Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tomonidan e’lon qilingan yangi hisobotda ma’lum qilinishicha, 2000–2024 yillar davomida aholining izchil emlanishi natijasida dunyoda qizamiqdan o‘lim 88% ga qisqargan. 2000 yildan beri qizamiqqa qarshi vaksinalar qariyb 59 million odamning hayotini saqlab qolgan.
Shunga qaramay, 2024 yilda qizamiqdan 95 ming kishi vafot etgan, ularning aksariyati besh yoshdan kichik bolalardir. Bu 2000 yildan buyon kuzatilgan eng past yillik o‘lim ko‘rsatkichlaridan biri.
Vafotlar kamaygan, biroq global miqyosda qizamiq bilan kasallanish soni oshmoqda: 2024 yilda taxminiy infeksiya holatlari soni 11 millionni tashkil etgan, bu pandemiya boshlanishidan oldingi 2019 yilga nisbatan qariyb 800 mingta ko‘p.
Hisobotga ko‘ra, 2024 yilda qizamiq bilan kasallanish 2019 yilga nisbatan:
- Sharqiy O‘rta Yer dengizi mintaqasida – 86%,
- Yevropa mintaqasida – 47%,
- Janubi-Sharqiy Osiyo mintaqasida – 42% oshgan.
Afrika mintaqasida emlash qamrovi kengaygani tufayli kasallanish 40% ga, o‘lim esa 50% ga kamaygan.
So‘nggi kasallanish to‘lqinlari bolalar oziqlanishi yaxshiroq va tibbiy yordam olish imkoniyatlari kengroq bo‘lgan mamlakatlarda kuzatilmoqda. U yerlarda bolalar qizamiqdan kamroq vafot etyapti, biroq infeksiyalanganlar ko‘r bo‘lib qolish, pnevmoniya va ensefalit (miya to‘qimalarining infeksion yallig‘lanishi) kabi og‘ir umrboqiy asoratlar xavfi ostida qolmoqda.
“Qizamiq dunyodagi eng yuqumli virusdir. U chegaralarni tan olmaydi. hududlardagi har bir bolani emlash ularning hayotini saqlab qoladi, iqtisodiy yo‘qotishlarning oldini oladi va butun mamlakat bo‘ylab kasallikni yo‘qotish imkonini beradi”, – deydi JSST bosh direktori Tedros Adxanom Gebreyyesus.
Emlash darajasi hali ham barcha aholi qatlamlarini to‘liq qamrab olmayapti
JSST va YUNISEF hisob-kitoblariga ko‘ra, 2024 yilda bolalarning 84%iga qizamiq vaksinasining birinchi dozasi qilingan, biroq atigi 76%i ikkinchi dozani olgan. Bu avvalgi yilga nisbatan biroz yaxshi ko‘rsatkich bo‘lib, emlangan bolalar soni 2 millionga oshgan. JSST tavsiyalariga ko‘ra, infeksiya tarqalishini to‘xtatish va epidemiyalarning oldini olish uchun ikki doza bilan kamida 95%lik qamrov zarur.
