Nepal hukumatining xalq kayfiyatini boshqarish maqsadida ijtimoiy tarmoqlarni bloklashi ommaviy noroziliklarga yetakladi. Asosiy sabab jamiyatdagi kambag‘allik va hokimiyatdagi korrupsiya edi. 2022 yil may oyidan beri Fransiyada 6 marta bosh vazir almashdi — bunga asosiy sabab budjet taqchilligi ekani aytildi. Siyosatshunos Kamoliddin Rabbimov Kun.uz’dagi kolonkasida Nepal va Fransiyadagi siyosiy kayfiyatlarda aynan ishonch defitsiti yuqorilab qolgani haqida so‘z yuritadi.
Biz – O‘zbekiston, Markaziy Osiyo davlatlari, Yevrosiyo qit’asining o‘rtasida joylashganmiz. Qit’amizning g‘arbida va sharqida siyosiy bo‘hronlar, inqirozlar kuzatilmoqda. Sharqdan boshlasak. Nepalda ommaviy namoyishlar sababli hukumat o‘ziga iste’fo berdi. Ko‘plab mulozimlar ishdan ketdi. Asosan yoshlardan iborat namoyishchilar hukumat uyiga, davlat idoralari binolari va mulozimlarning uylariga ham o‘t qo‘yishgan. Namoyishlar jarayonida kamida 22 kishi halok bo‘lgani aytilmoqda.
Nepal Hindiston va Xitoy Xalq Respublikasi o‘rtasida joylashgan davlat. Nepalning uchinchi chegaradosh qo‘shnisi yo‘q. Nepalning maydoni 147 ming kvadrat kilometr, ya’ni O‘zbekistondan roppa-rosa uch marta kichik. Lekin aholisi 30 milliondan oshadi. Nepal BMT va ko‘plab xalqaro tashkilotlar mezonlariga ko‘ra ancha kambag‘al davlat hisoblanadi. Jon boshiga to‘g‘ri keladigan yillik yalpi ichki mahsulot ulushi 1440 dollar atrofida. Lekin sotib olish pariteti bilan o‘lchaganda esa bu ulush 3000 dollar atrofida deyiladi. Nepalda ishsizlik ancha yuqori. 2008 yilda taxminan 45% ishga yaroqli aholi ishsiz bo‘lgan. Bugungi kunda ham kamida 20% aholi ishsiz ekani aytiladi.
Nepalda siyosiy zo‘ravonliklar zanjiri surunkali davom etib kelmoqda. Bu davlatda 1996-2006 yillar mobaynida fuqarolik urushi bo‘lib o‘tdi, jami 17-18 ming atrofida odam halok bo‘lgan. 2008 yilgacha bu davlat monarxiya edi, fuqarolik urushi natijasida podsholik yiqitilgach, bugungi kunda bu davlat federativ parlament boshqaruvidagi respublika hisoblanadi.
Nega yoshlar ommaviy namoyishlar o‘tkazib, hukumat binolari va mutasaddilariga nisbatan kuch ishlatishgacha borishdi? Hukumat ijtimoiy tarmoqlarni, jumladan YouTube, Facebook, Instagram va yana 20 ga yaqin ijtimoiy tarmoqlarni, mashhur saytlarni bloklab qo‘yadi. Keyin butun hayoti ijtimoiy tarmoqlarda shakllangan yangi yosh avlod ijtimoiy tarmoqlardan uzilishi bilanoq ommaviy va o‘ta agressiv namoyishlar boshladi, hukumatni yiqitishdi. Qolaversa, juda ko‘p nepallik yoshlar xorijda ishlaydi va ular o‘zlarining yaqinlari bilan aynan ijtimoiy tarmoqlar orqali aloqada bo‘lib kelgan.
