Trampga «sakragan» Zelenskiy, sanksiyadan qutulayotgan Suriya – hafta dayjesti
|20:52 / 02.03.202520 47311 min
Assalomu alaykum. Bugun 2 mart, yakşanba. Biz oxirgi yillarda ayniqsa intizor kutadigan bahor nihoyat kirib keldi. Sinoptiklarimiz bahor avvali biroz sovuq kelişini taxmin qilişdi. Şunday bölsa-da, tez orada kunlar isiydi. Siz-u bizning sodiq döstimiz Quyoş jonimizga ora kiradi.
Kattalar bahorga yetkazganiga şukur, deb xursand bölişlaridan hayron qolardik. Özimiz ham ulğaygaç bejizga emasligini tuşundik. Barçangizni bahor bilan tabriklayman. Bu eng ajoyib fasl, köklamdan zavqlaning, ekin-tekinga, köçat ekişga kirişing. Daraxtkesar zöravonlar köpaygan hozirgi zamonda daraxt ekişga ayniqsa mas’uliyat bilan yondaşing.
Darvoqe, bahor bilan birga Ramazon ham kirib keldi. Qanday ajoyib uyğunlik. Kökdan insonga ikki ajoyib sovğa tuşdi. Qişdan omon çiqqani uçun – köklam, had-hisobi yöq gunohlarini yuviş uçun esa – imkon, ya’ni Ramazon. Bu oyda inson barça gunohlar asosi bölmiş nafsi bilan olişadi. Tarix nafsini jilovlaganlar aziz bölişini köp marta isbotlagan. Barçamizga qaysi joyda işlaşimizdan qat’i nazar, nafsimiz bilan jangda ğolib böliş nasib etsin. Asosiysi eng oxirida yuzimiz yoruğ bölsin.
Biz doimgidek hafta davomida dunyoda sodir bölgan eng muhim voqealarni yodga olamiz. Iltimos, YouTube-kanalimizda yuklangan videoga like bosing, izohlarda fikringizni qoldiring. Şu tariqa videomizni imkon qadar köproq odam körişiga yordam bergan bölasiz.
Trampga «sakragan» Zelenskiy
Demak, eng muhimidan boşlaymiz. 28 fevral kuni Oq uyda tarixda kuzatilmagan voqea sodir böldi. Ukraina prezidenti Zelenskiy AQŞ prezidenti Donald Tramp bilan janjallaşib qoldi. Hali AQŞ prezidentlariga heç kim ularning iş kabinetida bunday e’tiroz bildirmagan, ular bilan dahanaki jangga kirişmagandi. Zelenskiy bu borada öziga xos inqilob qildi deyiş mumkin.
Köpçilik janjal nimadan boşlanganini tuşunmay qolibdi, avval şu haqda. Boşida Tramp va Zelenskiy tuppa-tuzuk gaplaşib turgandi. Hatto Amerika prezidenti Zelenskiy kiygan kiyimini maqtaşga ham ulgurdi. Biroq jurnalistlar oldida keçgan oçiq uçraşuvning oxirida suhbatga Jyey Di Vens aralaşdi. Vitse-prezident uruşni diplomatiya bilan tugatiş kerak dedi. Bu esa Zelenskiyning jahlini çiqardi va Vensga e’tiroz bildirdi.
Oddiy tortişuv jiddiylaşib, janjalga aylanib ketdi. Zelenskiy Trampga siz biz his qilgan narsani his qilmayapsiz, dedi. Tramp esa biz nimani his qilayotganimiz bilan işing bölmasin, deb e’tiroz bildirdi. AQŞ prezidenti Ukraina uruşda heç qaçon yutolmasligini iddao qildi.
Mavzuga oid
Bu janjaldan butun dunyo şokka tuşdi. Uçraşuv tugaşi bilan Zelenskiyning AQŞga taşrifi muddatidan avval yakunlanişi ma’lum böldi. Özi Ukraina prezidenti Vaşingtonga mineral resurslar böyiça kelişuvni imzolaş uçun borgandi. Tabiiyki, bu kelişuv bekor böldi. Tramp bilan yakkama-yakka uçraşuv ham, matbuot anjumani ham ötkazilmadi.
Biroq Zelenskiy Oq uydan çiqib Respublikaçilar minbari bölmiş Fox News telekanaliga borib intervyu berdi. U Oval kabinetda yaxşi iş bölmaganini tan oldi, biroq keçirim söraydigan iş ham qilmaganini aytdi. Oq uydagi janjaldan keyin butun Yevropa liderlari Zelenskiyni qöllab çiqişdi. Tramp post yozib Zelenskiy tinçlikka tayyor emasligi, tayyor bölganda qaytişi mumkinligini aytdi.
Xullas, Zelenskiyning Oq uyda, Oval kabinetda Tramp bilan janjallaşgani tarixga kirib böldi. Ukraina prezidenti Amerika prezidentiga xato qilayotganini hammaning oldida aytgan birinçi odamga aylandi.
Pişib kelgan janjal
Zelenskiy va Tramp örtasidagi janjal juda jiddiy siyosiy voqea böldi, şu sabab bu gal asosan şu haqda gaplaşişga majburmiz. Donald Tramp oxirgi ikki hafta davomida Zelenskiyga juda jiddiy bosim qildi: uruşni boşlaşda aybladi, hatto saylanmagan diktator dedi. Britaniya boş vaziri Kir Starmer bilan uçraşuv vaqtida bunday deganidan tonişga ham ulgurdi.
Oxirgi vaqtlarda Tramp tinimsiz Rossiyaning tarafini olib, Ukrainani ayblaşga zör berdi. Vaziyat şunçalikka bordiki, Tramp ma’muriyatida işlayotgan kiçik mulozimlargaça Rossiya Ukrianaga bostirib kirganini tan olişdan boş tortdi. Aftidan ularga buni aytiş taqiqlangan, bölmasa hamma yoppasiga bir xil gapirmasdi.
Şu tariqa Trampning Zelenskiy manziliga qilgan tahdidlari ular örtasidagi tuşunmovçilikni kuçaytirdi. Buning ustiga Tramp Zelenskiyni avvalgi muddatidan buyon yomon körişi qöşildi va axiyri Oval kabinetda öşa «portlaş» sodir böldi.
AQŞda bir neçta naşrlar Tramp va Vens bu janjalga tayyorlangani haqida yozdi. Jurnalistlar janjaldan keyin Vens mamnun holatga kulib turganiga e’tibor qaratgan.
Şu örinda CNN e’lon qilgan bir faktçekinga e’tibor qiling. Jyey Di Vens Zelenskiyga uçraşuv davomida biror marta rahmat demaganini aytdi. Biroq jurnalistlar Zelenskiy Tramp bilan uçraşuv vaqtida amerikaliklarga va AQŞ liderlariga 33 marta rahmat aytganini sanab çiqişdi.
Zelenskiyning kostyumi
Janjal boşlanişidan oldin sodir bölgan yana bir voqea faol muhokama qilinmoqda. Amerikalik jurnalistlardan biri Zelenskiydan nega bunday kiyingani haqida sörab, sizda özi kostyum bormi, deya murojaat qildi. Bilasiz, Zelenskiy uruş boşlanganidan buyon odatda harbiy kiyim kiyib yuribdi, soqolini ham olgani yöq. Ukraina prezidenti amerikalik jurnalistning savoliga hazil bilan javob berdi: «Uruş tugasa, kostyum kiyarman, balki siznikidaka, balki arzonroğidan», dedi u.
Bu savol Zelenskiyni özidan çiqarişga uriniş deb talqin qilinmoqda. Ba’zi amerikaliklar davlatini himoya qilayotgan odamga kostyum haqida savol beriş şarmandali holat ekanini aytib çiqişdi.
Tarmoq foydalanuvçilari orasida Ikkinçi jahon uruşi davom etayotgan vaqtda Britaniya boş vaziri Uinston Çerçill Oq uyga harbiy kiyimda kirib kelganini eslaşdi.
Janjalning oqibatlari
Zelenskiyning Tramp bilan janjali Ukraina uçun katta minus ekani tuşunarli. Çunki Tramp klassik siyosatçilardan farqli ölaroq kek saqlaydigan, kerak bölsa qasdlaşadigan odam. Washington Post janjaldan keyin Tramp xavfsizlik böyiça odamlariga Ukrainaga harbiy yordamni töxtatiş variantlarini qidirişga buyruq bergani haqida yozdi. Keyinçalik Oq uydagilar ham bu ma’lumotni tasdiqlagan.
Tramp Ukrainaga qurol bergani yöq, lekin Bayden ma’muriyati davrida berilgan qurollar hamon Kiyevga yuborilmoqda. Tramp mana şuni ham töxtatmoqçi. Agar bu çeklov qabul qilinsa, AQŞ Ukrainaga radarlar, bronitexnikalar, öq-dori va raketalar yubormay qöyadi.
Italiya boş vaziri Jorjiya Meloni boşqa Yevropa liderlaridan farqli Zelenskiyni qöllaşga şoşilmadi. Meloni xonim Oq uydagi janjaldan keyin Yevropa va AQŞ sammitini ötkazib, oçiqçasiga gaplaşib olişga çaqirdi. Zelenskiy Vaşingtonga safarini muddatidan avval yakunlagaç, u yerdan töğri Londonga yöl oldi. Britaniyada Zelenskiy Yevropa liderlari bilan uçraşişi kutilmoqda.
Germaniyada saylov
Hafta davomida Germaniyada parlament saylovlari ötkazildi. Unda kutilganidek amaldagi kansler Olaf Şols va «Sotsial-demokratlar» partiyasi yengildi. Saylovda eng köp ovozni «Xristian-demokratik ittifoqi» va «Xristian-sotsial ittifoq» birlaşmasi qölga kiritdi. Ular umumiy 29 foiz ovoz olgani uçun körsatgan nomzodlari Fridrix Mers yangi kansler böladi. «Germaniya uçun muqobil» deb nomlangan ultraönglar 20 foizga yaqin ovoz olib, ikkinçi örinni egallagani eng sensatsion natija böldi. Olaf Şols mağlubiyatni tan olişi, lekin ultraönglar 20 foizga yaqin ovoz olganini qabul qila olmayotganini aytdi.
Suriyaga qarşi sanksiyalar yumşatildi
Ğarb va’da qilinganidek Suriyaga nisbatan sanksiyalarni yumşatişni boşladi. Yevropa Ittifoqi Suriyaga qarşi joriy etilgan energetika, transport va moliyaviy operatsiyalarga nisbatan joriy etilgan sanksiyalarni vaqtinça bekor qildi. Suriyadagi törtta bank va Syrian Airlines aviakompaniyasi sanksiya röyxatidan çiqarilgan. Yevropa vakillariga köra, agar yangi hukumat vakillari yana xato qiladigan bölsa, çeklovlar tiklanişi mumkin.
«Kim eng çiroyli, közgujon?»
Hozir sun’iy intellekt yaratişda çinakam poyga boşlanganidan xabaringiz bor. Dunyoning eng boy odami Ilon Mask Grok deb ataluvçi, uning ta’biri bilan aytganda, dunyodagi eng kuçli, heç qanday senzurasiz sun’iy intellektni e’lon qilgandi. Buni qarangki, Grok çindan senzurasiz işlaydigan bölib çiqdi va dastur yaratuvçisi Ilon Maskni ham ayab ötirmadi. Grok’dan Twitterʼda eng köp kim feyk ma’lumot tarqatadi, deb söraşdi. Dastur, albatta, Donald Tramp, Ilon Mask va Russia Today, deb javob berdi.
Demokratiya mana şunaqa ayovsiz narsa, janob Mask. Sen milliardlab dollar pul sarflab, sun’iy intellekt yaratasan, uni eng zör deb maqtanasan va bu quloqsiz matoh dunyodagi eng yolğonçi odam sen özing ekaningni qörqmay aytadi. Siz ham Oppoğoy ertagidagi yalmoğiz kampirni eslagan bölsangiz kerak. Ertakda yovuz kampir Oppoğoyga zaharli olma berib, öldirdim deb öylab, «Xöş, endi ayt-çi, közgujon, kim hammadan çiroyli, kim hammadan ziyoda?» degaç, közgu yana «Oppoğoy eng gözal», deydi. Ilon Mask özi yaratgan sun’iy idrokdan özi eng katta yolğonçi ekanini eşitgaç, bir muddat öşa kampirning ahvoliga tuşgan bölsa, ne ajab.
Tramp Rossiyaga sanksiyalarni uzaytirdi
Zelenskiy Oq uyda Tramp bilan urişib yurgan vaqtda AQŞ prezidenti Rossiyaga qarşi sanksiyalarni uzaytirdi. Vaşingtonda Rossiyaning Ukrainaga nisbatan harakatlari AQŞning taşqi siyosati uçun xavf tuğdirayotgani qayd etilgan. Tramp bir neça yillar avval Barak Obama, Jo Bayden va özi avvalgi muddatida joriy qilgan sanksiyalarni uzaytirgan. Qiziği, bu sanksiyalar Rossiya va AQŞ diplomatlarining Turkiyada 6,5 soat davom etgan muzokaralaridan keyin uzaytirilgan. Tramp ularni bekor qilişni uruş tugaganidan keyin muhokama qilişini aytgan.
Bizda hozirça şular. Katta diplomatik mojaro bilan yakunlangan haftada pozitiv yangiliklar qidiriş ham mantiqsiz, menimça. Çunki Oq uydagi mojaro barçasini bosib ketadi. Umid qilamiz, keyingi haftamiz ança yaxşi ötadi. Keyingi yakşanbada körişgunça.
Ötkir Jalolxonov tayyorladi.
Tasvirçi va montaj ustasi – Faxriddin Hotamov.
