Tobutda qaytgan orzular: muhojir yigitning qissasi

“Urushga borsang bir yilda chiqasan, bo‘lmasa qamoq muddating ortib boraveradi, shu yerlarda o‘lib ketasan, deb qo‘rqitish odatiy holga aylangan. Bir yil urushda bo‘lasan, ham keraklicha pul ishlab olasan, deb targ‘ib qilinyapti. Ko‘pchilik bosim va qo‘rquv ostida rozi bo‘lib, urushga ketyapti. O‘g‘limga ham shunday bosim qilingan”, – deydi Sanjar aka.

Bu gapni eshitgan ona O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligiga borib, ariza qoldiradi. O‘g‘lining qayerda ekani va O‘zbekistonga qaytarish uchun yordam so‘raydi. Lekin natija bo‘lmaydi.

“Ahror o‘sha kunlarda aeroportdan videoqo‘ng‘iroq qildi. “Ona, meni duo qiling, boshqa choram qolmadi”, dedi. Keyin aloqa uzilib qoldi”, – deydi Nigora opa.

Ko‘p o‘tmay, cho‘ponlar qishlog‘iga temir tobut kirib keladi...

Bir xil “ssenariy” asosida qamalganlar ko‘p

Kun.uz surishtiruvlariga ko‘ra, bu kabi holatlar oxirgi vaqtlarda ko‘paygan. Rossiya qamoqxonalarida psixotrop moddalar bilan qo‘lga olinayotgan o‘zbek muhojirlari soni keskin oshgan. Ular qamalgandan keyin qog‘ozda “ixtiyoriy ravishda”, amalda esa majburan urushga jalb qilinmoqda.

O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya qamoqxonalaridagi yurtdoshlarimizning 60 foizi aynan giyohvand moddalar bilan bog‘liq jinoyatlar uchun qamalgan. Ammo ko‘plab oilalar bu holatlar uyushtirilayotgan deb ishonadi.

Jomboy tumanidagi Sulton Duvlanovning o‘g‘li ham Rossiyaga borganiga bir oy bo‘lmay qamalgan.

“O‘g‘lim hali yosh bola, yonimda ishlab yurardi. Narkotikni qayerdan bilsin? U bilan telefonda gaplashib turibman, podvalga olib kirib cho‘ntagiga psixotrop modda solib qo‘yishganini aytyapti. Endi urushga targ‘ib qilishayotgan ekan. Ahrorning ota-onasi, bu oilaning taqdiri bilan yaxshi tanishman. Mening o‘g‘lim bilan ham bu holat takrorlanishidan qo‘rqyapman”, – deydi u.

Qamoq va urush orasidagi “tanlov”

Surishtiruvlar shuni ko‘rsatmoqdaki, Rossiya qamoqxonalaridagi muhojirlar oldiga ikki “tanlov” qo‘yilmoqda: birinchi yo‘l – qamoqda qolish va uzoq muddat azob chekish. Ikkinchisi – urushga borish, “bir yil xizmat qilib, ozodlikka chiqish” degan sarob va’dasi.

Qamoqdan urushga ketganlarning ko‘pchiligi orqaga qaytmayapti.

Jamiyat va davlat oldidagi savol

Ahrorning taqdiri – faqat ota-ona fojiasi emas, balki butun jamiyat uchun sinov. O‘g‘lining tobutini kutib olgan ona “mening dardim boshqalarga saboq bo‘lsin” deb aytmoqda. Ammo savol hamon ochiq qolmoqda: chet elda qiynalayotgan, qamalayotgan, urushga majburlanayotgan yurtdoshlarimiz huquqiy-ma’naviy yordam olyaptimi? Mas’ul idoralar bu holatlardan qanchalik xabardor? Bu kabi vaziyatlarning oldini olish uchun tizimli chora ko‘rilyaptimi? Fuqarolarni muhofaza qilish mexanizmlari ishlanyaptimi?

Bu savollarga javob topilmagunicha, Ahror va uning taqdiriga o‘xshash fojialar takrorlanaveradi.

Xulosa

Tirikchilik majburiyatidan chet elga yo‘l olgan o‘zbeklar davlatning muhofazasiga, huquqiy yordamiga muhtoj. Ahrorning taqdiri – shunchaki bir xabar emas, u butun avlod uchun ogohlantirishdir. Agar bugun chora ko‘rilmasa, ertaga yana bir oila tobut kutib oladi.

Isomiddin Po‘latov,
Faxriddin Hotamov.
Kun.uz