“Faqat ovqat emas, nohaqliklarni ham kötarişga majburmiz”: ofitsiantlar hayotida bir kun

Restorandagi yoşi eng katta girgittonlaridan biri Naima Törayeva (ism-familiya şaxsning iltimosiga binoan özgartirildi) 2 nafar farzandning onasi. U qişloqdagi yumuşlar soğligiga töğri kelmagani uçun poytaxtga kelgan.

“Jigarimni operatsiya qildirganim sababli özimiz yaşaydigan hududdagi pul tölanadigan işlarni bajariş soğligimga töğri kelmadi. Şu tufayli Surxondaryodan Toşkentga keldim. Operatsiya xarajatlarimni qoplaşga akalarim yordam berdi. Biroq davolaniş va soğligimni qayta tiklaşga ham qöşimça mablağ kerak edi. Pul topiş uçun “Qaldirğoç” restoraniga işga kirdim. Ungaça heç qanday faoliyat bilan şuğullanmaganman. Uy bekasi bölganman. Avvaliga uyimdan uzoqda yaşaş, notaniş şaharda turli xarakterdagi odamlarga xizmat körsatiş oson bölmadi. Ba’zida mijozlarning gaplariga çidaş, oğir laganlarni kötariş, kun böyi tik oyoqda turişga töğri keldi. Lekin boşqa ilojim yöq edi — farzandlarimning ehtiyoji, uyimdagi xarajatlar, dori-darmonimning pulini tölaş uçun mehnat qilişga majbur edim”, ­ – deydi Naima Törayeva.

Ayrim ayollar oilaviy şaroit sababli yoki qöşimça daromad izlab bu sohaga kirib keladi. Ular köproq fast-fud tarmoqlari yoki oilaviy kafelarda işlaydi. Bunday joylarda iş unça murakkab emasdek körinsa-da, aslida mas’uliyati katta: ovqatni tez va toza holda eltib beriş, mijozning kayfiyatiga e’tibor qaratiş, xizmat jarayonida muloyimlikni saqlaş talab etiladi.

“Ba’zi mijozlarning noörin gaplari yoki haddan taşqari e’tibori meni noqulay ahvolga soladi. Iş vaqtida samimiy va muloyim bölişimiz kerak. Odatda, barça xörandalarga tabassum bilan xizmat körsatamiz. Buni ayrim odamlar notöğri tuşunib, yengiltaklikka yöyadi: “raqamingizni bering”, “işdan keyin nima qilasiz?” degan gaplarni gapirib, bizni xijolat qiladi. Ba’zan iş bizga boğliq bölmagan holda çöziladi, uyga qaytişga keçikamiz. Şunday paytlarda poylab turib, yölda ham gap otib ketadiganlar topiladi. Qiz bola girgittonlar uçun şaxsiy çegarani himoya qiliş oson emas. Işimiz halol, oğir mehnat qilib pul topyapmiz, odamlarning bizga bunday köz bilan qaraşlarini istamas edik”, – deydi Rimma Keller.

“Qaldirğoç” milliy taomlari boş menejeri, 15 yillik tajribaga ega girgitton Firdavs Raşidovning aytişiça, mahalliy doirada odamlarda xörandalik madaniyatini şakllantiriş kerak. U mijozlar orasida taom kutişda sabrsizlik, ofitsiantlarni mensimay, qöpol gapiriş hamda hisobni tölamay ketiş kabi holatlar uçraşini ta’kidlaydi.

“Restoranimizda köp taomlar, masalan, salatlar har bir buyurtmadan keyin öşa vaqtning özidayoq yangi (svejiy) tayyorlanadi, birinçi va ikkinçi ovqatlar esa yarim tayyor holatda böladi. Faqatgina karam şörva (borş)ni yanada yaxşiroq ta’m kirişi uçun bir kun avval pişirib qöyamiz. Qolgan hamma taomlar xörandalardan buyurtmani qabul qilgandan keyingina yangi tayyorlab beriladi. Bu esa ovqatlarning tez yoki uzoq pişişi, oson yo murakkab tayyorlanişiga qarab turliça vaqtni oladi.

Salatlarga örtaça 8-15 daqiqa, birinçi ovqatlarga 15-20 daqiqa, ikkinçi taomlarga esa 25-30 daqiqaga yaqin vaqt sarflanişi mumkin. Menyuda har bir taomning tayyor böliş vaqti qança minutni taşkil etişini ham yozib qöyganmiz. Biroq xörandalar bunga e’tibor qilmay, sabrsizlik körsatib, ba’zan baqirib ketadi. Aynan şu masala ortidan janjalli holatlar yuzaga kelib turadi. Eski taomni olib çiqib bera olmaysiz, heç kim bir kun avval pişirilgan ovqatni yegisi kelmaydi. Yangi tayyorlanadigan taomni kutişga esa odamlarning gohida sabri çidamaydi”, – deydi Firdavs Raşidov.

Uning sözlariga köra, xörandalar orasida taomlarni iste’mol qilib, porsiya tugay deganda ovqat yoqmaganini aytib, boşqa ovqat söraydiganlar va hatto dasturxon pulini tölamay ketadiganlari ham topiladi.

“Odam yegan narsasi uçun tölovni amalga oşirişni unutişini heç xayolimga siğdira olmayman. Ayrimlar özini parişonxotir körsatib, taomlanib bölganidan söng atrofga qarab indamay çiqib ketadi. Ba’zilarni kameradan kuzatib uşlab qolamiz. Sababini sörasak, “yodimdan kötarilibdi”, “şoşib, esdan çiqaribman” degan vajlarni körsatadi. Ovqat puli tölanmay qolgan hollarda jarima girgittonga yuklanadi. Özi ularning işi oğir bölsa, bir noinsof xörandani deb 2-3 kunlik mehnati ayrim hollarda kuyib ketadi”, – deydi restoran menejeri.

Restoranda işlaşning ham öziga xos qiyinçiliklari mavjud, ularning aksariyati körinmas, ammo oğriqli. Xodimlar kun böyi tik oyoqda yurib, ovqat taşiydi, özi tuşlik qilişga ulgurmasa-da xörandalarni uzoq vaqt oç qoldirmaslik uçun harakat qiladi, har bir mijozning injiqliklarini kötarib, talabini qondirişga urinadi, lekin ba’zan buning qiymati e’tiborsiz qoladi.

“Fikrimça, girgittonlik Özbekistonda eng qadrlanmaydigan kasblardan biri. Işimiz odamlarga oson körinadi: ovqatni olib keliş, idiş-tovoqni yiğiş. Lekin aslida bu kasb katta sabr, çaqqonlik, xotira va har bir şaxs bilan individual yondaşib muomala qilişni talab etadi. Mijozning kayfiyatini buzmaslik, xafa qilmaslik, hatto çarçoqni bildirmasdan kulib turiş ham kerak. Özimizni ba’zan bir stoldan ikkinçisiga yugurayotgan poygaçi, ba’zan oğir patnos kötarib maşq qilayotgan sportçi, gohida esa “bu ovqat yoqmadi” degan mijoz bilan murosa qilayotgan diplomatga öxşataman. Restoranga kelgan odamlar ayrim paytlarda bizni mensimay, qöpol gapiradi. Ayrim vaziyatlarda jirkanib muomala qiladi. Menimça, bunday qaraşni özgartirişimiz kerak. Biz ham boşqalar singari halol mehnat qilib, yaşaş uçun kuraşayotgan oddiy odamlarmiz”, – deydi Elomon Saydullayev.

Intervyuni töliq holda Kun,uz’ning YouTube’dagi sahifasida tomoşa qilişingiz mumkin.

Muallif Diyoraxon Nabijonova
postanovka iştirokçilari Ibrohim Samadov, Fazliddin Rahmonaliyev
operatorlar Ziyaddin Mammatjonov, Abdulloh Hasanov, Bobur Anvarov
montaj ustasi Abdulloh Hasanov