Dekabr oxirida Saudiya boshchiligidagi koalitsiya Yamandagi BAA kemalariga zarba berdi. Bu – Yaman inqirozining shunchaki husiylar va hukumat qarama-qarshiligi emas, balki murakkab mintaqaviy raqobat mahsuli ekanini yana bir bor ko‘rsatib berdi. Kun.uz bu mavzu sharhi uchun “Geosiyosat” dasturida siyosiy tahlilchilarga yuzlandi.
Ekspertlarga ko‘ra, so‘nggi yillarda Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari Yamanda tinchlik o‘rnatish uchun bir frontda harakat qilgandek ko‘rinsa-da, aslida ularning strategik manfaatlari tobora to‘qnash kelmoqda.
— Saudiya Arabistoni va BAA Yamanda nega to‘qnashdi?
Shavkat Ikromov: Bu voqealar kutilmagan emas edi. Yaman atrofidagi keskinlik yillar davomida shakllanib kelgan va qachondir ochiq to‘qnashuvga olib kelishi aniq bo‘lgan. Mamlakat uzoq vaqt xalqaro e’tibordan chetda qolgandek tuyulgan bo‘lsa-da, ichki ziddiyatlar doim saqlanib kelgan. Jarayonlar 2011 yilgi Arab bahori bilan boshlandi. Bu to‘lqin Yamanda nisbatan muvaffaqiyatli kechdi va 2014 yilda husiylar isyoni natijasida amaldagi hukumat ag‘darildi.
Husiylar – shialikning alohida yo‘nalishiga mansub, Eron bilan yaqin aloqalarga ega harakat. Ular hokimiyatning muhim qismini egallagach, 2015 yilda Saudiya Arabistoni boshchiligida 9 ta arab davlatidan iborat koalitsiya Yamanga harbiy aralashuvni boshladi. Rasmiy bayonotlarda bu operatsiya qisqa muddatli bo‘lishi, mamlakatda legitim hukumat o‘rnatilgach, qo‘shinlar olib chiqilishi aytilgan edi. Biroq Saudiya Arabistoni Yamanning murakkab ijtimoiy va tarixiy tuzilishini yetarlicha inobatga olmadi. Yaman asosan tog‘li hududlardan iborat bo‘lib, asrlar davomida qabilaviy boshqaruv ustun bo‘lib kelgan. Markazlashgan hokimiyat bu yerda hech qachon to‘liq ishlamagan: qabilalar o‘z hududlarini mustaqil nazorat qiladi, markaziy hokimiyat bilan esa faqat shartli kelishuvlar asosida munosabat yuritadi.
2019 yilga kelib Saudiya Arabistoni harbiy yo‘l bilan g‘alabaga erishib bo‘lmasligini anglab yetdi. Koalitsiya ichida ham parokandalik kuchaydi: Sudan qo‘shinlarini olib chiqdi, Qatar chekinishni boshladi. Shu fonda ar-Riyod muzokaralarga o‘tishga majbur bo‘ldi. Qolaversa, husiylar Eron bilan kelishgan holda Saudiya neft infratuzilmasiga zarbalar berib, mamlakat daromadlariga jiddiy zarar yetkazgan edi. Muzokaralar natijasida Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari va Yaman tomonlari federal tuzilishga asoslangan kelishuvga yaqinlashdi. Janubga muayyan avtonomiya berilishi, husiylarning ham boshqaruvda ishtiroki nazarda tutilgan edi. Dastlab bu model nisbatan barqarorlik olib kelgandek bo‘ldi. Ammo oradan vaqt o‘tib, husiylar Eron ko‘magida yana kuchaydi, poytaxtni va mamlakatning muhim hududlarini egalladi.
