuning uçun qöşimça kelişuv qilib Toşkent viloyatining Çinoz tumanidagi sanatoriyaga jönatdik. Umuman, talab 400 ga yaqinlaşadi.

Fevral oyida Ijtimoiy himoya milliy agentligidagilar örganib ketdi. Bolalarning özi bilan bir gaplaşdi, lekin heç qanaqa analizlar, rentgen, bolalarni çuqur tibbiy körikdan ötkaziş bölmadi. Kasallik töyib ovqatlanmasa yoki zax joyda bölsa, yana qayta avj oladi. Ota-onalar özi kasal bölib turib bolasiga qaraydimi yoki öziga qaraydimi? Kambağallik qisqarişi örniga köpayişi mumkin.

Nodirbek Sotvoldiyev, Buloqboşi tumani 11-sonli Sil kasalligiga moyil bolalar uçun ixtisoslaştirilgan sanatoriy maktab internati:

— Bunaqa maktablar bölişi kerak. Bir hisobdan, bolalarni jamiyatga qöşiş ham töğri, lekin bu – asosan şaroiti yaxşi bölmagan oilalar kasalligi. Nimjon bolalar qişda usti yupqa bölib qolişi natijasida ham yomonlaşib ketadi. Sanatoriyda esa bu tomonlari juda yaxşi ta’minlangan. Agar u uyiga borsa, qaysi şaroitda yotadi, qanday kiyinadi, sovqotmaydimi degan savollar bor.

Tumanning özida 400 dan oşiq maktab yoşidagi sil kasali bilan kontaktda bölgan oila farzandlari bor. Töğri, biz ularning hammasi qamrab ololmayapmiz. Qolgani umumta’lim maktablariga borişga majbur.

Esonboy Usmonov, Angren şahar 73-sonli skolioz bilan kasallangan bolalar uçun ixtisoslaştirilgan sanatoriy turidagi maktab-internati rahbari:

— Maktabimda 204 nafar bola öqiydi. 60 nafari bu yil çiqib ketişi kerak. Skoliozning 1, 2-darajadagilari umumta’lim maktablariga çiqiş öqişi mumkin, lekin ular doimiy nazorat ostida bölişi kerak. Çunki ularning 20 foizi bir yilda 3- yoki 4-darajaga aylanib ketiş ehtimoli bor. Biz qarab davolasak, kasallik keyingi darajaga ötmaydi. Kasallikning yomon bölib ketişiga yöl qöymaymiz. Davolovçi jismoniy tarbiya, ovqatlari va doimiy massajlar bilan yordam beramiz.

Ftiziatr fikri

Sirdaryo viloyatidagi Sil kasalligiga moyil bölgan bolalar sanatoriy turidagi 70-maktab internati bolalar ftiziatri Umida Yusupovaning aytişiça, sil kasaliga moyil bolalarning boşqalar bilan qöşilib öqişi boşqa bolalar hayotini ham xavf ostiga qöyadi.

“Sanatoriy turidagi maktab internatida bolalarga tibbiyot xodimlari tomonidan doimiy qarab turiladi, tez-tez şamollaşi oldini oliş uçun muolajalar qilinadi. Bizda sil kasalligining ötkir, ya’ni yuqumli davridagilar öqimaydi. Ya’ni yuqtiriş xavfi yöq. Lekin ularga doimiy yaxşi ovqatlaniş va yaxşi qarov bölmasa, kasallik ötkir davrga ötişi mumkin. Bu esa atrofdagilarga, boşqa oddiy bolalarga xavf tuğdiradi. Bizda esa ötkir davridan ötgandan keyin soğlomlaştiriladi. 1 yildan 3 yilgaça ularning töliq tuzalib ketişiga yordam beramiz. Çunki ular oddiy oila farzandlari, uyida ham yaxşi ovqatlanmaydi”, – deydi mutaxassis.

Zuhra Abduhalimova,
Kun.uz muxbiri